Brontekst bekijken van Hugo de Groot (rechtsgeleerde)

{{Infobox persoon
| naam           = Hugo de Groot
| afbeelding     = Michiel Jansz van Mierevelt - Hugo Grotius.jpg
| onderschrift   = ''Hugo Grotius'', door [[Michiel Jansz. van Mierevelt]], 1631
| volledigenaam  = Hugo de Groot
| geboortedatum  = 10 april 1583
| geboorteplaats = [[Delft]]
| sterfdatum     = 28 augustus 1645
| sterfplaats    = [[Rostock (stad)|Rostock]]
| doodsoorzaak   = 
| nationaliteit  = {{NL-VLAG}} Nederlands
| beroep         = [[Rechtsgeleerdheid|rechtsgeleerde]], [[auteur]]
| bekendvan      = 
| politieknaam1  = 
| politiek1      = 
| overignaam1    = 
| overig1        = 
| portaal        = Vroegmoderne Tijd
}}

'''Hugo de Groot''' ([[Delft]], [[10 april]] [[1583]] – [[Rostock (stad)|Rostock]], [[28 augustus]] [[1645]]) was een Nederlands [[Rechtsgeleerdheid|rechtsgeleerde]] en [[auteur|schrijver]]. Hij is ook bekend als '''(Hugo) Grotius''' en wordt in oudere teksten sporadisch aangeduid als '''Huig de Groot'''.

De Groot schreef [[Latijn]]se [[tragedie (toneel)|tragedies]] en gedichten, [[theologie|theologische]] verhandelingen en Nederlandse gedichten. Zijn belangrijkste werken liggen op historisch en juridisch gebied. Zijn beroemdste werk is ''[[De iure belli ac pacis]]'' (''Over het recht van oorlog en vrede'') uit 1625. Het vormt de basis voor het moderne [[Internationaal recht|volkenrecht]]. Hij is ook bekend vanwege zijn pleidooi voor de vrije toegang tot de zee (en de vrijhandel) het ''[[Mare Liberum]]'' (1609). Dat is een los hoofdstuk van de verhandeling ''De Indis'' ("Over Indië"), geschreven in de periode 1604-1606, die toen niet is uitgegeven. ''De Indus'' werd pas in 1868 gepubliceerd onder de titel ''De iure praedae'' ("Over het buitrecht"), nadat het manuscript vier jaar eerder teruggevonden was. Hedendaagse rechtsgeschiedkundigen beschouwen hem als een van de grootste juristen ooit. De Groot heeft een immense invloed op het internationaal publiekrecht uitgeoefend, zijn ideeën met betrekking tot de zeevaart bijvoorbeeld domineren het grootste deel van het hedendaags [[zeerecht]]. De Groot kan ingedeeld worden in de school van de [[Humanisme|humanisten]].<ref>{{Citeer boek| achternaam = Hellinga| voornaam = Gerben Graddesz.| auteurlink = | medeauteurs = | datum = 2008| titel = Meesters van de Gouden Eeuw| uitgever = [[Walburg Pers]]| plaats = Zutphen| ISBN = 978-90-5730-562-7| NUR = | pagina's = 64| taal = | URL = | bezochtdatum =}}</ref> Algemeen wordt aanvaard dat De Groot het [[Natuurwet (ethiek)#Verlichting|Vernunftrecht]] bepleitte, maar dit is een misvatting, daar zijn recht nog niet autonoom is en het niet los staat van God. Hij was de eerste die de stap naar een autonoom natuurrecht zette, het ''ius naturale'' is volgens De Groot zelfs geldig indien God niet bestond. Hij mag dus worden beschouwd als een voorloper van de grote natuurrechtdenkers.

Op jonge leeftijd schreef hij de ''Annales et historiae de rebus Belgicis''. Van meer historisch belang dan deze ''Nederlantsche Jaerboeken en Historien'' was zijn boek over de ''Oudtheyt vande Batavische nu Hollandsche Republique''. In dat laatste werk toont De Groot aan dat de Staten altijd soeverein geweest zijn. Historisch gezien is dit standpunt van De Groot onhoudbaar, maar zijn verhandeling, die uiteraard bij de [[Staten van Holland en West-Friesland|Staten van Holland]] in de smaak viel, heeft betekenis gekregen omdat de Staten van Holland, als het om hun positie ging, zich op De Groot plachten te beroepen.

De Groot huwde in 1608 met [[Maria van Reigersberch (1589?-1653)|Maria van Reigersberch]] (1589-1653). Zij kregen drie zonen en een dochter. Zijn tweede zoon [[Pieter de Groot]] werd eveneens rechtsgeleerde en later [[pensionaris van Rotterdam]].

== Biografie ==
=== Jeugd ===
[[Bestand:Hugo Grotius00.jpg|thumb|Hugo op 16-jarige leeftijd ([[Jan Antonisz. van Ravesteyn]], 1599)]]

De Groot werd geboren te Delft als zoon van het Nederlands [[patriciër]]s-, vanaf 1843 adellijke geslacht [[De Groot (adellijk geslacht)|De Groot]]. Zijn vader, [[Jan Cornets de Groot|Jan de Groot]] (1554-1640), telde veel bekende geleerden uit de [[Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden|Republiek]] onder zijn vrienden. Deze herkenden al snel Hugo's bijzondere begaafdheid. Zo kon hij vanaf zijn achtste jaar dichten in het Latijn en vertaalde hij op vroege leeftijd Griekse en Latijnse boeken.

De jeugdige De Groot ging al op elfjarige leeftijd studeren aan de [[Universiteit Leiden|universiteit van Leiden]], waar hij omging met medestudent [[Daniël Heinsius]]. Hun gezamenlijke leermeester was de Franse [[filoloog]] [[Josephus Justus Scaliger]]. In 1598 mocht hij mee met een gezantschap naar Frankrijk, dat onder leiding stond van [[Johan van Oldenbarnevelt]], en als doel had van koning [[Hendrik IV van Frankrijk|Hendrik IV]] steun te verkrijgen voor een voortzetting van de [[Tachtigjarige Oorlog|opstand tegen Spanje]]. Het was tijdens deze reis dat de Franse koning hem ''le miracle de la Hollande'' zou hebben genoemd, en bovendien [[Wetenschappelijke promotie|promoveerde]] Hugo in [[Orléans]] tot doctor in de beide rechten (5 mei 1598), dus het 'gewone' wereldlijk recht én het [[Canoniek recht|kerkelijk recht]]. Hij begon zijn carrière in 1600 als [[advocaat (beroep)|advocaat]] in [[Den Haag]]; in 1607 werd hij in dezelfde stad [[advocaat-fiscaal]] van de [[Hoge Raad van Holland, Zeeland en West-Friesland]]. Zijn bekendste Nederlandstalige werk is ''Inleidinge tot de Hollandse Rechtsgeleerdheid''.

In 1613 maakte De Groot als [[diplomaat]] deel uit van een delegatie naar Engeland. Daar onderhield hij zich met koning [[Jacobus I van Engeland|Jacobus I]] over de kerkelijke twisten tussen de [[remonstranten]] en de [[contraremonstranten]]. Hij ontmoette daar voor het eerst de uitgeweken Franse classicus en filoloog [[Isaac Casaubon]], met wie hij voorheen al gecorrespondeerd had. In datzelfde jaar werd hij tot [[pensionaris van Rotterdam]] benoemd.

=== Gevangenschap op Loevestein ===
[[Bestand:WLANL - Pachango - Slot Loevestein.jpg|thumb|[[Slot Loevestein]]]]

Even na 1610 laaiden er in de nog jonge [[Nederlandse Republiek]] godsdiensttwisten tussen de protestanten onderling op, die tot in de politiek werden uitgespeeld. Deze twisten kwamen overigens niet als een verrassing. De Groot was in 1607 een van de velen geweest die voorspelden dat door een bestand met Spanje ruimte zou ontstaan voor partijstrijd in de Republiek<ref>''Briefwisseling'' I, 85</ref>. Inzet was de leer van de [[predestinatie]], ofwel de Goddelijke voorbeschikking. De strijd ging tussen de strikte [[Franciscus Gomarus]] en de ruimdenkende [[Jacobus Arminius]].

De Groot trad in vele geschriften naar voren als verdediger van het kamp der Arminianen of, vanuit zijn gezichtspunt gezien, het kamp van hen die voor tolerantie ijverden, en van mening waren dat de staat het hoogste gezag was en dus boven de kerk stond. Dat was ook het standpunt van [[Johan van Oldenbarnevelt|Van Oldenbarnevelt]], die bovendien weigerde een nationale [[synode]] van staatswege bijeen te roepen, omdat daarin ongetwijfeld Arminius veroordeeld zou worden.

[[Maurits van Oranje|Prins Maurits]], die zelf zei dat hij niet veel verstand had van theologie<ref>* {{Citeer boek
| achternaam = J.I. Israel
| auteurlink = Jonathan Israel
| datum = 1996
| titel = De Republiek 1477-1806
| uitgever =
| plaats =
| ISBN =
| pagina's = 1368 p
}}, hoofdstuk 19</ref>, zag in de godsdiensttwisten vooral een bedreiging voor de eenheid van het land. Beweerd wordt wel dat hij kans zag om de vredespartij buitenspel te zetten. In 1618 was de omzetting van het [[Twaalfjarig Bestand]] met Spanje in een permanent vredesverdrag echter al onwaarschijnlijk geworden door de regeringswisseling in Spanje. Het bestand had voor hem, als legeraanvoerder, geleid tot verlies van goede kansen in de zuidelijke Nederlanden. In augustus 1618 wist de prins dankzij de kwestie van de [[waardgelder]]s de machtsstrijd in zijn voordeel te beslechten. Van Oldenbarnevelt en De Groot werden op 29 augustus 1618 gevangengenomen. [[Gilles van Leedenberch]] pleegde enkele dagen later zelfmoord, Van Oldenbarnevelt werd ter dood veroordeeld en terechtgesteld. Een college van 24 rechters veroordeelde de remonstrant De Groot '[[Levenslange gevangenisstraf|ter eeuwige gevangenisse]]'. Aanvankelijk werd hij te [[Den Haag]] in hechtenis gehouden, maar op 5 juni 1619 werd hij overgebracht naar [[Slot Loevestein]], toen een staatsgevangenis, later gevolgd door zijn vrouw [[Maria van Reigersberch (1589?-1653)|Maria van Reigersberch]] en hun dienstmeisje [[Elselina van Houweningen]].<ref>[http://www.inghist.nl/Onderzoek/Projecten/DVN/lemmata/data/Houweningen Biografie van Elselina van Houweningen]</ref>

=== Ontsnapping in een boekenkist ===
{{Zie hoofdartikel|ontsnapping van Hugo de Groot}}
[[Bestand:Hugo de Groot 1622.jpg|thumb|Hugo de Groot klimt in de boekenkist (ets uit 1754)<ref>Rijksmuseum Amsterdam, [https://www.rijksmuseum.nl/nl/collectie/RP-P-OB-80.939 objectnr. RP-P-OB-80.939]</ref>]]

De Groot mocht wel blijven studeren en schreef in gevangenschap zijn ''Inleiding tot de Hollandsche Rechtsgeleerdheid''. Daarvoor kreeg hij regelmatig een kist boeken, die soldaten bij een familie in [[Gorinchem]] ophaalden; later werd die kist terugbezorgd. Dat bracht Maria na anderhalf jaar op een idee. Zij maande Hugo: "Kruip in die kist en zorg dat je er twee uur in kunt blijven zitten zonder geluid te maken". Ze liet hem avonden lang oefenen. De tijd begon te dringen, omdat het Twaalfjarig Bestand met Spanje binnenkort afliep, waarna mogelijk de vluchtroutes minder veilig zouden zijn.

Op 22 maart 1621 [[Ontsnapping van Hugo de Groot|ontsnapte De Groot]] uit Loevestein. Op deze dag was het [[jaarmarkt]] in Gorinchem, en de gevangenisbaas was weg. Maria legde met Elselina de boeken in het bed, zodat het net leek of Hugo ziek was. Met alleen zijn ondergoed en zijden kousen aan kroop De Groot in de kist. Elselina ging met de soldaten mee naar Gorinchem om de kist in de gaten te houden. Eenmaal bij de familie aangekomen stapte Hugo eruit om ijlings in [[metselaar]]skleren naar [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] te vluchten. Vandaar vertrok hij naar [[Parijs]]. Aldaar ontving hij bezoek van de broers [[Cornelis de Graeff (1599-1664)|Cornelis]] en [[Dirk de Graeff (1601-1637)|Dirk de Graeff]].

Het roemruchte verhaal van deze ontsnapping werd door de publicatie van de biografie door [[Gerard Brandt]], die het uit Elselina's mond had opgetekend, een van de klassiekers van de Nederlandse geschiedschrijving, zozeer dat op diverse plaatsen, onder andere in het [[Rijksmuseum Amsterdam|Rijksmuseum]] in [[Amsterdam]] en in de [[Prinsenhof (Delft)|Prinsenhof]] in [[Delft]], maar ook in New York en op Loevestein zelf, kisten worden bewaard waarvan gezegd wordt dat De Groot daarin ontsnapte.

In 1631 keerde De Groot terug naar [[Rotterdam (hoofdbetekenis)|Rotterdam]], in de hoop dat hij zich weer in Holland kon vestigen. Zes jaar na de dood van Maurits was het politieke klimaat onder diens opvolger [[Frederik Hendrik van Oranje|Frederik Hendrik]] veel milder geworden. Burgemeester [[Johan van Berckel|Van Berckel]] pleitte voor [[amnestie]] voor hem in de Staten van Holland. Ook de historicus en dichter [[Pieter Corneliszoon Hooft|P.C. Hooft]], die tot de kring rond de stadhouder behoorde, deed een goed woordje.

Maar De Groot zelf weigerde welk verzoek dan ook tot de Staten of de prins te richten; hij was ervan overtuigd dat hij niets verkeerds had gedaan. Het jaar daarop vaardigden de Staten een nieuw arrestatiebevel uit en moest hij in ballingschap gaan.

=== Onderhouden door de Franse koning ===
Vanuit Loevestein vluchtte De Groot naar Parijs, waar hij uiteindelijk weer in vrijheid zijn vrouw ontmoette en een toelage van de Franse koning [[Lodewijk XIII van Frankrijk|Lodewijk XIII de Rechtvaardige]] kreeg. Het jaargeld stelde De Groot in staat om zich aan zijn schrijverschap te wijden. In 1622 verscheen ''Apologeticus'' oftewel ''Verantwoordingh van de wettelijcke regieringh van Hollandt ende West-Vrieslandt'', waarin De Groot zijn visie op de wettigheid van het Hollandse bewind gaf. Volledig verteerd door politieke wrok was hij echter niet, getuige zijn publicaties op theologisch (''De veritate religionis christianae'' in 1627) en letterkundig (de Latijnse vertaling van het werk van de Byzantijnse geleerde [[Johannes Stobaeus (letterkundige)|Stobaeus]] in 1623) gebied.

=== In Zweedse staatsdienst ===
[[Bestand:Ingang tot grafkelder Hugo de Groot.jpg|thumb|Ingang tot de [[grafkelder]] van Hugo de Groot]]

Vanaf 1634 woonde hij als gezant van [[Zweden]] in [[Parijs]]. Het was zijn taak om Franse steun te winnen voor de Zweedse [[interventie]]politiek in Duitsland. De Zweden streden toen aan de zijde van de Duitse protestanten in de [[Dertigjarige Oorlog]]. Als principieel en wat rechtlijnig remonstrant kon hij echter moeilijk overweg met de opportunistische Fransen onder kardinaal [[Kardinaal de Richelieu|Richelieu]]. Onder invloed van de "Franse partij" aan het hof in [[Stockholm]] werd hij op 20 december 1644 teruggeroepen.

De jonge koningin [[Christina I van Zweden|Christina]] wilde hem tot staatsraad benoemen om haar te adviseren in zaken van buitenlandse politiek. Maar bovenal wilde ze hem een wetenschappelijke [[Bibliotheek (algemeen)|bibliotheek]] voor haar laten samenstellen. De Groot voelde daar niets voor. Ook het noordelijke klimaat trok hem en zijn vrouw weinig aan. In maart 1645 vertrok hij uit [[Stockholm]], naar [[Lübeck]]. Zijn schip leed echter schipbreuk bij het oversteken van de [[Oostzee]]. Hij kwam veilig aan wal, maar ver naar het oosten. Te paard reisde hij vanaf 13 augustus richting Lübeck, maar uitgeput bereikte hij [[Rostock (stad)|Rostock]]. Daar overleed hij op 28 augustus. Zijn laatste woorden zouden zijn geweest: "door veel te begrijpen heb ik niets bereikt". De Groot ligt begraven in de [[Nieuwe Kerk (Delft)|Nieuwe Kerk]] in [[Delft]], vlak bij [[Maurits van Oranje|Prins Maurits]].

== Werk en invloeden ==
[[Bestand:Hugo de Groot.gif|thumb|Hugo de Groot <br> bron: Museum van de Vaderlandse Geschiedenis]]

Hugo de Groot was een pionierend theoreticus op het gebied van natuurrecht, dat hij definieerde als het idee dat bepaalde zaken uit zichzelf goed of slecht zijn, en daardoor bepaalde rechtsbeginselen vanuit zichzelf geldig zijn. Deze vloeien dus niet voort uit de [[Tien geboden|Gods openbaring]] die op de [[Sinaïberg|Sinaï]] door God aan Mozes gegeven waren, maar gelden voor alle mensen ([[Noachieten|nakomelingen van Noach]]): het natuurrecht geldt "zelfs als we zouden aannemen dat er geen God van Israël bestaat". Deze rechtsprincipes ontwikkelde hij en paste hij toe in ''De iure praedae'' (Over het buitrecht) uit circa 1604 (niet tijdens zijn leven gepubliceerd) en het al genoemde ''De iure belli ac pacis''. In een later als ''Mare Liberum'' (De Vrije Zee) los gepubliceerd hoofdstuk uit ''De iure praedae'' ontwikkelde De Groot voor het eerst een concept van een mondiale gemeenschap, vanuit het idee dat de zee voor allen toegankelijk moest zijn om zo de communicatie tussen volkeren in stand te houden en niet elkaar de toegang tot de overzeese gebieden te ontzeggen. De Groots werk op dit gebied vormde de basis voor later werk van filosoof [[John Locke (filosoof)|John Locke]]. Bij verschijning van ''Mare Liberum'' wonden Engelse geleerden als [[John Selden]] en [[William Welwod]] zich nogal op en publiceerden weerleggingen van De Groots stellingen. Welwods ''Abridgement off all sea lawes'' pareerde De Groot met ''Defensio capitis quinti Maris Liberi oppugnati a Gulielmo Welwodo'' (''Verdediging van de vrije vijf oceanen, die worden aangevallen door William Welwod'').

De Groot was niet alleen rechtsgeleerde, maar ook een niet onverdienstelijk theoloog. Dit heeft hem echter veel moeilijkheden opgeleverd. In 1619 werd hij omwille van zijn theologische werken veroordeeld tot levenslange opsluiting in Slot Loevestein. Gedurende de voorgaande jaren trachtte De Groot namelijk zijn overtuigingen aangaande natuurlijke wetgeving te verenigen met het [[Calvinisme]] dat in de [[Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden|Republiek der Verenigde Nederlanden]] als godsdienst de overhand had gekregen. Hierin slaagde hij echter niet, omdat het idee dat God niet in alles het laatste woord heeft, niet verenigbaar is met het Calvinistische concept van [[predestinatie]].

== De Groot als literator ==
Een van De Groots eerste gedichten was een [[Pindarus|pindarische]] [[Ode (dichtkunst)|ode]] op [[Frederik Hendrik van Oranje|Frederik Hendrik]], geschreven in 1595 op 12-jarige leeftijd, in het Grieks. Later verrichtte hij titanenwerk met zijn programma om een grote [[bloemlezing]] uit de Griekse [[poëzie]] in het Latijn toegankelijk te maken. Om te beginnen vertaalde hij het gehele poëziegedeelte uit de ''Anthologie'' van [[Johannes Stobaeus (letterkundige)|Johannes Stobaeus]], een enorme vijfde-eeuwse verzameling van [[Citaat|citaten]] uit dichters en prozaschrijvers (1623). Daarna volgden de ''Excerpta Tragicorum et Comicorum'' (Uittreksels uit [[Tragedie (toneel)|tragedie]]- en [[komedie]]schrijvers), waarin hij een grote persoonlijke bloemlezing gaf uit antieke [[toneelstuk]]ken (1626). Het laatste onderdeel van het project was een vertaling van de volledige ''[[Anthologia Planudea]]'' in het Latijn. De Groot vertaalde de bloemlezing van Griekse [[epigram]]men (zo’n 3000 gedichten), vanaf september 1630 in één jaar tijd (!), steeds in hetzelfde [[metrum]] en in evenveel regels als het origineel. Tot een volledige uitgave hiervan kwam het pas in 1795 door [[Jeronimo de Bosch]].

In navolging van [[Marcus Valerius Martialis|Martialis]]’ ''Apophoreta'', een reeks tweeregelige epigrammen op geschenken die gasten na een feest kregen om mee naar huis te nemen, schreef hij in 1603 zijn ''Instrumentum domesticum'' (Huisraad) op allerlei voorwerpen in en om het huis. Zijn hoogtepunt als Neolatijns dichter bereikte hij echter met zijn ‘epithalamia’, bruiloftsgedichten, naar het voorbeeld van de laat-Latijnse dichter [[Claudius Claudianus]]. De Groots beste [[epithalamium]] – en sowieso een onovertroffen prestatie in dit genre – is het ''Epithalamium Potteii'', dat hij maakte ter gelegenheid van het huwelijk van zijn studievriend en huisgenoot Enoch Pottey (gelatiniseerd: Potteius) met Maria Wachtmans in 1604. Het is een lang gedicht over de huwelijksnacht in acht delen met verschillende metrums, waarin de zinnelijkheid van het onderwerp en de poëtische virtuositeit van de dichter samenkomen.

Om te laten zien hoe de navolging van de tragedies van [[Lucius Annaeus Seneca|Seneca]] in een eigentijdse Neolatijnse vorm gestalte moest krijgen, besloten De Groot en zijn vriend Daniël Heinsius ieder een tragedie te schrijven. De Groot kwam in 1601 met ''Adamus exul'' (in 1664 door [[Joost van den Vondel|Vondel]] gekozen als onderwerp voor zijn proeve van [[translatio, imitatio en aemulatio]] het treurspel ''[[Adam in ballingschap]]''). In 1608 volgde het stuk ''Christus patiens'' (Het lijden van Christus, 1608). Ook maakte hij vertalingen van stukken van zijn favoriete auteur [[Euripides]]. In 1630 kwam zijn Latijnse versie uit van ''De Phoenissische vrouwen'', waaraan hij tien jaar had gewerkt. Deze bevatte bovendien een principiële inleiding, waarin De Groot de inzichten van [[Aristoteles]] over tragedie uiteenzette. Zelf schreef hij nogmaals een tragedie, wederom een bijbels stuk, dit keer over [[Jozef (zoon van Jakob)|Jozef]] in Egypte, ''Sophompaneas'' (1635, door Vondel in hetzelfde jaar vertaald als ''Jozef in ’t hof'').

== Eerbetoon ==
[[Bestand:Spriet-Leven-Hugo-de-Groot-ppn050837346-9010.jpg|thumb|Ontwerp voor grafmonument voor Hugo de Groot (1663, niet uitgevoerd).<ref>Rijksmuseum Amsterdam, [https://www.rijksmuseum.nl/nl/collectie/RP-P-1905-1662 objectnr. RP-P-1905-1662]</ref><ref>Het voorgestelde epitaaf luidt: <br> ''DE PHENIX VAN ZYN VADER-LAND <br> HET DELFS-ORAKEL, 'T GROOT VERSTAND: <br> DIE ZON DIE 'T AARDRYK HEEFT VERLIGT, <br> WAS WAARD DIT GRAF VAN EER GESTIGT''.</ref>]]

* [[Joost van den Vondel]] schonk De Groot de bijnaam het "Delfts orakel".
* In 1773 kwam de Amsterdamse arts [[Jacob Ploos van Amstel]] met het voorstel om [[Slot Loevestein]] te slopen en op die plaats een enorme classicistische rondtempel ter ere van Hugo de Groot op te richten. In zijn opdracht maakte de architect [[Jacob Otten Husly]] zelfs een ontwerp<ref>Zie: T.H. von der Dunk, '"Doet offerande op de twee Altaaren, die bij den Tempel staan". Omtrent het project uit 1773 van Jacob Ploos van Amstel en Jacob Otten Husly voor de oprichting van een monument ter ere van Hugo de Groot in de plaats van Slot Loevestein', ''Grotiana'', 19 (1998), p.25-81; J. Bloemendal en H.K. Ploos van Amstel (red.), ''Een tempel voor Hugo de Groot. Een rede van Jacob Ploos van Amstel uit 1774'' (Amersfoort 2010).</ref>.
* Hugo de Groot werd drie keer vereeuwigd in een bronzen standbeeld:
** 1886 - Delft, [[Markt (Delft)|Markt]], door [[Franciscus Leonardus Stracké]] (1849-1919);
** 1938 - Den Haag, Plein, vanaf 1988 Kazernestraat, ingang gebouw [[Hoge Raad der Nederlanden|Hoge Raad]], door [[Johan Polet]] (1894-1971);
** 1969 - Rotterdam, [[Coolsingel]], voor het [[Stadhuis van Rotterdam|stadhuis]], door [[Auke Hettema]] (1927-2004).
* Er bestaan in veel Nederlandse plaatsen naar De Groot genoemde straten. In Amsterdam is een hele buurt naar hem genoemd.
* De Faculteit der Rechtsgeleerdheid van de Radboud Universiteit Nijmegen huist sinds 24 juli 2014 in het Grotiusgebouw.
* De Grotius Academie is de stichting die in Nederland juridische postacademische specialisatieopleidingen verzorgt.
* In 2004 eindigde De Groot op nr. 31 tijdens de verkiezing van [[De grootste Nederlander]].
* In [[Leiden]] en [[Den Haag]] zetelt het ''Grotius Centre for International Legal Studies of Leiden Law School'' van de [[Universiteit van Leiden]]
* Op het [[Korte Voorhout]] te Den Haag staat sinds 2015 een standbeeld van Hugo de Groot voor het gebouw van de [[Hoge Raad der Nederlanden]] temidden van beelden van andere historische rechtsgeleerden. Voorheen stonden deze beelden in de [[Kazernestraat]] (van 1987 tot 2015) en op het [[Plein (Den Haag)|Plein]] (van 1938 tot 1987).
* In 2015 werd in de gang van het gebouw van de Hoge Raad de spreuk "''Ubi iudicia deficiunt incipit bellum''" aangebracht, afkomstig uit ''Over het recht van oorlog en vrede''.<ref>Uit boek 2, hoofdstuk 1, paragraaf 2 (De iure belli ac pacis, liber II, caput I, par 2)</ref> In 1938 was de spreuk uitgevoerd als een door [[Richard Roland Holst]] ontworpen wanddecoratie in de zittingszaal van het gebouw aan het Plein.  De Hoge Raad hanteert dit als zijn [[motto]] in de (overigens bediscussieerde)<ref>{{Citeer web |url=https://www.mr-online.nl/gedoe-over-vertaling-latijnse-spreuk-hoge-raad/ |titel=Gedoe over vertaling latijnse spreuk hoge raad |datum=2019-06-05 |bezochtdatum=2023-03-27 |uitgever=Mr-online}}</ref> interpretatie: "waar rechterlijke beslissingen tekortschieten, begint geweld."<ref>[https://www.hogeraad.nl/over-ons/gebouw-hoge-raad/spreuk/ De Spreuk]. De Hoge Raad. Geraadpleegd op 27 maart 2023.</ref>

== Werken ==
[[Bestand:Annotationes ad Vetus Testamentum.jpg|thumb|''Annotationes ad Vetus Testamentum'', 1732]]
[[Bestand:H. Groti Vrye zeevaert ofte Bewys van het recht dat de inghesetenen deser vereenighde Nederlanden toekomt, over den Oost ende West-Indische koop- handel (MU AAK 064 (4)).jpg|thumb|Titelblad ''Vrye zeevaert'', uitgave van 1641, in de jezuïetencollectie van de [[Universiteitsbibliotheek Maastricht]]]]

* ''Georgio Melisso et Mariæ Almondianæ versvs epithalamii''<ref group=kleine-letter>[https://books.google.nl/books?id=0G69Ojqqa7UC&printsec=frontcover ''Georgio Melisso et Mariæ Almondianæ versvs epithalamii''] op Google Books</ref> - 1595
* ''Logicarum disputationum quarta de postpraedicamentis'' - 1597<ref>[http://hdl.handle.net/1887/4549 Logicarum disputationum quarta de postpraedicamentis], 1597. op 14-jarige leeftijd voor de [[Universiteit Leiden]]</ref>
* ''Physicarum disputationum septima de infinito, loco et vacuo'' - 1597<ref>[http://hdl.handle.net/1887/4550 Physicarum disputationum septima de infinito, loco et vacuo], 1597. op 14-jarige leeftijd voor de Universiteit Leiden</ref>
* ''Pontifex Romanus, Rex Galliarum, Rex Hispaniarum, Albertus Cardinalis, Regina Angliae, Regina Angliae, Ordines federati''<ref group=kleine-letter>[https://books.google.nl/books?id=QA9pAAAAcAAJ&printsec=frontcover ''Pontifex Romanus, Rex Galliarum, Rex Hispaniarum, Albertus Cardinalis, Regina Angliae, Regina Angliae, Ordines federati''] op Google Books</ref> - 1598
* ''Hvg. Grotii Batavi Mirabilivm anni M.D.C.qvae Belgas spectant semestre privs ad illvstrissimvm Henricvm Fredericvm Nassovivm ...''<ref group=kleine-letter>[https://books.google.nl/books?id=xatiAAAAcAAJ&printsec=frontcover ''Hvg. Grotii Batavi Mirabilivm anni M.D.C.qvae Belgas spectant semestre privs ad illvstrissimvm Henricvm Fredericvm Nassovivm ...''] op Google Books</ref> - 1600
* ''Epithalamivm scriptvm ab H. Grotio nvptiis nob. et consvltissimi D.D. Gvilielmi Martinii, et [...] Annæ Brederodiæ Veenhvsiæ''<ref group=kleine-letter>[https://books.google.nl/books?id=RXsh_CGZ10QC&printsec=frontcover ''Epithalamivm scriptvm ab H. Grotio nvptiis nob. et consvltissimi D.D. Gvilielmi Martinii, et [...] Annæ Brederodiæ Veenhvsiæ''] op Google Books</ref> - 1600
* ''Sacra, in quibus Adamus Exul tragoedia aliorumque eiusdem generis carminum cumulus''<ref group=kleine-letter>[https://www.proquest.com/eebgeo/docview/2090319406?accountid=139415&imgSeq=10 ''Sacra, in quibus Adamus Exul tragoedia aliorumque eiusdem generis carminum cumulus''] op Early European Books</ref> - 1601
* ''De republica emendanda'' (over verbetering van de Republiek) - 1601
* ''Parallelon rerumpublicarum'' (vergelijking van republieken) - 1602
* ''De iure praedae'' (over het buitrecht), inclusief ''Mare liberum'' (de vrije zee) - 1604
* ''Tragoedia Christus patiens''<ref group=kleine-letter>[https://www.proquest.com/eebgeo/docview/2090320178?accountid=139415&imgSeq=10 ''Tragoedia Christus patiens''] op Early European Books</ref> - 1608
* ''Mare liberum sive de jure quod Batavis competit ad Indicana commercia dissertatio'' (over de territoriale zee)<ref group=kleine-letter>[https://www.proquest.com/eebgeo/docview/2090314977?accountid=139415&imgSeq=12 ''Mare liberum sive de jure quod Batavis competit ad Indicana commercia dissertatio''] op Early European Books</ref><ref group=kleine-letter>[https://www.dbnl.org/titels/titel.php?id=groo001mare01 ''Mare liberum sive de jure quod Batavis competit ad Indicana commercia dissertatio''] bij DBNL</ref> - 1609
* ''De antiquitate reipublicae Batavicae''<ref group=kleine-letter>[https://books.google.nl/books?id=BXAg6ILC3yoC&printsec=frontcover ''De antiquitate reipublicae Batavicae''] op Google Books</ref> (over de oudheid van de Bataafse Republiek; [[Bataafse mythe]]) - 1610
**''Tractaet vande oudtheyt vande Batavische nv Hollandsche republique''<ref group=kleine-letter>[https://books.google.nl/books?id=dJQs3dr_QhoC&printsec=frontcover ''Tractaet vande oudtheyt vande Batavische nv Hollandsche republique''] op Google Books</ref> (zelfde werk in het Nederlands) - 1610
* ''Ordinvm Hollandiae ac VVestfrisiae pietas vindicata''<ref group=kleine-letter>[https://books.google.nl/books?id=8a1iAAAAcAAJ&printsec=frontcover ''Ordinvm Hollandiae ac VVestfrisiae pietas vindicata''] op Google Books</ref> (de vroomheid der Staten van Holland en West-Friesland verdedigd) - 1613
**''Der Heeren Staaten van Hollandt ende West-Vrieslandt godts-diensticheyt''<ref group=kleine-letter>[https://www.proquest.com/eebgeo/docview/2090365597?accountid=139415&imgSeq=10 ''Der Heeren Staaten van Hollandt ende West-Vrieslandt godts-diensticheyt''] op Early European Books</ref><ref group=kleine-letter>[https://books.google.nl/books?id=udEJm8sLIXcC&printsec=frontcover ''Der Heeren Staaten van Hollandt ende West-Vrieslandt godts-diensticheyt''] op Google Books</ref> (zelfde werk in het Nederlands) - 1613
* ''Vrye zeevaert, ofte Bewijs van't recht dat de inghesetenen deser geunieerde landen toecomt over de Indische coop-handel - 1614
* ''Defensio fidei Catholicae de satisfactione Christi adversus Faustum Socinum''<ref group=kleine-letter>[https://books.google.nl/books?id=U3NsrDS7joIC&printsec=frontcover ''Defensio fidei Catholicae de satisfactione Christi adversus Faustum Socinum''] op Google Books</ref> (verdediging van het katholieke geloof omtrent de satisfactie van Christus) - 1617
* ''De iure belli ac pacis'' (over het recht van oorlog en vrede) - 1625
* ''De veritate religionis Christianae''<ref group=kleine-letter>[https://books.google.nl/books?id=IZTFJbj9Mo0C&printsec=frontcover ''De veritate religionis Christianae''. Editio secunda, priore auctior, & emendatior, 1629] op Google Books</ref>  (over de waarheid van het christelijk geloof) - 1627
* ''Grollae obsidio cum annexis anni M.DC.XXVII''<ref group=kleine-letter>[https://books.google.nl/books?id=1oVjAAAAcAAJ&printsec=frontcover ''Grollae obsidio cum annexis anni M.DC.XXVII''] op Google Books</ref> (over het [[Beleg van Groenlo (1627)|Beleg van Grol]]) - 1629
* ''Inleydinge tot de Hollantsche rechtsgeleertheit''<ref group=kleine-letter>[https://www.proquest.com/eebgeo/docview/2090328680?accountid=139415&imgSeq=12 ''Inleydinge tot de Hollantsche rechtsgeleertheit''] op Early European Books</ref> - 1631
* ''Van de ovdheydt der Batavische, nv Hollandsche republique''<ref group=kleine-letter>[https://www.proquest.com/eebgeo/docview/2090306263?accountid=139415&imgSeq=7 ''Van de ovdheydt der Batavische, nv Hollandsche republique''] op Early European Books</ref> - 1636
* ''Via ad pacem ecclesiasticam, Quæ hoc tractatu continentur vide sequenti pagina''<ref group=kleine-letter>[https://books.google.nl/books?id=Zp9iAAAAcAAJ&printsec=frontcover ''Via ad pacem ecclesiasticam, Quæ hoc tractatu continentur vide sequenti pagina''] op Google Books</ref> (de weg naar kerkelijke vrede) - 1642
* ''De imperio summarum potestatum circa sacra, Commentarius posthumus''<ref group=kleine-letter>[https://books.google.nl/books?id=Jg9jAAAAcAAJ&printsec=frontcover ''De imperio summarum potestatum circa sacra, Commentarius posthumus''. Ed. tertia 1652] op Google Books</ref> (over de macht van heersers in religieuze zaken) - 1647
* ''Philosophorvm sententiæ de fato et de eo quod in nostra est potestate, collectæ partim, et de Græco versæ''<ref group=kleine-letter>[https://books.google.nl/books?id=oIpiAAAAcAAJ&printsec=frontcover ''Philosophorvm sententiæ de fato et de eo quod in nostra est potestate, collectæ partim, et de Græco versæ''] op Google Books</ref> (over het lot) - 1648
* ''Bewijs van de ware godts-dienst, gestelt in ses boecken''<ref group=kleine-letter>[https://www.proquest.com/eebgeo/docview/2090326348?accountid=139415&imgSeq=12 ''Bewijs van de ware godts-dienst, gestelt in ses boecken''] op Early European Books</ref> - 1648
* ''J. v. Vondels Sofompaneas of Josef in 't Hof, treurdicht. Vertaelt uit het Latijn van... Huigh de Groot...''<ref group=kleine-letter>[https://books.google.nl/books?id=6_RNkUe5vaoC&printsec=frontcover ''J. v. Vondels Sofompaneas of Josef in 't Hof, treurdicht''] op Google Books</ref> - 1655
* ''Annales et historiae de rebus Belgicis''<ref group=kleine-letter>[https://books.google.nl/books?id=axOYHAEqT0gC&printsec=frontcover ''Annales et historiae de rebus Belgicis''] op Google Books</ref> (annalen en geschiedenis van de Nederlanden) - 1657

== Externe links ==
* [http://www.gutenberg.org/ebooks/11591 Hugo de Groot en zijn rechtsfilosofie] (H. Bertens, Project Gutenberg)
* {{Link dbnl auteur|id=groo001}}
* [http://grotius.huygens.knaw.nl/years The correspondence of Hugo Grotius], [[Huygens Instituut voor Nederlandse Geschiedenis|Huygens ING]]

{{Appendix|1=Bronnen en noten|2=
Bronnen:
* Henk Nellen, ''Hugo de Groot, Een leven in strijd om de vrede'' (Amsterdam, Balans, 2007)
* Wansink, Harm, & C.B. Wels, ''Zeven pijlen, negen pennen. Negen Nederlandse historici over de vaderlandse geschiedenis'' (Zeist, De Haan, 1963)
'''Noten'''
{{references}}
'''Gedigitaliseerde versies van Hugo de Groot's boeken'''
{{references|group=kleine-letter}}
}}
{{Commons|Hugo Grotius}}

{{DEFAULTSORT:Groot, Hugo de}}
[[Categorie:17e-eeuws schrijver]]
[[Categorie:Gevangene]]
[[Categorie:Humanistisch geleerde]]
[[Categorie:Nederlands dichter]]
[[Categorie:Nederlands rechtsgeleerde]]
[[Categorie:Nederlands toneelschrijver]]
[[Categorie:Neolatijns schrijver]]
[[Categorie:Pensionaris van Rotterdam]]
[[Categorie:Rechtsfilosoof]]
[[Categorie:Remonstrants theoloog]]