Brontekst bekijken van Irene der Nederlanden

{{Infobox dynastie
| afbeelding     = Princes Irene 1978.jpg
| onderschrift   = Prinses Irene in 1978
| afbeeldingbreedte = 
| naam           = Irene
| leven          = 1939
| functie        = [[Prinses der Nederlanden]],<br />[[Prins van Oranje-Nassau|Prinses van Oranje-Nassau]], <br />Prinses van [[Lippe-Biesterfeld]]
| periode        = 1939-heden
| voorganger     = 
| opvolger       = 
| vader          = [[Bernhard van Lippe-Biesterfeld]]
| moeder         = [[Juliana der Nederlanden|Juliana]]
| dynastie       = [[Huis Oranje-Nassau|Oranje-Nassau]]
| broerzus       = [[Beatrix der Nederlanden|Beatrix]]<br />[[Margriet der Nederlanden|Margriet]]<br />[[Christina der Nederlanden|Christina]]<br />[[Alicia de Bielefeld|Alicia]] (halfzus)<br />[[Alexia Grinda|Alexia]] (halfzus)
| partner van    = [[Carel Hugo van Bourbon-Parma]] ([[1964]]-[[1981]])
| kinderen       = [[Carlos de Bourbon de Parme|Carlos]]<br />[[Margarita de Bourbon de Parme|Margarita]]<br />[[Jaime de Bourbon de Parme|Jaime]]<br />[[Carolina de Bourbon de Parme|Carolina]]
| geboortedatum  = 5 augustus 1939
| geboorteplaats = [[Baarn]], [[Nederland]]
| heraldiek      = 
| heraldiek-uitleg = 
| portaal        = Nederland
}}
{{Link stamboom|stamboom=[[Stamboom Irene van Oranje-Nassau (1939)|Stamboom]]}}
'''Irene Emma Elisabeth, Prinses der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau, Prinses van Lippe-Biesterfeld''' ([[Baarn]], [[5 augustus]] [[1939]]) is het tweede kind uit het huwelijk van koningin [[Juliana der Nederlanden]] en prins [[Bernhard van Lippe-Biesterfeld]]. Officieel is haar aanspreektitel ''Hare Koninklijke Hoogheid prinses Irene der Nederlanden''. In diverse publicaties van haar hand noemde ze zich Irene van Lippe-Biesterfeld.

== Jeugd ==
[[Bestand:Princess Juliana and family 1942.jpg|thumb|260px|Prinses Irene met haar oudere zus Beatrix en haar ouders]]
Prinses Irene werd geboren op [[Paleis Soestdijk]] in Baarn. Haar naam betekent "vrede" en werd gekozen in verband met de gespannen toestand in Europa ten tijde van haar geboorte. Op 10 mei 1940 viel het Duitse leger van [[Adolf Hitler]] Nederland binnen. Enkele dagen later vluchtten haar ouders met Irene, haar oudere zus [[Beatrix der Nederlanden|Beatrix]] en haar grootmoeder koningin [[Wilhelmina der Nederlanden|Wilhelmina]] naar [[Londen]]. Ook haar gouvernante [[Sophia Christina Feith|Sophia Feith]] ging mee met deze vlucht. Irene werd - uit vrees voor Duitse luchtaanvallen - in het geheim gedoopt in de kapel van [[Buckingham Palace]]; de echtgenote van koning [[George VI van het Verenigd Koninkrijk|George VI]], koningin [[Elizabeth Bowes-Lyon|Elizabeth]], was hierbij een van haar peten. De doop werd op 31 mei 1940 voltrokken door de hervormde predikant dominee J. van Dorp.<ref>Withuis, Jolande (2016) Juliana. Vorstin in een mannenwereld, p.278 (e-boek)</ref> Hij preekte op verzoek van koningin Juliana over de tekstwoorden uit Johannes 14:27 - Vrede laat Ik u, Mijn vrede geef Ik u; niet gelijkerwijs de wereld hem geeft, geef Ik hem u. 

Haar vader en grootmoeder bleven in [[Engeland]] en Irene ging met haar moeder en zus naar [[Canada]], waar haar zus [[Margriet der Nederlanden|Margriet]] geboren werd. Tijdens de oorlogsjaren vernoemde koningin Wilhelmina een brigade naar haar kleindochter, de zogenoemde [[Prinses Irene Brigade]]. Na de bevrijding van Nederland keerde Irene met het gezin op 2 augustus 1945 terug naar Paleis Soestdijk. Hier werd in 1947 haar jongste zus prinses [[Christina der Nederlanden|Marijke]] geboren. In 1948 werd haar moeder koningin der Nederlanden.

Irene bezocht de school ([[Werkplaats Kindergemeenschap]]) van onderwijsvernieuwer [[Kees Boeke (pedagoog)|Kees Boeke]]. Zij moest er onder meer ramen lappen, de tuin wieden en knopen aannaaien. De school beviel niet. Uit een door haar ouders gearrangeerde test bleek dat zij een grote kennisachterstand had opgelopen vergeleken met kinderen van andere scholen. Hetzelfde was het geval bij haar zus Beatrix<ref>{{Citeer web|url=https://nos.nl/l/460669|titel='Juliana bezorgd om school Beatrix'|bezochtdatum=2021-05-30|werk=nos.nl|taal=nl}}</ref>. In april 1951 verlieten Irene en haar zussen Beatrix en Margriet deze school en Beatrix en Irene kregen met een select groepje andere scholieren privéles in Paleis Soestdijk. Na de zomervakantie verhuisde het schooltje naar een villa in Baarn onder auspiciën van [[Het Baarnsch Lyceum]]. Het schooltje werd officieel een dependance van Het Baarnsch Lyceum en kreeg [[Incrementum]] als naam<ref>{{Citeer web|url=https://historiek.net/prinses-beatrix-wilde-zelf-weg-bij-boekeschool/20267/|titel=Prinses Beatrix wilde zelf weg bij Boekeschool|bezochtdatum=2021-05-30|auteur=Historiek|werk=Historiek|taal=nl}}</ref>. In 1957 slaagde zij hier voor de [[Middelbare meisjesschool|MMS]]-opleiding.

Op 5 augustus 1957 werd Irene staatsrechtelijk meerderjarig en mocht zij voor het eerst officieel de opening van de [[Staten-Generaal (Nederland)|Staten-Generaal]] meemaken. Tot en met 1963 vergezelde zij trouw haar ouders op [[Prinsjesdag]] in de [[Ridderzaal]]. In 1962 was zij een van de bruidsmeisjes van de Griekse prinses en latere Spaanse koningin [[Sophia van Griekenland|Sophia]], toen die in het huwelijk trad met de latere koning van Spanje [[Juan Carlos]].

== Studie ==
Na de MMS volgde Irene diverse cursussen aan de [[Universiteit van Lausanne]]. Vervolgens studeerde ze aan de [[Rijksuniversiteit Utrecht]] vier jaar Spaanse taal- en letterkunde. In 1963 slaagde zij voor haar examen tolk-vertaler Spaans.

== Overgang tot de Rooms-Katholieke Kerk ==
[[Bestand:Prinses Irene en Carel Hugo van Bourbon-Parma.jpg|thumb|260px| Prinses Irene met prins Carlos Hugo op 9 februari 1964, een dag na de bekendmaking van hun verloving]]

Nadat Irene tijdens een wintersportvakantie in 1963 verkering had gekregen met prins Hugo van Bourbon-Parma, werd ze in het diepste geheim bij haar rooms-katholieke grootmoeder [[prinses Armgard]] op [[Huis Warmelo]] voorbereid op een overgang naar de [[Rooms-Katholieke Kerk]].<ref>Om de liefde, voor de troon. Het dynastieke avontuur van prinses Irene en prins Carlos Hugo 1964-1980, Daniela Hooghiemstra; uitg. Balans; 2021</ref> Op 3 januari 1964 liet ze zich in [[Rome (stad)|Rome]] (in de binnenkapel van [[Sint-Paulus buiten de Muren]]) door de Utrechtse Kardinaal [[Bernardus Alfrink|Alfrink]] overdopen tot lid van de Rooms-Katholieke Kerk, zonder daar enige ruchtbaarheid aan te geven. Toen aan het eind van die maand bekend werd dat de prinses rooms-katholiek was geworden verklaarde het hof dat dit een strikt persoonlijke zaak was en niet politiek gezien moest worden. Op de overstap naar de Rooms-Katholieke Kerk kwam kritiek uit protestantse hoek. Zo waren de kerkleiders kwaad over de overdoop, in het licht van de [[oecumene]] een affront. Enkele jaren later kwamen de Nederlandse rooms-katholieke kerkprovincie en de protestantse kerken tot een wederzijdse erkenning van de doop, waarbij overdopen voortaan was uitgesloten.

== Huwelijk en gezin ==
[[Bestand:Doop van prins Carlos Xavier Bernardo , zoon van prinses Irene , op Kasteel Lign, Bestanddeelnr 923-2417.jpg|thumb|260px|Irene houdt haar zoon Carlos ten doop, onder het toeziend oog van haar moeder koningin Juliana (links) (10 februari 1970)]]
[[Bestand:The Dutch Church, Austin Friars, London EC2 - West window detail - geograph.org.uk - 1213541.jpg|thumb|260px|Irene in een raam in de [[Nederlandse Kerk in Londen]] ]]
Vrij snel na de herdoop werd de [[verloving]] afgekondigd van Irene met de rooms-katholieke [[Carlos Hugo van Bourbon-Parma]], een Fransman van Spaanse afkomst. Carlos Hugo was een destijds omstreden [[troonpretendent]] voor de [[Spanje|Spaanse]] troon en de leider van de [[Carlisme|Carlisten]]. Minister-president [[Victor Marijnen]] ([[Katholieke Volkspartij|KVP]]) en de ministers [[Barend Biesheuvel]] ([[Anti-Revolutionaire Partij|ARP]]), [[Ynso Scholten]] ([[Christelijk-Historische Unie|CHU]]) en [[Edzo Toxopeus]] ([[Volkspartij voor Vrijheid en Democratie|VVD]]) stelden tijdens een nachtelijk beraad op Paleis Soestdijk Carlos Hugo de vraag: wilde hij voorafgaand aan het huwelijk zijn claim op de Spaanse troon intrekken en aftreden als leider van de Carlisten? Carlos Hugo gaf een ontkennend antwoord, waarop het viertal duidelijk maakte dat in dat geval het [[Nederlands kabinet|kabinet]] geen wettelijke toestemming voor het huwelijk wenste te geven, wat inhield dat er dan wel getrouwd kon worden, maar dat Irene haar rechten op de Nederlandse troon zou verliezen.

Irene zag er daarop van af voor haar voorgenomen huwelijk toestemming te vragen bij de [[Staten-Generaal van het Koninkrijk der Nederlanden|Staten-Generaal]] en trouwde op 29 april 1964 te Rome, in de [[basiliek]] van [[Santa Maria Maggiore (kerk)|Santa Maria Maggiore]], buiten aanwezigheid van het Nederlandse kabinet en leden van het [[Koninklijk Huis (Nederland)|Koninklijk Huis]]. Bij de huwelijksplechtigheid was onder meer [[Zita van Bourbon-Parma|Zita]], de laatste keizerin van [[Oostenrijk]], aanwezig. Het kerkelijk huwelijk werd gesloten door kardinaal [[Paolo Giobbe|Giobbe]].<ref name="telegraaf">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110589860:mpeg21:a0156 "Ontroerde bruid in Borghese-kapel: Huwelijk werd triomftocht."], ''De Telegraaf'', 30 april 1964. Geraadpleegd op Delpher op 24 september 2016</ref> Diezelfde dag nog ontving paus [[Paus Paulus VI|Paulus VI]] het paar op audiëntie.<ref name="telegraaf" />

Nadat ze trouwde woonde Irene met haar echtgenoot en kinderen tot en met 1979 jaarlijks het bloemendefilé op [[Koningsdag (Nederland)|Koninginnedag]] bij ter gelegenheid van de verjaardag van Juliana.

Irene en Carlos Hugo kregen vier kinderen:
* [[Carlos de Bourbon de Parme|''Carlos'' Xavier Bernardo Sixto Marie]] (27 januari 1970);
* [[Margarita de Bourbon de Parme|''Margarita'' Maria Beatriz]] (13 oktober 1972);
* [[Jaime de Bourbon de Parme|''Jaime'' Bernardo]] (13 oktober 1972);
* [[Carolina de Bourbon de Parme|Maria ''Carolina'' Christina]] (23 juni 1974).

== Carlistische beweging ==
Carlos Hugo mocht van dictator [[Francisco Franco|Franco]] Spanje niet in, omdat hij zijn aanspraak op de Spaanse troon wilde doen gelden. Franco had [[Juan-Carlos van Spanje|Juan-Carlos]], de kleinzoon van de laatste koning [[Alfons XIII van Spanje|Alfonso XIII]], tot zijn opvolger bestemd en niet de kandidaat van (een van) de Carlistische bewegingen, Carlos Hugo. Aangezien Carlos Hugo nog steeds niet het Spaanse burgerschap kreeg en zich niet in Spanje mocht begeven was Irene lange tijd het gezicht van de Carlistische beweging. Vanaf 1973 liep zij mee in de stoet van de Carlisten die de Montejurra bestegen. In 1976 werd tijdens deze bestijging een aanslag gepleegd op Irene en Carlos Hugo door aanhangers van zijn jongere broer Sixto, met wie hij al lang onenigheid had over de politieke richting van de Carlistische beweging.

In december 1968 werden Carlos en zijn vader wegens hun carlistische inspanningen uit Spanje gezet. Irene en haar man woonden vervolgens negen jaar in Frankrijk, voordat ze terugkeerden naar Spanje.

== Echtscheiding ==
Irene en Carlos Hugo [[echtscheiding|scheidden]] in 1981. Irene verloor hierbij de titel Prinses van Bourbon-Parma. Prinses Irene gaf er vervolgens jarenlang de voorkeur aan de geslachtsnaam 'Van Lippe-Biesterfeld' zonder 'Koninklijke Hoogheid' te gebruiken. In 2009 vertelde ze in [[College Tour|NOVA College Tour]] dat ze haar prinsessentitel weer gebruikte aangezien anderen dat toch prettiger vonden en ze als prinses soms net iets meer kon bereiken in haar werk voor de natuur.

Na de echtscheiding verbraken Irene en haar familie het contact met Irenes voormalige echtgenoot niet. Zij ontmoetten elkaar nog geregeld, ook in het openbaar. Carlos Hugo was tot zijn dood in 2010 vaak aanwezig bij belangrijke gebeurtenissen in de [[Koninklijke familie (Nederland)|koninklijke familie]]. Irene woonde in 2010 de begrafenis en bijzetting bij van haar voormalig echtgenoot in het Italiaanse [[Parma (stad)|Parma]].

== Leven na de echtscheiding ==
De prinses woonde na haar echtscheiding met haar vier kinderen eerst bij haar ouders op Paleis Soestdijk. Vervolgens ging ze in de witte villa wonen die er naast staat. Tot 2016 woonde ze afwisselend in de villa Mariënhove in [[Wijk bij Duurstede]], in haar huis in Zwitserland en op een groot natuurreservaat in [[Zuid-Afrika]]. In 2016 woonde ze in [[Wassenaar (gemeente)|Wassenaar]] en had ze nog een grachtenpand in [[Utrecht (stad)|Utrecht]].

== Activiteiten en werk ==
[[Bestand:Triumph Tulip Tulipa 'Prinses Irene' Single 2859px.jpg|thumb|Triomph-tulp "Prinses Irene", genoemd naar de prinses]]
Irene heeft een grote belangstelling voor de [[Natuur (wereld)|natuur]] en [[spiritualiteit]]. In 2000 was zij betrokken bij de oprichting en werd voorzitter van de Stichting Lippe-Biesterfeld NatuurCollege<ref>{{Citeer web|url=https://www.natuurcollege.nl/over-ons/|titel=Wie zijn wij – Natuurcollege|bezochtdatum=2021-05-30|taal=nl}}</ref>. Deze stichting houdt zich bezig met cursussen en projecten op natuurgebied. Zij heeft diverse boeken geschreven en geeft regelmatig lezingen. Op 28 juni 2006 vroeg zij minister van [[Ministerie van Verkeer en Waterstaat|verkeer en waterstaat]] [[Karla Peijs]] af te zien van het voornemen een snelweg aan te leggen door Nederlands oudste natuurgebied, het [[Naardermeer]]<ref>{{Citeer web|url=https://gpdhome.typepad.com/nieuwsberichten/2006/06/irene_pleit_voo.html|titel=Irene pleit voor natuur bij Peijs|bezochtdatum=2021-05-30|werk=ROYALBLOG.NL}}</ref>.

Irene vervult geregeld representatieve verplichtingen voor het NatuurCollege maar ook voor de vrede. Zij baarde groot opzien door als spreker op te treden bij de grote [[Komitee Kruisraketten Nee|vredesdemonstratie]] van 1983 in Den Haag. Niet minder opzien baarde een interview met ''[[de Volkskrant]]'' in oktober 2005. Irene stelde daarin dat de [[westerse wereld]] vredesonderhandelingen moet beginnen met [[al Qaida]] van [[Osama bin Laden]]. Over de Amerikaanse president [[George W. Bush]] zei zij: '[Hij is] de verpersoonlijking van het oude leiderschap: ik weet het beter dan jullie, ik ga jullie overheersen. Punt uit!'

In 2005 werd Irene benoemd tot 'honarary member' van de [[Club van Boedapest]].

Sinds 2009 is Irene beschermvrouwe van de Stichting [[Erik Hazelhoff Prijs|Erik Hazelhoff Roelfzema Prijs]]. Met "soldaat van Oranje" [[Erik Hazelhoff Roelfzema]] had haar familie, maar in het bijzonder ook Irene, een heel goede en hechte band. Roelfzema schreef het voorwoord in haar boek ''Dialoog met de natuur'' uit 1995.

Als er bijzondere gebeurtenissen zijn bij de Prinses Irene Brigade is Irene hierbij aanwezig. Om de vijf jaar neemt ze een bevrijdingsdefilé af.

Voor haar activiteiten ontving zij in 2010 de [[Martin Buber]]penning.

In 2001 kocht zij het 5000 hectare grote Bergplaas in Zuid-Afrika, waar zij een natuurreservaat van maakte. Ze schreef er een boek over, ''Bergplaas, een verhaal'', dat op 10 september 2016 uitkwam.

== Onderscheidingen ==
* [[Inhuldigingsmedaille 1948]]
* [[Herinneringsmedaille 1962]]
* [[Huwelijksmedaille 1966]]
* [[Inhuldigingsmedaille 1980]]
* [[Huwelijksmedaille 2002]]
* [[Inhuldigingsmedaille 2013]]
* [[Grootkruis]] in de [[Orde van de Nederlandse Leeuw]]
* [[Grootlint]] in de [[Leopoldsorde (België)|Leopoldsorde]] van [[België]]
* [[Orde van de Pleiaden]] Tweede Klasse van [[Iran]]
* Grootkruis Eerste Klasse in de [[Orde van de Azteekse Adelaar]] van [[Mexico (land)|Mexico]]
* Groot Gouden Ereteken aan het [[Ereteken van Verdienste voor de Republiek Oostenrijk|Lint voor Verdiensten van Oostenrijk]]
* Grootkruis in de [[Peruviaanse Orde van de Zon|Orde van de Zon van Peru]]
* Grootkruis in de [[Orde van Chula Chom Klao]] van [[Thailand]]

== Voorouders ==
{{Stamboom Beatrix}}
{{Appendix}}
<br><br>
Digitalisering en Wiki opmaak: [[Terry van Erp]]
<br>
[[Categorie:Huis Oranje-Nassau]]