Brontekst bekijken van Herdenkingsmunt

Een '''herdenkingsmunt''' of '''gedenkmunt''' is een [[Munt (betaalmiddel)|munt]] waarop duidelijk is gemaakt dat deze is geslagen in het teken van een belangrijke persoon of een bijzondere gebeurtenis. Vaak betreft dit een verzamelaarskwaliteit met een thema of historische gebeurtenis in onze geschiedenis.<ref name="KNM">{{Citeer web |url=https://www.knm.nl/herdenkingsmunten/nl/page/2240/ |titel=Herdenkingsmunten|werk=[[Koninklijke Nederlandse Munt]]}}</ref> Herdenkingsmunten zijn een [[wettig betaalmiddel]] en kunnen zowel een gewone [[nominale waarde]] hebben<ref name="herdenkingsmunt_video">{{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=AC0uU1lH7GU |titel=Herdenkingsmunten met reguliere nominale waarde van 2 euro|werk=[[Youtuber]] [[Museum van de Nationale Bank van België]]}}</ref> als een afwijkende zoals 2½, 5, 10, 12½ , 20, 25, 50, 100 en hoger. Indien de nominale waarde afwijkt van de [[circulatiemunt]]en is de herdenkingsmunt enkel een wettig betaalmiddel in het land van uitgifte.<ref>{{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=5_wx-f4PcJ0 |titel=Van stempel tot munt - Herdenkingsmunt 100 jaar Muntgebouw met afwijkende nominale waarde van 5 euro|werk=[[Youtuber]] [[Koninklijke Nederlandse Munt]]}}</ref> Zodra de munteenheid op de herdenkingsmunt (via [[staatsblad]]) uit de handel wordt genomen, verliest de herdenkingsmunt na overgangstermijn zijn wettige betaalfunctie.<ref>{{Citeer web |url=https://eur-lex.europa.eu/NL/legal-content/summary/euro-adoption.html |titel=Invoering van de Euro - Vb.: Ontmunten van nationale munteenheid van deelnemende landen|werk=[[Europese Unie]]}}</ref>

== Gemeenschappelijke Europese munt ==
Er zijn in Europa op technisch vlak twee verschillende herdenkingsmunten te onderscheiden:
* '''Circulatieherdenkingsmunt:''' In de Europese verordening van 2014 is een herdenkingsmunt een [[circulatiemunt]] dat bestemd is om een bepaalde gebeurtenis van groot nationaal of Europees belang te herdenken. ''Dit is technisch gezien identiek aan een gewone circulatiemunt.''<ref>{{Citeer web |url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=LEGISSUM%3A14010102_1&qid=1691525894623 |titel=Voor circulatie bestemde euromuntstukken — Verduidelijking van de regels|werk=[[EUR-Lex]] van de [[Europese Unie]]}}</ref>
* '''Meerwaardeherdenkingsmunt:''' Nationale & internationale munthuizen noemen munten met afwijkende nominale waarde (of [[Denominatie (numismatiek)|denominatie]] dat meestal hoger ligt dan de reguliere munten) eveneens herdenkingsmunten,<ref name="KNM"></ref>, in de [[Europese verordening]] van 2014 is dit gedefinieerd als [[verzamelaarsmunt]] met oog op uniform begrippenkader.<ref name="muntwet">{{Citeer web |url=https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-35203-3.html |titel=Wijziging van de Muntwet 2002 in verband met de aanbesteding van het produceren van munten |uitgever=[[Officielebekendmakingen.nl]]}}</ref> Op nationaal niveau worden ze beide gebruikt, net zoals verzamelaarsherdenkingsmunt. ''Dit is technisch gezien niet identiek aan een gewone circulatiemunt.''

=== Euroherdenkingsmunten ===
Vanaf 2004 mogen deelnemende landen in de [[eurozone]] jaarlijks een [[euro-herdenkingsmunt|2 euroherdenkingsmunt]] uitgeven voor circulatie bestemde doeleinde. Er zijn hiervoor enkele strikte voorwaarden opgesteld:<ref>{{Citeer web |url=https://eur-lex.europa.eu/NL/legal-content/summary/changes-to-the-national-sides-of-euro-coins.html |titel=Wijziging van de nationale zijde van euromuntstukken|werk=[[EUR-Lex]] van de [[Europese Unie]]}}</ref>
* Alleen de munt van 2 euro mag momenteel voor dergelijke uitgiften worden gebruikt
* De gezamenlijke zijde moet het Europese goedgekeurde zijn
* Enkel de nationale zijde kan worden gewijzigd
* Het ontwerp moet omringd zijn door de twaalf sterren
* Het jaar moet duidelijk vermeld staan
* Mag in verschillende uitvoeringskwaliteiten uitgegeven worden (blijft een circulatiemunt)

Vanaf 2012 werd de regeling voor circulatieherdenkingsmunten opgetrokken naar tweemaal per jaar. Uitzonderlijk kan een derde plaatsvinden, maar dan moeten alle deelnemende landen tot een consensus komen voor één gezamenlijke thema.<ref>{{Citeer web |url=https://www.ecb.europa.eu/euro/coins/comm/html/index.nl.html |titel=Herdenkingsmunten van 2 euro|werk=[[Europese Centrale Bank]]}}</ref>

Er zijn momenteel 5 gezamenlijke thema's uitgegeven:

{| class="wikitable" width="100%"
!Anno
!Thema
|-
|maart 2007
|50e verjaardag van het Verdrag van Rome
|-
|januari 2009
|10e verjaardag van de Economische en Monetaire Unie
|-
|januari 2012
|Tien jaar eurobankbiljetten en euromunten
|-
|augustus 2015
|30e verjaardag van de vlag van de EU
|-
|juli 2022
|35-jarig bestaan van het Erasmus-programma
|}

De [[Herdenkingsmunten van € 2|herdenkingsmunten van 2 euro]] zijn een wettig betaalmiddel in het volledige [[Eurozone|Eurogebied]]. De gemeenschappelijke zijde draagt de nominale waarde van 2 euro en de nationale zijde mag door het land zelf ingevuld worden met een gekozen thema.<ref name="herdenkingsmunt_video"></ref> Na het indienen van een thema mag elk land zijn [[vetorecht]] stellen. Zo heeft [[Frankrijk]] zich verzet tegen het Belgische thema '[[Slag bij Waterloo]]'. De [[Koninklijke Munt van België]] heeft daarna het thema gerecupereerd op een verzamelaarsherdenkingsmunt van 2½ euro.<ref>{{Citeer web |url=https://www.hln.be/binnenland/herdenkingsmunt-slag-bij-waterloo-van-2-50-euro-is-uitverkocht~a6432304/ |titel=Herdenkingsmunt Slag bij Waterloo van 2,50 euro is uitverkocht|werk=[[Het Laatste Nieuws]]}}</ref>

=== Afwijkende nominale waarde ===
Verdragen over de [[euro]] laten naast [[herdenkingsmunten van € 2]] ook meerwaardeherdenkingsmunten of verzamelaarsmunten toe. Vroeger ook bijzondere munten genoemd. De afwijkende nominale waarde is onder meer geweest € 0,25, € 1,50, € 2,50, € 3 (o.a. [[Slovenië]]), € 5, € 10, € 20, € 25, € 50, € 100 en € 100.000. Verzamelaarsmunten worden met aparte [[Muntproductieproces|muntpers]] geslagen en [[Raad Economische en Financiële Zaken|Ecofin]] heeft geconcludeerd, dat:<ref>{{Citeer web |url=https://www.parlementairemonitor.nl/9353000/1/j9vvij5epmj1ey0/vi3ak1l6jqzq |titel=Europees en Nederlands kader van Notie - Uitgiftekader bijzondere munten in Nederland na de introductie van de euro|werk=Parlementaire Monitor}}</ref>
* Deze munten zullen alleen wettig betaalmiddel zijn in het land van uitgifte
* De nominale waarde mag niet één van deze acht denominaties bevatten: 1, 2, 5, 10, 20 en 50 eurocent en 1 en 2 euro
* De identiteit van de lidstaat van uitgifte moet duidelijk en gemakkelijk herkenbaar zijn
* De uitgifteprijs mag boven de nominale waarde verkocht worden
* De afbeelding van gemeenschappelijke zijde moet te onderscheiden zijn van circulatie bestemde munten
* Het ontwerp van de nationale zijde moet afwijkend zijn van gewone circulatiemunten
* De kleur, diameter en dikte moeten minstens op twee punten afwijken
* Mag niet getand zijn of de «Spanish flower»-vorm hebben; de vorm van een 20 eurocent
=== Intrinsieke waarde ===
Sommige uitgiftes hebben bewust een steviger prijskaartje door het metaal dan eerder door de nominale waarde vermeld op de munt. Dergelijke munten worden aangeduid als [[beleggingsmunt]] omdat de [[Intrinsieke waarde (economie)|intrinsieke waarde]] gegarandeerd hoger blijft dan de nominale waarde. Een voorbeeld is de Oostenrijkse ''Big Phil'' met nominale waarde van 100.000 euro; het weegt maar liefst 31 kg in zuiver [[goud]] en is daarom tienmaal zo groot en duizendmaal zo zwaar.
=== Nederland ===
Soms organiseert de Nederlandse [[overheid]] (via internetconsultatie) een brainstormsessie om iedereen de kans te bieden zelf een thema of gebeurtenis in te dienen. Er wordt dan één thema gekozen uit alle inzendingen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/geldzaken/vraag-en-antwoord/herdenkingsmunten-en-bijzondere-munten-in-nederland |titel=Welke herdenkingsmunten en verzamelaarsmunten heeft Nederland?|werk=[[Rijksoverheid]]}}</ref> Voorbeelden van herdenkingsmunten zijn de [[Jubileummunt Beatrix]] en het [[Zilveren vijftigje]].
Andere voorbeelden zijn 2 euro dubbelportret uitgebracht ten tijde van de [[Troonswisseling in Nederland (1980)|troonsbestijging van koningin Beatrix]] en het [[Vijfguldenstuk#Voetbalvijfje|Voetbalvijfje]]. Deze [[Munt (betaalmiddel)|muntstukken]] hebben een andere [[beeldenaar]] dan circulatiemunten.
=== België ===
In het [[Universitair Ziekenhuis Gent|UZ Gent]], is er in 2022, een hulde gebracht aan de zorgsector met 2 euro herdenkingsmunt met daarop de tekst ‘DANKE - MERCI – DANK U’. Hiervan zijn uitzonderlijk 2 miljoen geslagen die nu in omloop circuleren.<ref>{{Citeer web |url=https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20220511_93588415 |titel=‘Dank u, merci, danke’: 2 miljoen euromunten in omloop om de zorgsector te bedanken|werk=>[[Het Nieuwsblad|Nieuwsblad]]}}</ref> De [[Koninklijke Munt van België]] sloeg ook al herdenkingsmunten met een ongewone nominale waarde van 2,5 euro.<ref>{{Citeer web |url=https://www.herdenkingsmunten.be/over/nl/page/2583/ |titel=Dé officiële producent van het Belgische muntgeld|werk=Herdenkingsmunten.be, een gedeponeerde handelsnaam van de [[Koninklijke Nederlandse Munt]].}}</ref> Deze zijn terug te vinden in Belgische muntsets van 2019.
== Oude nationale valuta ==
Het concept van herdenkingsmunt is niet nieuw. Vóór de invoering van de [[Euro]] sloegen deelnemende landen ook al munten met een thema in eigen munteenheid zoals de [[Nederlandse gulden|Nederlandse Gulden]], [[Belgische frank|Belgische Frank]], [[Duitse mark|Duitse Mark]], enz.<ref>{{Citeer web |url=https://etaamb.openjustice.be/nl/koninklijk-besluit-van-29-augustus-1997_n1997003479 |titel=Koninklijk besluit betreffende het slaan van zilveren herdenkingsmuntstukken van 250 frank ter gelegenheid van de 60ste verjaardag van H.M. Koningin Paola|werk=[[Koninklijk besluit|Koninklijk Besluit]] [[Ministerie van Financiën|ministerie van financien]]}}</ref> Na het ontmunten ervan betekende dit ook het einde in deze valuta. Herdenkingsmunten met de [[Lijst van munteenheden#Enkele_niet_meer_bestaande_munteenheden|oude valuta]] hebben hedendaags geen wettige betaalwaarde meer maar wel een stabiele verzamelwaarde.<ref>{{Citeer web |url=https://colnect.com/nl/coins/list/country/151-Nederland/series/77051-1980_%7E_2001_-_6de_Koninin_Beatrix_gulden_Herdenkingsmunten |titel=1980 ~ 2001 - 6de Koninin Beatrix (gulden) Herdenkingsmunten|werk=Colnect Coin Catalog|taal=en}} </ref><ref>{{Citeer web |url=https://colnect.com/nl/coins/list/country/21-Belgi%C3%AB/series/198860-1993_%7E_1999_-_Albert_II_-_Commemoratieve_Franc_Frank |titel=1993 ~ 1999 - Albert II - Commemoratieve (Franc / Frank)|werk=Colnect Coin Catalog|taal=en}}</ref>

Alle [[Europeanen]] samen hebben voor 8,5 miljard euro aan oude valuta door de jaren heen [[Oppotmiddel|opgepot]]. Het gaat mogelijk om vergeten [[spaargeld]], aandenkens en [[Numismaat|muntverzamelaars]]. In sommige landen zoals [[Duitsland]] kunnen er nog oude nationale herdenkings(munten) & [[Bankbiljet|bankbiljetten]] ingewisseld worden bij de [[Centrale bank|Nationale Centrale Bank]].<ref>{{Citeer web |url=https://www.hln.be/geld/europeanen-hebben-voor-miljarden-euro-s-aan-oude-valuta-opgepot~ade253d2/ |titel=Europeanen hebben voor miljarden euro's aan oude valuta opgepot|werk=Belgisch dagblad [[Het Laatste Nieuws|Het laatste Nieuws]]}}</ref> De volledige [[Eurozone]] heeft hiervoor een inwisselingstermijn bepaald voor munten & bankbiljetten; wat tevens ook geldig is voor oude herdenkingsmunten -en verzamelaarsmunten:<ref>{{Citeer web |url=https://european-union.europa.eu/institutions-law-budget/euro/exchanging-national-currency_nl |titel=Inwisseling van nationale munten en bankbiljetten|werk=[[Europese Unie]]}}</ref>

{| class="wikitable" width="100%"
!Nationale Centrale Bank
!Bankbiljetten
!Munten
|-
|Duitsland, Estland, Ierland, Letland, Litouwen, Oostenrijk
|Onbeperkt
|Onbeperkt
|-
|Portugal
|Verstreken in 2022
|Verstreken in 2002
|-
|België, Luxembourg
|Onbeperkt
|Verstreken in 2004
|-
|Griekenland
|Verstreken in 2012
|Verstreken in 2004
|-
|Frankrijk
|Verstreken in 2012
|Verstreken in 2005
|-
|Nederland
|1 januari 2032
|Verstreken in 2007
|-
|Cyprus
|Verstreken in 2017
|Verstreken 2009
|-
|Malta
|Verstreken in 2018
|Verstreken in 2010
|-
|Finland, Italië
|Verstreken in 2012
|Verstreken in 2012
|-
|Slowakije
|Onbeperkt
|Verstreken in 2013
|-
|Slovenië
|Onbeperkt
|Verstreken in 2016
|-
|Spanje
|Verstreken in 2020
|Verstreken in 2020
|-
|Kroatië
|Onbeperkt
|31 december 2025
|}

== Herdenkingsmedaille ==
Een [[Herinneringsmedaille|herdenkingsmedaille]] is niet hetzelfde als een herdenkingsmunt. Herdenkingsmedailles behoren niet tot de herdenkingsmunten en verzamelaarsmunten maar zijn vergelijkbaar met tokens, penningen en eretekens. Herdenkingsmedailles kunnen wel eventueel een extra toevoeging zijn bij officiële en officieuze uitgiftes zonder wettig betaalmiddel te zijn.

== Zie ook ==
=== Lijst [[Europese Unie|EU]] ===
* {{FI-VLAG}} [[Finse meerwaardeherdenkingsmunten]]
* {{FR-VLAG}} [[Franse meerwaardeherdenkingsmunten]]
* {{IE-VLAG}} [[Ierse meerwaardeherdenkingsmunten]]
* {{IT-VLAG}} [[Italiaanse meerwaardeherdenkingsmunten]]
* {{LU-VLAG}} [[Luxemburgse meerwaardeherdenkingsmunten]]
* {{NL-VLAG}} [[Nederlandse meerwaardeherdenkingsmunten]]
* {{AT-VLAG}} [[Oostenrijkse meerwaardeherdenkingsmunten]]
* {{PT-VLAG}} [[Portugese meerwaardeherdenkingsmunten]]
* {{ES-VLAG}} [[Spaanse meerwaardeherdenkingsmunten]]

=== Lijst buiten de EU ===
* {{MC-VLAG}} [[Monegaskische meerwaardeherdenkingsmunten]]

{{Appendix|2=
{{References}}
}}
{{Commonscat}}

[[Categorie:Numismatiek]]