Brontekst bekijken van Hertogdom Gelre

{{Infobox historisch land
| Naam in Landstaal    =Hertogdom Gelre
| Status               =Land binnen het [[Heilige Roomse Rijk]] (1339-1648)<br />Deel van [[Verenigde hertogdommen Gulik-Kleef-Berg|Gulik-Kleef-Berg]] (1538-1543)<br />[[Gewest (Lage Landen)|Gewest]] van de [[Habsburgse Nederlanden]] (1543-1648)<br />Eén der [[Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden|Zeven Verenigde Nederlanden]] (1648-1795)
| Voor1                =Graafschap Gelre
| Vlag_Voor1           =Gelre1_wapen.svg
| Voor2                =Graafschap Zutphen
| Vlag_Voor2           =Graafschap zutphen.svg
| Voor3                =
| Vlag_Voor3           =
| Na1                  =Verenigde hertogdommen Gulik-Kleef-Berg
| Vlag_Na1             =Willem V van Kleef wapen.svg
| Na2                  =Departement van de Rijn
| Vlag_Na2             =
| Na3                  =Departement van de Oude IJssel
| Vlag_Na3             =
| Na4                  =Departement van de Dommel
| Vlag_Na4             =
| Na5                  =Spaans-Gelre
| Vlag_Na5             =
| Jaar van ontstaan    =1339
| Jaar van afloop      =1795
| Vlag                 =
| Vlagartikel          =
| Wapen                =[[Bestand:Gelre Gulik coat of arms.svg|80px]]
| Wapenartikel         =Wapen van Gelderland
| Leus                 =
| Kaart                =Locator Duchy of Guelders and County of Zutphen (1350).svg
| Kaartjaar            =Het Hertogdom Gelre en het Graafschap Zutphen rond 1350.
| Hoofdstad            =[[Geldern]] (1096-1347)<br />[[Nijmegen]] (1347-1543)<br />[[Arnhem]] (1543-1795)
| Oppervlakte          =
| Bevolking            =
| Munteenheid          =
| Regeringsvorm        =[[hertogdom]]
| Staatshoofd          =[[hertog]]
| Plv. Staatshoofd     =[[stadhouder]]
| Regeringsleider      =
| Legislatuur          =
| Dynastie             =Huis Gelre (1339-1371)<br />Huis Gulik (1383-1423)<br />[[Huis Egmont]] (1423-1473)<br />[[Huis Valois|Huis Valois-Bourgondië]] (1473-1493)<br />[[Huis Egmont]] (1493-1538)<br />[[Huis van der Mark]] (1538-1543)<br />[[Huis Habsburg]] (1543-1648)<br />''geen'' (1648-1747)<br />[[Huis Oranje-Nassau]] (1747-1795)
}}
Het '''hertogdom Gelre''', meer volledig ook als ''hertogdom Gelre en graafschap Zutphen'' omschreven,<ref>onder meer in [[1339]]: ''Geschiedenis van Gelderland'' op:[https://www.geldersarchief.nl/zoeken/?miview=inv2&mivast=37&mizig=210&miadt=37&micode=0005&milang=nl&mizk_alle=Hertogdom+Gelre+en+Graafschap+Zutphen geldersarchief.nl] en in [[1675]]: ''Gedenkwaardigheden uit de geschiedenis van Gelderland: deel. Reinald III. en ...'' Isaak Anne Nijhoff: [http://books.google.nl/books?id=KZkSAAAAYAAJ&pg=PA3&dq=Hertogdom+Gelre+en+Graafschap+Zutphen&hl=nl&ei=3bX4TaymA42YOpfO5cYK&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDUQ6AEwAg#v=onepage&q=Hertogdom%20Gelre%20en%20Graafschap%20Zutphen&f=false books.google.nl]. In Gelderland boden de Staten in dat jaar aan [[stadhouder Willem III]] de titel van hertog aan, die hij noodgedwongen moest weigeren na zeer negatieve reacties van Zeeland en de stad Amsterdam; ook hier moest hij genoegen nemen met het stadhouderschap. Zie: [https://www.rijksmuseum.nl/nl/collectie/RP-P-OB-79.433 rijksmuseum.nl]. [https://web.archive.org/web/20230423132553/https://www.rijksmuseum.nl/nl/collectie/RP-P-OB-79.433 Gearchiveerd] op 23 april 2023.</ref> is een voormalig [[hertogdom]] in het oosten van Nederland (provincie Gelderland), alsmede in Nederlands [[Noord-Limburg (Nederland)|Noord-]] en [[Midden-Limburg (Nederland)|Midden-Limburg]] en het daaraan grenzende noordwesten van de Duitse [[Nederrijn (Duitse regio)|Nederrijn]]. Vanaf begin 12e eeuw vielen de [[Leenstelsel (bestuursvorm)|leenheren]] van Gelre onder het [[Keurvorstendom Keulen]], Utrecht en Münster, in 1339 verwierf de graaf van Gelre de titel van hertog. In 1543 voegde [[keizer Karel V]] met geweld het hertogdom toe aan zijn Nederlandse bezittingen ([[Traktaat van Venlo]]).

Gelre was in de middeleeuwen een van de belangrijkste vorstendommen in de [[Nederlanden|Lage Landen]] en bestond destijds uit de [[Kwartier (gebied)|kwartieren]] Zutphen, Veluwe, Nijmegen en het Overkwartier (Noord- en Midden-Limburg en een deel van de huidige deelstaat Nordrhein-Westfalen). 

== Naam ==
===Vorm===
De eerste vermelding van de plaatsnaam [[Geldern|Gelre]] in een oorkonde is uit het jaar rond 900<ref>Niklas Huth: Fake News 812 – Geldern wurde erstmals um 900 erwähnt. In: Historischer Verein für Geldern und Umgegend (Hrsg.): Geldrischer Heimatkalender. Band 2019. Geldern 2018, S. 18–21.</ref>. De schrijfwijze vertoonde diverse varianten: ''Gelre, Gielra, Gellero, Gelera'' en dergelijke. De naamsvarianten met een ingevoegde /-d-/ zijn jonger dan die van ''Gel(le)re''. Het wordt soms Gelder genoemd, ten gevolge van de "d"-[[epenthese]] (het inlassen van een letter, hier de "d"; vandaar ook de woordafleidingen "Gelders" en "Gelderland").<ref>De naam van het stadion [[GelreDome]] grijpt daarentegen terug op de vroegmiddeleeuwse vorm.</ref> In de 17e en 18e eeuw werd de naam van het hertogdom (en het voorgaande graafschap) steeds vaker gespeld als ''Gelder'' in plaats van ''Gelre'', terwijl het gebied steeds vaker werd beschreven als ''Gelderland'': het land van ''Gelder''.

===Betekenis===
Het hertogdom Gelre en het latere Gelderland hebben hun naam te danken aan het sinds 1713 Pruisisch en vervolgens Duitse stadje [[Geldern]] aan de [[Niers]], in het Nederlands Gelre (Gelder, Gelderen) geheten, de oorspronkelijke hoofdstad van het hertogdom. ''Gellere'' (997), ''Gellera'' (1104/1105), ''Geldren'' (1167) stond oorspronkelijk wellicht voor een verhoogd gelegen nederzetting aan het drassige riviertje de [[Niers]], of anders zou ''Gellera'' een aftakking van de Niers geweest kunnen zijn.

== Geografie ==
Het historische hertogdom omvatte in het huidige Nederland [[Gelderland (hoofdbetekenis)|Gelderland]] en een groot gedeelte van [[Noord-Limburg (Nederland)|Noord-]] en [[Midden-Limburg (Nederland)|Midden-Limburg]]. Het strekte zich ook uit over een klein deel van het noorden van de tegenwoordige bondsstaat Noordrijn-Westfalen, met hierin onder andere de steden [[Geldern|Gelder]] en [[Viersen (stad)|Viersen]] aan de rivier [[Niers]].

Gelre was verdeeld in vier kwartieren, samen vormden zij de [[Staten van de Kwartieren]]:
# [[Opper-Gelre]], ook wel "Kwartier van Roermond" of (naar het Duitse ''Oberquartier'') "Overkwartier" genoemd<ref>website: [https://web.archive.org/web/20050507081234/http://www.overkwartiervangelre.nl/OVG/historie_ovg.html overkwartiervangelre.nl] (gearchiveerd)</ref><ref>website: [https://web.archive.org/web/20160323202324/http://www.geldersarchief.nl/zoeken?miadt=37&miaet=1&mialg=&micode=0509&milang=nl&minr=1187614&mivast=37&miview=inv2&mizig=210 geldersarchief.nl]</ref><ref>website: http://www.voorouderslimburg.nl/roermondhabets.htm voorouderslimburg.nl</ref>: de steden Gelder, [[Roermond (stad)|Roermond]] en [[Venlo (stad)|Venlo]]
# [[Kwartier van Nijmegen]]: tussen de [[grote rivieren van Nederland|grote rivieren]]
# [[Kwartier van Veluwe]] (ook wel: van Arnhem)
# Kwartier van Zutphen (het [[graafschap Zutphen]])

Opper-Gelre, de bakermat van het hertogdom, omvatte het noordelijk deel van de huidige Nederlandse provincie [[Limburg (Nederlandse provincie)|Limburg]], inclusief [[Venlo (stad)|Venlo]] en [[Roermond (stad)|Roermond]], en het aangrenzende gebied in Duitsland rond het eerdergenoemde stadje [[Geldern]] of in het Nederlands ''Gelre (Gelder, Gelderen)''. De laatste drie kwartieren waren gelegen in de huidige provincie Gelderland.

[[Bestand:Karte geldern.jpg|thumb|Hertogdom Gelre rond 1350]]
In de [[middeleeuwen]] was Gelre een belangrijk [[hertogdom]] dat bestond uit een lappendeken van leengebieden, grote delen waren in leen van het [[Keurvorstendom Keulen]]. In 1543 ging het over in handen van [[keizer Karel V]]. De noordelijke kwartieren (Neder-Gelre) aan de ene kant en het zuidelijke Opper-Gelre aan de andere kant vormden geografisch geen aaneengesloten geheel. Het [[hertogdom Kleef]] vormde een wig tussen de noordelijke en de zuidelijke gebiedsdelen. Ook politiek gingen beide gewesten een gescheiden weg. Tijdens de [[Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden]] vormde het noordelijke deel een van de zeven [[gewest (Lage Landen)|gewesten]]. Opper-Gelre was daarentegen deel van de [[Zuidelijke Nederlanden]].

Het hertogdom en het daarmee verbonden [[graafschap Zutphen]] omvatte enerzijds het gebied van de huidige provincie Gelderland en anderzijds het noorden van [[Limburg (Nederlandse provincie)|Limburg]] (met onder meer [[Venlo (stad)|Venlo]], [[Venray (plaats)|Venray]] en [[Roermond (stad)|Roermond]]), evenals het aangrenzende zuidelijk deel van de Duitse ''kreis'' [[Kleef (district)|Kleef]].
In dit tweede landsdeel, en wel aan de huidige Duitse kant, lag ook het stamoord [[Geldern]]. Ook in het huidige [[Noord-Brabant]] heeft Gelre bezittingen gehad, zoals het dorp [[Geldrop]].

Het oorspronkelijke zuidelijke gebied lag gescheiden van het later verworven noordelijke, dat de huidige provincie Gelderland omvatte samen met [[Kleef (district)|Kleef]] en [[Emmerik]]. Het zuidelijke, dat nu in [[Limburg (Nederlandse provincie)|Limburg]] en [[Noordrijn-Westfalen]] ligt, werd sindsdien [[Opper-Gelre]] of [[Overkwartier]] genoemd. De andere gebieden zouden bijgevolg als ''Neder-Gelre'' aangeduid kunnen worden, maar die term is nooit in gebruik geweest.

== Geschiedenis ==
{{Zie hoofdartikel|Graafschap Gelre}}
[[Bestand:Herald Gelre of the Duke of Gueldres.jpg|thumb|[[Claes Heynensoon|Heraut van Gelre]], [[Claes Heynensoon|Claes Heynenszoon]], die een [[tabberd]] van het schild draagt]]
[[Bestand:Reinoud IV hertog van Gelre en Gulik.jpg|miniatuur|[[Reinoud IV van Gelre|Reinoud IV]] te paard, met gespiegeld [[Wapen van Gelderland|wapen]] en [[dekkleed]]]]

===Economie en maatschappelijk leven===
====Onder het Huis Gelre====
Nadat Gelre in 1339 een hertogdom was geworden en haar gebied was vergroot met gebieden die aan de westzijde van de Maas lagen, bloeide de economie op. Rond 1340 werd bijvoorbeeld de polder Hattem verbeterd en werden de gronden in en rond Hattemerbroek tot bruikbaar landbouwgebied omgevormd. Hertog Willem schonk in 1401 de 300 hectare grote Hoenwaard aan burgers die binnen de stadsmuren woonden, om gemeenschappelijk hun vee te houden en stenen te bakken uit rivierklei. De nabijheid van steden als Zwolle en Kampen en de makkelijke bereikbaarheid van Holland via de Zuiderzee, droegen bij tot de agrarische ontwikkeling in en rond Hattem.

Vervaardiging van lakenstoffen vond op bescheiden schaal plaats, Zutphen werd een draaipunt van internationale lakenhandel. Voor een groot deel van de bevolking was de samenwerking in [[Hanze]]<nowiki/>verband van belang, het hertogdom telde achttien [[Hanzestad|Hanzesteden]], waaronder Nijmegen, Arnhem, Roermond, Zutphen, Harderwijk, Doetinchem, Venlo, Geldern en Goch. Harderwijk was vanaf circa 1250 aangesloten als een van de principaalsteden en nam actief deel aan de hanzeatische oorlogen. Verschillende steden namen tot na 1600 deel aan de jaarlijkse beleidsbijeenkomsten in Lübeck.

De heren voerden strijd met andere herenfamilies. [[Reinald III van Gelre|Reinald III]] wakkerde ruzie en gevechten aan met de [[Van Heeckeren]]s, gesteund door Reinald, en de [[van Bronckhorst|Bronckhorst]]en, gesteund door Reinalds broer [[Eduard van Gelre|Eduard]]. Bij een veldslag van 1361 wordt Reinald gevangengenomen en Eduard wordt hertog. Tien jaar later wordt Eduard vermoord, en wordt Reinald hersteld, maar deze sterft nog in hetzelfde jaar. Hiermee is het Huis Gelre uitgestorven.

====Onder het Huis Gulik====
Voor Reinalds dochter [[Maria van Gelre (overleden 1397)|Maria]] werd een huwelijksverdrag gesloten met de hertog van [[Hertogdom Gulik|Gulik]]. Toen hertog [[Reinald III van Gelre|Reinald III]] in 1371 stierf zonder mannelijke erfgenaam, volgde de [[Eerste Gelderse Successieoorlog]]. Deze leidde er in 1383 toe dat Maria's zoon [[Willem I van Gelre (hertog)|Willem III van Gulik]] hertog werd. Vanaf 1393 was hij tevens hertog van Gulik. In 1402 stierf hij kinderloos en kwam Gelre in handen van zijn broer [[Reinoud IV van Gulik|Reinald IV]]. Nadat ook deze kinderloos was gestorven in 1423, werden Gelre en Gulik weer gescheiden.

====Onder het Huis Egmont====
Edelen en steden erkenden een achterneef van Reinald, [[Arnold van Egmond]] als opvolger (1423-1465). Deze raakte verwikkeld in een strijd met zijn zoon [[Adolf van Egmond|Adolf]]. Hij werd op zijn slot in [[Grave (plaats)|Grave]] overrompeld en in [[Buren (stad)|Buren]] gevangengezet. Adolf nam het bewind over.

====Bourgondisch====
In 1473 kwam Gelre in handen van de [[Hertogdom Bourgondië|Bourgondische]] hertog [[Karel de Stoute]], die met geweld had ingegrepen in de Gelderse opvolgingsstrijd. Nadat hertog Karel in 1477 was overleden werd hij opgevolgd door zijn enige dochter, [[Maria van Bourgondië (hertogin)|Maria van Bourgondië]]. Deze huwde in hetzelfde jaar met [[Maximiliaan I van Oostenrijk]]. Hun zoon [[Filips I van Castilië|Filips de Schone]] kreeg door onderlinge afspraken in 1482 Gelre in handen.

====Gouden Eeuw====
Tegen deze 'buitenlandse' heer bleef verzet bestaan en in 1493 kreeg Gelre weer een heer uit de eigen landstreek. <!---Hoe slaagden de Geldersen daarin?---> Onder [[Karel van Gelre]] verzette het hertogdom zich succesvol tegen de [[Huis Habsburg|Habsburgse]] hegemonie in de [[Lage Landen]]. Tussen 1450 en 1530 beleefde Gelre een culturele en politieke ‘Gouden Eeuw’.<ref>{{Citeer web |url=https://www.spannendegeschiedenis.nl/tijdlijn/middeleeuwen-en-hertogdom-gelre/ |titel=Middeleeuwen en Hertogdom Gelre Archieven |bezochtdatum=2023-06-04 |werk=Spannende Geschiedenis |taal=nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230604151722/https://www.spannendegeschiedenis.nl/tijdlijn/middeleeuwen-en-hertogdom-gelre/|archiefdatum=2023-06-04}}</ref> In de loop van de 15de eeuw ontwikkelde zich in Nijmegen door de lucratieve rivierhandel een rijk en invloedrijk schippersgilde en in de jaren 1550 werden uit Gelre Hanze-commissies naar het Engelse hof gestuurd om problemen rond de handel op te lossen en bepaalde ingetrokken Hanze-privileges voor de handelsactiviteiten in Engeland te herstellen.<ref>{{Citeer web |url=https://mijngelderland.nl/inhoud/verhalen/het-nijmeegse-schippersgilde |titel=Het Nijmeegse schippersgilde |achternaam= |voornaam=Erfgoed Gelderland |bezochtdatum=2023-06-03 |werk=mijngelderland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230323231757/https://mijngelderland.nl/inhoud/verhalen/het-nijmeegse-schippersgilde|archiefdatum=2023-03-23}}</ref>

====Heren van Gelre in oorlog====
{{Zie hoofdartikel|Gelderse Oorlogen}}
In 1502 raakte Gelre opnieuw verzeild in een conflict met het [[hertogdom Bourgondië]] (dat later Habsburgs werd). De Bourgondische legers verhinderden verdere gebiedsuitbreiding door Karel van Gelre en veroverden stukje bij beetje het Gelderse hertogdom. Na overlijden van Karel van Gelre werd hertog [[Willem V van Kleef|Willem]] van [[Hertogdom Kleef|Kleef]] en [[Hertogdom Gulik|Gulik]] tevens hertog van Gelre. Ook hij verzette zich tegen de Habsburgse heerser [[Keizer Karel V|Karel V]], maar moest bij het [[Traktaat van Venlo]] in 1543 Gelre afstaan aan Karel V. Vanaf dat moment maakte Gelre deel uit van de [[Habsburgse Nederlanden]]

== Stadhouders ==
Vanaf de Bourgondische tijd werden [[stadhouder]]s aangesteld die namens de landsheer het hertogdom bestuurden:

'''Onder de Bourgondiërs:'''
* 1473-1474: [[Willem IV van Egmont]], heer van Egmont
* 1474-1477: [[Filips I van Croÿ (graaf van Chimay)|Filips van Croÿ-Chimay]], graaf van Chimay
** 1474-1475: [[Willem IV van Egmont]], heer van Egmont (waarnemend)
** 1475-1476: [[Willem van Egmont jr.]] (waarnemend)
* 1480-1481: [[Willem van Egmont jr.]]

'''Onder de Habsburgers:'''
* 1481-1492: [[Adolf III van Nassau-Wiesbaden]], graaf van Nassau-Wiesbaden
* 1492-1504: ''Gelderse zelfstandigheid''
* 1504-1505: [[Jan V van Nassau-Dillenburg]], graaf van Nassau-Dillenburg
* 1505-1507: [[Filips van Bourgondië (bisschop)|Filips van Bourgondië]], bisschop van Utrecht
* 1507-1511: [[Floris van Egmont]], graaf van Buren en Leerdam
* 1511-1543: ''Gelderse zelfstandigheid''
* 1543-1544: [[René van Chalon]], prins van Oranje
* 1544-1555: [[Filips van Lalaing (1510-1555)|Filips van Lalaing]], graaf van Hoogstraten
* 1555-1560: [[Filips van Montmorency]], graaf van Horne
* 1560-1572: [[Karel van Brimeu]], graaf van Megen
* 1572-1578: [[Gilles van Berlaymont]], heer van Hierges ('''oktober 1576 t/m juli 1577 Staatsgezind''')
* 1578-1583: ''geen; gewest in Staatse handen''
* 1583-1585?: [[Willem IV van den Bergh]], graaf van den Bergh
* 1585-1587: [[Claudius van Berlaymont]], heer van Haultepenne
* 1587-1626?: [[Florent van Berlaymont]], graaf van Lalaing en Berlaymont

'''Ten tijde van de Staten-Generaal:'''
* 1576-1577: [[Gilles van Berlaymont]], heer van Hierges
* 1578-1581: [[Jan VI van Nassau-Dillenburg]], graaf van Nassau-Dillenburg
* 1581-1583: [[Willem IV van den Bergh]], graaf van den Bergh
* 1584-1589: [[Adolf van Nieuwenaar]], graaf van Meurs
* 1590-1625: [[Maurits van Oranje|Maurits van Nassau]], prins van Oranje (1591: Zutphen volledig in Gelre opgenomen)
* 1625-1647: [[Frederik Hendrik van Oranje]], prins van Oranje
* 1647-1650: [[Willem II van Oranje]], prins van Oranje
* 1650-1675: ''[[Eerste Stadhouderloze Tijdperk]]'' (dit duurde langer dan in Holland, Zeeland en Utrecht)
* 1675-1702: [[Willem III van Oranje]], koning van Engeland, Ierland en Schotland
* 1702-1722: ''[[Tweede Stadhouderloze Tijdperk]]'' (korter dan in Holland, Zeeland, Utrecht en Overijssel, langer dan in Groningen)
* 1722-1751: [[Willem IV van Oranje-Nassau]], erfstadhouder der Verenigde Nederlanden; regentes 1722-1731: [[Maria Louise van Hessen-Kassel]]
* 1751-1795: [[Willem V van Oranje-Nassau]], erfstadhouder der Verenigde Nederlanden; regenten: 1751-1759: [[Anna van Hannover]]; 1759-1766: [[Lodewijk Ernst van Brunswijk-Lüneburg-Bevern|Lodewijk Ernst, hertog van Brunswijk-Wolfenbüttel]]

== Splitsingen ==
Als gevolg van de [[Tachtigjarige Oorlog]] werd Gelre gesplitst. De drie noordelijke kwartieren namen deel aan de [[Unie van Utrecht (1579)|Unie van Utrecht]] (1579) en gingen later als ''Gelderland'' deel uitmaken van de [[Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden]].

Het Overkwartier of [[Opper-Gelre]] bleef in [[Spaanse Nederlanden|Spaanse]] handen maar na de [[Vrede van Utrecht (1713)|Vrede van Utrecht]] in 1713 werd ook dit gebied verder gesplitst:
* Pruisisch Overkwartier: het grootste deel met de hoofdstad [[Geldern]] kwam in handen van [[koninkrijk Pruisen|Pruisen]];
* Staats Overkwartier: [[Venlo (stad)|Venlo]] en omgeving kwam bij de Republiek en werd [[Staats-Opper-Gelre]];
* Guliks Overkwartier: [[Erkelenz|Erkelens]] ging naar het [[hertogdom Gulik]];
* Oostenrijks Overkwartier: alleen [[Roermond (stad)|Roermond]] en enkele omliggende heerlijkheden bleven onder het gezag van de [[Huis Habsburg|Habsburgers]], nu de Oostenrijkse tak, en werden [[Oostenrijks Gelre]]. (In 1790 was dit kleine ''Belgisch Gelre'' een van de stichtende leden van de [[Verenigde Nederlandse Staten]]).

Bij het [[Congres van Wenen|Verdrag van Wenen]] van 1815 kwam het westelijk deel van [[Pruisisch Opper-Gelre]] weer bij het [[Verenigd Koninkrijk der Nederlanden]], evenals Staats-Opper-Gelre (Venlo) en Oostenrijks Gelder (Roermond). Al deze delen van het vroegere Overkwartier gingen toen op in de grote provincie [[Limburg (Verenigd Koninkrijk der Nederlanden)|Limburg]]. De noordelijke kwartieren werden opnieuw de provincie Gelderland.

== Wapen ==
Het Gelderse wapen is in de loop van de geschiedenis enkele malen veranderd.<ref>''Het wapen van Gelderland'': [http://www.ngw.nl/heraldrywiki/index.php?title=Gelderland ngw.nl]. [https://web.archive.org/web/20180222230207/http://www.ngw.nl/heraldrywiki/index.php?title=Gelderland Gearchiveerd] op 22 februari 2018.</ref>
<gallery class="center">

Bestand:Gelre3_wapen.svg|1339-1377
Bestand:Gelre Huldenberg 15e eeuw.svg|Volgens het wapenboek Huldenberg (15e eeuw)
Bestand:Maria van Gelre.svg|omstreeks 1543
Bestand:Gelre Gulik coat of arms.svg|1543-1799 (met [[Wapen van Gulik-Kleef-Berg|Gulik]])

</gallery>

== Galerij ==
<gallery mode="packed" heights="200px">
Penning met wapenschild Otto I van Gelre (1190).jpg|Penning met wapenschild Otto I van Gelre (1190)
Gelre Folio 56v.jpg|Wapens van Gelre (1370-1414), [[Claes Heynensoon|Claes Heynenszoon]]
Medieval jetton of the Duchy of Guelders (FindID 576395).jpg|Munten geslagen door de Gravin van Gelre, Mechteld (1371 - 1379)
Gelre, groot 1480.jpg|Gouden munt uit Gelre, groot 1480
Ortelius1592Gelria.jpg|'Gelria', kaart van Ortelius, 1592
</gallery>

== Zie ook ==
* [[Graafschap Gelre]]
* [[Lijst van graven en hertogen van Gelre]]
* [[Geschiedenis van Gelderen]]
* [[Hertogdom Gulik]]
* [[Wapenboek Gelre]]
* [[Gelderse Plooierijen]]

== Externe links ==
* [https://geneaknowhow.net/regel/kaarten/kaart16e-gelre-kwart-heerl.htm kaart (16e eeuw)]
* [https://geneaknowhow.net/regel/kaarten/kaart1580-1794-overkw-gelder.htm kaart (met de verdeling van het Overkwartier)]
* [https://web.archive.org/web/20051118220525/http://www.rechten.unimaas.nl/LRG/Overkwartier%20van%20Gelre.htm Rechtsgeschiedenis van het Overkwartier (gearchiveerd)]

{{Appendix|noten}}
{{Navigatie landen Bourgondische Kreits}}
{{Navigatie Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden}}
[[Categorie:Hertogdom Gelre| ]]