Brontekst bekijken van Habsburgse monarchie

{{Infobox historisch land
| Naam in Landstaal =Habsburgermonarchie<ref>De monarchie had geen officiële naam. Benamingen zijn:<br />'''[[Duits]]''':''Habsburgermonarchie''<br />'''[[Tsjechisch]]''':''Habsburská monarchie''<br />'''[[Hongaars]]''':''Habsburg Birodalom''</ref>
| Status            =
| Voor1             =Oostenrijkse Erflanden
| Vlag_Voor1        =Flag of Austria.svg
| Voor2             =Landen van de Kroon van St. Wenceslaus
| Vlag_Voor2        =Flag of Bohemia.svg
| Voor3             =Koninkrijk Hongarije (1000-1526)
| Vlag_Voor3        =Flag of Louis II of Hungary.svg
| Na1               =Keizerrijk Oostenrijk
| Vlag_Na1          =Flag of the Habsburg Monarchy.svg
| Jaar van ontstaan =1526
| Jaar van afloop   =1804
| Vlag              =[[Bestand:Banner of the Holy Roman Emperor without haloes (1400-1806).svg|125px|rand]]
| Vlagartikel       =Vlag van Oostenrijk-Hongarije
| Wapen             =[[Bestand:Middle Coat of Arms of Maria Theresa, Holy Roman Empress.svg|80px|Persoonlijk wapen van Maria Theresia]]
| Wapenartikel      =Dubbelkoppige adelaar
| Kaart             =Growth of Habsburg territories.jpg
| Kaartjaar         =Groei van de Habsburgse monarchie.
| Regeringsvorm     =[[Monarchie]]
| Hoofdstad         =[[Wenen (hoofdbetekenis)|Wenen]], [[Praag]]
| Staatshoofd       =[[Keizer]], [[aartshertog]], [[Koning (titel)|koning]] e.a.
| Dynastie          =[[Huis Habsburg|Habsburg]]
| Oppervlakte       =340.000 km² (1683)<br />750.000 km² (1720)
| Bevolking         =8.500.000 (1683)<br />17.000.000 (~1720)<br />26.000.000 (~1780)
| Munteenheid       =[[Oostenrijks-Hongaarse gulden|Gulden]]
| Leus              =[[AEIOU]]
| Nationale feestdag=
| Volkslied         =[[Kaiserhymne]] <small>(1795-1804)</small>
| Talen             =[[Latijn]], [[Duits]], [[Hongaars]], [[Tsjechisch]], [[Slowaaks]], [[Pools]], [[Roemeens]], [[Servisch]], [[Oekraïens]], [[Roetheens (modern)|Roetheens]], [[Sloveens]], [[Kroatisch]], [[Italiaans (taal)|Italiaans]], [[Frans (hoofdbetekenis)|Frans]], [[Nederlands]], [[Ladinisch]], [[Friulisch]]<ref>Binnen de monarchie hadden vijf talen een officiële status: [[Latijn]], [[Duits]], [[Tsjechisch]], [[Hongaars]] en [[Kroatisch]].</ref>
| Religie           =[[Rooms-katholiek]], [[luthers]], [[Calvinisme|calvinistisch]], [[Servisch-Orthodoxe Kerk|Servisch-orthodox]], [[Roemeens-Orthodoxe Kerk|Roemeens-orthodox]], [[Jodendom|joods]]
}}
De '''Habsburgse monarchie''', de '''Oostenrijkse monarchie''' of het '''Habsburgse rijk''' is de [[Geschiedschrijving|historiografische]] term voor de [[Habsburgse monarchie#Gebieden|landen]] die geregeerd werden door de [[Oostenrijkse Habsburgers|Oostenrijkse tak van het huis Habsburg]] van [[1526]] tot [[1804]]. Deze landen waren formeel slechts in een [[personele unie]] verbonden, maar via een langzaam staatsvormingsproces ontstond er een [[Unie (staatkundig)|eenheid]] binnen deze landen. In 1804 bevestigde [[keizer Frans II|Frans I]] dit door alle landen van de monarchie onder één kroon te verenigen, waardoor het [[keizerrijk Oostenrijk]] ontstond.

De geschiedenis van de monarchie werd gekenmerkt door grote tegenstellingen op cultureel en bestuurlijk niveau tussen de verschillende landen binnen de monarchie. Daarnaast betekende het feit dat de Habsburgse heersers sinds 1438 vrijwel onafgebroken keizers van het [[Heilige Roomse Rijk]] waren, zij hun aandacht moesten verdelen tussen de regering van hun eigen domeinen en die van het Heilige Roomse Rijk. De tegenstellingen tussen beide gebieden brachten vaak grote problemen met zich mee. Verder betekende de strategische ligging van de Habsburgse monarchie dat het land kon rekenen op veel verschillende vijanden en bondgenoten. Voornamelijk door [[diplomatie]] werd de monarchie een [[Grote mogendheid|grootmacht]] in [[Vroegmoderne tijd|vroegmodern]] Europa.

== Geschiedenis ==
[[Bestand:Wiener Doppelhochzeit.jpg|thumb|left|130px|De huwelijksplechtigheid in Wenen]]

===Ontstaan===
In [[1506]] sloten [[keizer Maximiliaan I]] en koning [[Wladislaus II van Hongarije|Wladislaus II Jagiello]] een huwelijksovereenkomst die het begin van de Habsburgse monarchie betekende: Maximiliaans jongste kleinzoon [[Keizer Ferdinand I (1503-1564)|Ferdinand]] zou trouwen met Wladislaus' dochter [[Anna van Bohemen en Hongarije|Anna]]. Tevens zou Maximilaans kleindochter [[Maria van Hongarije (1505-1558)|Maria]] eventueel worden uitgehuwelijkt aan het nog ongeboren kind van Wladislaus' zwangere vrouw. Dit bleek inderdaad een jongetje te zijn ([[Lodewijk II van Hongarije|Lodewijk]]). Na het eventuele uitsterven van een van beide dynastieën (het huis Habsburg of het huis Jagiello) zou de andere dynastie deze opvolgen. In [[1515]] werd deze overeenkomst tijdens het eerste congres van Wenen definitief bezegeld en in [[1521]] werd het huwelijk van Ferdinand en Anna voltrokken in de [[Stephansdom (Wenen)|Stephansdom]] in [[Wenen (hoofdbetekenis)|Wenen]]. (In 1522 huwden ook Maria en Lodewijk in Praag.)

De reden achter het huwelijk was dat het [[huis Jagiello]] van [[Koninkrijk Hongarije (1000-1526)|koninkrijk Hongarije]] en [[Landen van de Boheemse kroon]] steeds meer onder druk kwam te staan van de oprukkende [[Ottomaanse Rijk|Ottomaanse Turken]]. De Habsburgers waren sterk genoeg om hulp te bieden bij het bestrijden van de Turken, maar tegelijkertijd niet sterk genoeg om een bedreiging te vormen.

Na Maximiliaans dood kwamen de [[Oostenrijkse Kreits|Oostenrijkse bezittingen]] toe aan Maximiliaans oudste kleinzoon, [[keizer Karel V|Karel]]. Karel erfde ook de [[Kroon van Castilië|kronen van Castilië]] en [[Kroon van Aragón|Aragón]] en de Habsburgse bezittingen in [[Hertogdom Bourgondië|Bourgondië]], [[Bourgondische tijd|Bourgondische Nederlanden]] en [[Apennijns Schiereiland|Italië]] ([[Sardinië]], [[Koninkrijk Sicilië]], [[Koninkrijk Napels]]). Om zijn aandacht beter op dit Atlantisch georiënteerde deel van zijn rijk te kunnen richten droeg Karel in [[1522]] door het verdrag van Brussel zijn Oostenrijkse bezittingen over aan zijn jongere broer [[Keizer Ferdinand I (1503-1564)|Ferdinand]].

===Hongarije verdeeld===
[[Bestand:Partition of Hungary.png|thumb|De verdeling van Hongarije]]
[[Bestand:Prager Fenstersturz Wahrhafftige Zeitung aus Prag.jpg|thumb|De [[Tweede Praagse Defenestratie]].]]

In [[1526]] kwam [[Lodewijk II van Hongarije]] bij [[Slag bij Mohács (1526)|Mohács]] in de strijd tegen de Turken om het leven. Tijdens de [[landdag]]en van Bohemen, [[Koninkrijk Kroatië (Habsburg)|Kroatië]] en Hongarije werd Ferdinand tot koning gekozen. Hiermee ontstond een groot rijk met grote taalkundige, economische, culturele en bestuurlijke verschillen.

Ferdinand werd in Hongarije niet unaniem verkozen. Een deel van de Hongaarse adel en de Slavonische landdag verkoos de Hongaarse gouverneur van Transsylvanië, [[Johan Zápolya|Jan Zápolya]], als koning boven een 'buitenlander'. Ferdinand wist Zápolya te verslaan en naar Transsylvanië terug te dringen. Hiervandaan riep Zápolya de Turken te hulp. Sultan [[Süleyman I|Süleyman de Prachtlievende]] viel in [[1529]] Hongarije binnen en na een succesvolle campagne stond zijn leger voor de poorten van [[Beleg van Wenen (1529)|Wenen]]. De Turkse legers konden de stad niet veroveren, en trokken zich terug. Van 1529 tot 1541 vielen de Turkse legers herhaaldelijk Hongarije en de [[Habsburgse erflanden|Erflanden]] binnen waar ze grote verwoestingen aanrichtten. Na [[1541]] werd Hongarije verdeeld in een [[Ottomaans Hongarije|Turks]], een [[Koninklijk Hongarije|Habsburgs]] en een [[Vorstendom Transsylvanië|Zevenburgs]] deel. De Habsburgers probeerden tijdens de [[Vijftienjarige Oorlog]] ([[1591]]-[[1606]]) Hongarije zonder succes te veroveren.

=== Dertigjarige Oorlog ===
{{Zie ook|[[Dertigjarige Oorlog]]}}
Waren [[keizer Maximiliaan II|Maximiliaan II]] ([[1564]]-[[1576]]) evenals zijn opvolgers [[keizer Rudolf II|Rudolf II]] ([[1576]]-[[1612]]) en [[keizer Matthias|Matthias]] ([[1612]]-[[1619]]) voor godsdiensttolerantie, dan was [[Keizer Ferdinand II|Ferdinand II]] een adept van de [[contrareformatie]]. In 1617 werd hij koning van Bohemen en begon protestantse geschriften te censureren en alleen katholieken werden tot de ambtenarij toegelaten. Toen hij de protestanten het recht om samen te komen en hun ongenoegen te uiten introk, werd het de Boheemse protestanten te veel. Op [[23 mei]] [[1618]] trokken enkele Boheemse edellieden de [[Praagse burcht|burcht]] van [[Praag]] binnen waar zij in de [[Tweede Praagse Defenestratie]] de vertegenwoordigers van Matthias uit het raam wierpen.

Hiermee begon een algehele opstand in de [[Landen van de Kroon van St. Wenceslaus|Boheemse Kroonlanden]], die zich uitbreidde tot de [[Dertigjarige Oorlog]]. Een overhaast bijeengeroepen landdag koos een nieuwe regering en richtte een leger op om het land te verdedigen. De edelen van de twee aartshertogdommen (Boven- en Nerder-Oostenrijk) en Hongarije sloten zich aan bij de Boheemse opstand, waardoor alleen Kroatië, [[Binnen-Oostenrijk]] en het [[graafschap Tirol]] nog loyaal aan de keizer bleven. Tijdens deze crisis stierven zowel de aartshertog van Tirol (1618) als keizer Matthias zelf (1619). Hierdoor kwamen alle Oostenrijks Habsburgse gebieden toe aan aartshertog [[keizer Ferdinand II|Ferdinand]] van Binnen-Oostenrijk. De staten van Bohemen verklaarden zijn eerdere verkiezing als opvolger van Matthias ongeldig en kozen op hetzelfde moment dat Ferdinand tot keizer werd gekroond de calvinistische [[Frederik V van de Palts]] tot koning van Bohemen. In Hongarije werd de vorst van Transsylvanië, [[Gabriël Bethlen]], tot nieuwe koning gekozen en het leek alsof de Habsburgse monarchie ten onder zou gaan.

[[Bestand:Schlacht am Weißen Berg C-K 063.jpg|thumb|left|300px|De [[Slag op de Witte Berg]].]]
Ferdinands redding kwam van de tijdige interventie van buitenlandse bondgenoten. De katholieke koning [[Sigismund III van Polen]] viel Opper-Hongarije binnen en dwong de vorst van Transsylvanië zich terug te trekken. De [[Katholieke Liga (1609)|Katholieke Liga]] onder leiding van hertog [[Maximiliaan I van Beieren (keurvorst)|Maximiliaan I van Beieren]] beloofde Ferdinand hulp te bieden en ook de lutherse keurvorst van Saksen, [[Johan George I van Saksen]], sloot zich in ruil voor de [[Lausitz]] bij Ferdinand aan. Ook het [[Spaanse Rijk]] sloot zich bij de keizer aan en door middel van pauselijke subsidies was Ferdinand in staat om zelf een leger bijeen te brengen. Met behulp van zijn bondgenoten wist Ferdinand Frederik te verslaan in de [[Slag op de Witte Berg]] ([[1620]]). Hiermee werd Bohemen weer onder keizerlijk bestuur gebracht.

Om opstanden in Bohemen in de toekomst uit te sluiten liet Ferdinand de 21 opstandige edelen executeren en van enkele honderden confisqueerde hij hun bezittingen. In [[1627]] vaardigde hij de ''[[Verneuerte Landesordnung]]'' uit waarin de Boheemse [[Kieskoninkrijk|kiesmonarchie]] werd afgeschaft en vervangen door een erfelijke kroon. De Boheemse Hofkanselarij werd naar Wenen verplaatst, zodat de keizer de Boheemse financiën kon controleren. Met behulp van ''Reformatiecommissies'' en de komst van de [[jezuïeten]] begon een grootschalige bekering van de protestanten in Bohemen en de Erflanden.

De Dertigjarige Oorlog zou nog tot [[1648]] voortduren. De Zweden die aan protestantse zijde meevochten, vielen herhaaldelijk Bohemen binnen en de Fransen vielen [[Voor-Oostenrijk]] aan. Met de [[Vrede van Westfalen]] die de oorlog beëindigde, verloor de monarchie de Voor-Oostenrijkse gebieden westelijk van de [[Rijn]] en werd de macht van de keizer zover ingeperkt dat de Duitse vorsten feitelijk onafhankelijk werden.

=== Oorlogen en opstanden ===
[[Bestand:Carlos II.jpg|180px|thumb|[[Karel II van Spanje]].]]
[[Bestand:Kaiser-Leopold1.jpg|180px|thumb|[[keizer Leopold I]].]]

Na het tekenen van de Vrede van Westfalen stond de monarchie er internationaal slecht voor. Frankrijk en Zweden waren machtiger geworden. De verkiezing van [[Keizer Leopold I|Leopold I]] in 1658 tot keizer verliep uiterst moeizaam door de intriges van de Franse kardinaal [[Jules Mazarin|Mazarin]] die probeerde koning [[Lodewijk XIV van Frankrijk|Lodewijk XIV]] tot keizer laten verkiezen{{Bron?||2020|08|27}}. Dat Leopold alsnog verkozen werd, was vooral te danken aan zijn omkoping van de Duitse keurvorsten. Maar niet alleen op diplomatiek vlak stond de dynastie er slecht voor; er waren ook problemen rond de erfopvolging.

Spanje had de [[Spaans-Franse Oorlog (1635-1659)]] verloren en ook het Spaans-Habsburgse koningshuis stond op de rand van uitsterven. De ziekelijke [[Karel II van Spanje]] was na de dood van zijn vader [[Filips IV van Spanje|Filips IV]] in 1665 de laatste mannelijke Spaanse Habsburger. Evenzo was de Oostenrijkse tak van de dynastie behoorlijk uitgedund. De laatste Tiroler Habsburger stierf in 1665 waardoor Leopold I als enige overbleef om zijn familietak voort te zetten. De gezondheid van Karel II was zo slecht dat zowel Leopold I als Lodewijk XIV probeerden om door middel van huwelijkspolitiek de rechten op de Spaanse erfenis te verkrijgen.

Een ander probleem voor de monarchie was de hernieuwde Turkse agressie onder leiding van [[grootvizier]]s uit de machtige familie [[Köprülü (familie)|Köprülü]]. De Turkse legers veroverden hun opstandige [[vazalstaat]] Transsylvanië. Niet lang daarna verklaarden de Turken de oorlog aan de monarchie. Het Habsburgse leger wist de Turken verpletterend te verslaan in de [[Slag bij Szentgotthárd (1664)]]. De Hongaarse edelen zagen de overwinning als een kans om heel Hongarije van het Ottomaanse Rijk te bevrijden. Leopold I tekende echter een vernederende [[Vrede van Vasvár|vrede]] met de sultan. Hierdoor had hij zijn handen vrij om een oorlog met Frankrijk aan te gaan, vanwege de Spaanse erfenis.

De Hongaarse [[magnaat|magnaten]] zagen dit als verraad tegen Hongarije en probeerden tijdens de Rakoczi-samenzwering de Habsburgers te onttronen. De samenzwering mislukte, waarop Leopold Hongarije aan een absolutistische politiek onderwierp. Deze periode wordt in Hongarije de “Tien Duistere Jaren” genoemd. Guerrilla-aanvallen van de Koeroetsen hadden geen enkele invloed op Leopolds beleid. Onder druk van Franse en Turkse agressie herstelde Leopold in 1680 de rechten van de Hongaarse edelen. Leopold probeerde de vrede met het Ottomaanse Rijk te verlengen en richtte zijn aandacht op het westen, waar Frankrijk steeds meer gebieden van het Heilige Roomse rijk annexeerde.
[[Bestand:Juliusz Kossak Sobieski pod Wiedniem.jpg|300px|thumb|left|De Slag om Wenen, waarmee het [[Beleg van Wenen (1683)]] tot een einde kwam.]]
[[Bestand:Western Europe Utrecht Treaty.jpg|300px|thumb|left|De monarchie (groen) na de [[Vrede van Rastatt]].]]

De Turken lieten Leopold echter geen keus. In 1683 begon een 100.000 man sterk leger op te rukken naar Wenen. Zodra dit nieuws Wenen bereikte, vluchtte Leopold naar [[Passau (stad)|Passau]], van waaruit hij probeerde een leger op de been te brengen om de Turken te verslaan. Het [[Beleg van Wenen (1683)]] duurde twee maanden, maar uiteindelijk wist een christelijke alliantie het Turkse leger te verslaan. Tijdens de [[Grote Turkse Oorlog]] werden Hongarije en grote delen van de Balkan op de Ottomanen veroverd. [[Lodewijk XIV van Frankrijk|Lodewijk XIV]] kon de totale vernietiging van het Ottomaanse Rijk echter niet toestaan en viel ondanks een vredesverdrag het Heilige Roomse Rijk aan in [[1688]], waarmee de [[Negenjarige Oorlog (1688-1697)|Negenjarige Oorlog]] begon. De monarchie hield zich staande tijdens deze tweefrontenoorlog. De [[Vrede van Rijswijk]] beëindigde in [[1697]] de oorlog met Frankrijk en in [[1699]] werd de [[Vrede van Karlowitz]] gesloten met de Turken.

=== De Spaanse erfenis ===
[[Karel II van Spanje]] stierf op [[1 november]] [[1700]]. Zowel keizer Leopold I als koning Lodewijk XIV probeerden de Spaanse erfenis voor hun dynastie in handen te krijgen. Om een nieuwe oorlog te vermijden, werd een aantal verdragen getekend waarin werd besloten het Spaanse Rijk te verdelen. Uiteindelijk strandden de pogingen tot een vreedzame oplossing en brak de [[Spaanse Successieoorlog]] uit, die van [[1701]] tot [[1714]] zou duren.

De oorlog werd besloten met de [[Vrede van Rastatt]]. Spanje en de Spaanse koloniën kwamen in handen van het [[huis Bourbon]] en de Spaanse Italiaanse bezittingen en de [[Spaanse Nederlanden|Zuidelijke Nederlanden]] kwamen bij de Habsburgse monarchie. [[Keizer Karel VI|Karel VI]], keizer van 1711-1740, die persoonlijk zijn leger in Spanje had aangevoerd, kon de verdeling van Spanje maar moeilijk aanvaarden, wat nog regelmatig tot conflicten tussen de monarchie en Spanje onder [[Filips V van Spanje|Filips V]] zou leiden. Desondanks was de monarchie er door de oorlog op vooruit gegaan. Alleen het [[Keizerrijk Rusland]] was groter in oppervlakte dan de Habsburgse monarchie en met 17 miljoen inwoners moest de monarchie alleen onderdoen voor Frankrijk (20 miljoen).

Binnenlandse problemen werden door Karel VI nauwelijks aangepakt. Desalniettemin vaardigde hij een van de belangrijkste documenten in de geschiedenis van de Habsburgse monarchie uit: de [[Pragmatieke Sanctie (1713)]]. Hierin werd de ondeelbaarheid van de kernlanden van de monarchie vastgesteld en opvolging via de vrouwelijke lijn mogelijk. Karel VI besteedde het grootste deel van zijn leven aan het laten erkennen van de sanctie door de Europese grootmachten.

Karels desinteresse in financiële en bestuurlijke hervormingen leidde tot een grote staatsschuld en een slecht georganiseerd leger. Hierdoor leed de monarchie nederlagen in een aantal oorlogen. De [[Poolse Successieoorlog]] leidde tot verlies van [[Koninkrijk Napels|Napels]] en met een nieuwe [[Russisch-Turkse Oorlog (1735-1739)|oorlog met de Turken]] verloor het grote gebieden aan de grens met het Ottomaanse Rijk.

=== Maria Theresia ===
[[Maria Theresia van Oostenrijk (1717-1780)|Maria Theresia]], Karels oudste dochter, volgde Karel VI op in [[1740]]. Ondanks de erkenning van de Pragmatieke Sanctie probeerde de keurvorst van [[Beieren]] toch zijn rechten als opvolger te laten erkennen. Het was echter niet Beieren, maar [[Koninkrijk Pruisen|Pruisen]] dat het startsein gaf voor een oorlog. [[Frederik II van Pruisen|Frederik de Grote]] van Pruisen beloofde Maria Theresia tegen agressors te beschermen in ruil voor Neder-Silezië. Maria Theresia ging niet in op deze poging tot chantage, waarop Frederik [[Silezië]] binnenviel en de [[Oostenrijkse Successieoorlog]] begon.

[[Bestand:Theresiana-Titel.jpg|180px|thumb|left|De ''[[Constitutio Criminalis Theresiana]]'' waarmee het strafrecht grondig werd herzien.]]
De oorlog verliep in eerste instantie dramatisch voor de monarchie. Het huis Habsburg verloor de keizerlijke kroon aan Beieren, en Silezië aan Pruisen. Omdat hulp van bondgenoten als [[Koninkrijk Groot-Brittannië|Groot-Brittannië]] uitbleef, moest Maria Theresia hulp zoeken bij de Hongaarse edelen. Na enkele weken vergaderen riepen de edelen uit dat ze hun "leven en bloed" aan haar zouden schenken. Uiteindelijk wist de monarchie de overwinning te behalen, hoewel Silezië in handen van Pruisen bleef. De keizerskroon kwam terug in handen van de Habsburgers door de kroning van [[keizer Frans I Stefanus]], Maria Theresia's echtgenoot.

Om de herovering van Silezië mogelijk te maken, werden het leger, de financiën en het bestuursapparaat hervormd door kanselier Frederik Willem von Haugwitz. [[Wenzel Anton von Kaunitz]], minister van buitenlandse zaken, wist door middel van de [[Diplomatieke revolutie]] een coalitie met Frankrijk en [[Keizerrijk Rusland|Rusland]] aan te gaan om Pruisen te verslaan. Tijdens de [[Zevenjarige Oorlog (18<sup>e</sup> eeuw)|Zevenjarige Oorlog]] wist Frederik de Grote Silezië echter te behouden.

=== De verlichting ===
De Oostenrijkse nederlaag in de Zevenjarige Oorlog betekende dat er meer hervormingen nodig waren om de staat efficiënter te maken. [[Wenzel Anton von Kaunitz|Kaunitz]] en [[keizer Jozef II|Jozef II]], Maria Theresia's oudste zoon en co-regent, voerden een groot aantal hervormingen door in de geest van [[de verlichting]]. Hoewel Maria Theresia zelf niet 'verlicht' was, zag ze in dat het staatsbelang werd gediend door verlichte ideeën toe te passen. De landbouw, het strafrecht en het onderwijs werden gereorganiseerd.

Om de monarchie machtiger te maken, probeerden Kaunitz en Jozef II zo veel mogelijk extra gebieden te verkrijgen om het verlies van Silezië te compenseren. In [[1772]] werd tijdens de [[Poolse Delingen|Eerste Poolse Deling]] [[Galicië (Oost-Europa)|Galicië]] geannexeerd. In [[1775]] werd de [[Boekovina]] verkregen van het [[Ottomaanse Rijk]]. Tijdens de [[Beierse Successieoorlog|Aardappeloorlog]] werd geprobeerd om [[Keurvorstendom Beieren|Beieren]] te veroveren, maar uiteindelijk kwam alleen het Innviertel aan Oostenrijk.

Maria Theresia stierf in [[1780]] waarop Jozef II het bestuur geheel in handen kreeg. Hij begon zijn verlichte ideeën zonder overleg door te voeren. De door Jozef ingestelde [[godsdienstvrijheid]] leidde tot protesten van de katholieke meerderheid, en ook alle andere christelijke groepen verguisden het idee dat ook [[Jodendom|joden]] hun geloof openlijk mochten belijden. Eveneens confisqueerde Jozef een derde van alle [[klooster (gebouw)|kloosters]] als staatsbezit. Zowel priesters als rechters werden verplicht om een degelijke opleiding te volgen aan een staatsinstituut. [[Martelen|Marteling]] werd verboden en boeren kregen het recht op juridische bijstand tegen hun heer, in tegenstelling tot de edelen, die alle kosten van een rechtszaak zelf moesten betalen. Met uitzondering van Hongarije werd overal in de monarchie de [[horigheid]] afgeschaft. In de meer afgelegen gebieden van de monarchie, zoals [[Hertogdom Milaan|Lombardije]], de [[Oostenrijkse Nederlanden]] en [[graafschap Tirol|Tirol]], probeerde Jozef bestuurlijke eenheid te creëren. Al deze projecten leidden echter tot groot verzet: de Hongaarse edelen kwamen in opstand en de Oostenrijkse Nederlanden probeerden zich af te scheiden als de [[Verenigde Nederlandse Staten]]. Uiteindelijk wist Jozef met behulp van het leger de opstanden te onderdrukken, maar hij begreep niet dat het volk zich tegen hem had kunnen keren terwijl hij toch maar alleen deed wat voor hun bestwil was. Toen Jozef II op sterven lag in [[1790]] schreef hij zijn eigen grafschrift: "Hier ligt Jozef II, die faalde in alles wat hij ondernam".

[[Bestand:I. Ferenc Pesky József.jpg|180px|thumb|left|[[Keizer Frans II|Keizer Frans I]], de eerste keizer van [[Keizerrijk Oostenrijk|Oostenrijk]].]]

=== Napoleontische tijd ===
De [[Franse Revolutie]] die in [[1789]] uitbrak zou grote gevolgen hebben voor de Habsburgse monarchie. Aanvankelijk werd de revolutie niet als een bedreiging gezien. De meeste wetten die door de [[Nationale Vergadering (Frankrijk)|Assemblée nationale]] werden aangenomen, waren al door Jozef II en zijn opvolger [[keizer Leopold II|Leopold II]] ([[1790]]-[[1792]]) verordonneerd. Om koning [[Lodewijk XVI van Frankrijk|Lodewijk XVI]] en zijn vrouw [[Marie Antoinette van Oostenrijk|Marie Antoinette]], de zuster van keizer Leopold, te beschermen, werd samen met [[Koninkrijk Pruisen|Pruisen]] de [[Verklaring van Pillnitz]] afgelegd. De Assemblée nationale zag de verklaring als een dreigement en Frankrijk verklaarde de oorlog aan de Habsburgse monarchie en Pruisen. Dit zou het begin betekenen van de [[napoleontische oorlogen|Franse revolutieoorlogen]] waarin de monarchie en zijn bondgenoten bijna voortdurend in oorlog waren met Frankrijk.

Leopold II werd opgevolgd door [[keizer Frans II|Frans II]] die de oorlog met Frankrijk zou moeten voortzetten. Met de [[Vrede van Campo Formio]] werd de [[Eerste Coalitieoorlog]] beëindigd en verkreeg Oostenrijk bijna alle gebieden van [[Republiek Venetië|Venetië]]. De [[Oostenrijkse Nederlanden]] en enkele andere gebieden werden echter aan Frankrijk afgestaan. Na de voor de monarchie slecht verlopen [[Tweede Coalitieoorlog]] kroonde [[Napoleon Bonaparte]] zich in [[1804]] tot keizer der Fransen.

Frans II zag in dat het [[Heilige Roomse Rijk]] ten dode was opgeschreven. Om te voorkomen dat hij lager in rang zou komen te staan dan Napoleon en de Russische [[tsaar]] (of dat Napoleon de titel heilige Roomse keizer zou overnemen) deed hij op 6 augustus 1806 afstand van de titel heilige Roomse keizer en ontbond het Heilige Roomse Rijk. Frans II verving het Heilige Roomse Rijk door het [[Keizerrijk Oostenrijk]] en liet zichzelf tot "erfelijk keizer van Oostenrijk" kronen, waarmee de Habsburgse monarchie onder één kroon werd verenigd. Het Keizerrijk Oostenrijk zou de oorlogen tegen Napoleon voortzetten en uiteindelijk in 1815 de overwinning behalen met de [[Slag bij Waterloo]].

== Bestuur ==
=== Kenmerken ===
Het bestuur van de Habsburgse monarchie was in hoge mate [[Decentralisatie|gedecentraliseerd]]. Elk afzonderlijk gebied had zijn eigen regionale regering die vaak onafhankelijk van de centrale regering in Wenen opereerde. De lokale [[Staten]] hadden op regionaal de macht in handen en hadden het recht om te kunnen onderhandelen over de eisen van de Kroon. De grondbezittende edelen hadden tot taak om de rechtspraak op hun domeinen toe te passen. De belangen van de Staten en de edelen kregen vrijwel altijd voorrang boven die van de Kroon.

In tegenstelling tot veel andere monarchieën in [[Vroegmoderne tijd|vroegmodern]] Europa probeerden de Habsburgse heersers [[consensus]] te bereiken met de [[adel (klasse)|adel]] en de [[Geestelijke|geestelijkheid]] die de meeste macht hadden in de lokale [[Staten]]. Dit ging ten koste van de macht van de burgerij en de steden, die bijna geheel werden uitgesloten van de [[politiek]].

=== Bestuursorganen ===
[[Keizer Ferdinand I (1503-1564)|Ferdinand I]] richtte gedurende zijn regering verschillende organen op om het bestuur van de monarchie te verbeteren:
* De ''Geheimrat'' (Geheime raad) was een adviesorgaan dat bedoeld was om de keizer over zijn beleid voor zowel het Heilige Roomse Rijk als de monarchie te adviseren.
* De ''[[Hofkamer|Hofkammer]]'' (Hofkamer) had de verantwoordelijkheid over de financiën van de monarchie.
* De ''[[Hofkrijgsraad|Hofkriegsrat]]'' (Oorlogsraad) had tot taak om militaire zaken en het ophalen van militaire belastingen te organiseren.

Onder Ferdinands opvolgers werd het bestuur van de monarchie nauwelijks gemoderniseerd, op enkele uitzonderingen na:
* De ''Geheime Konferenz'' werd opgericht door [[keizer Leopold I]] om de Geheimrat te vervangen, nadat deze door keizerlijke [[patronage]] te veel leden had gekregen. Het duurde echter niet lang voordat ook de ''Geheime Konferenz'' met hetzelfde probleem te maken kreeg.
* De ''Consejo de España'' werd door [[keizer Karel VI]] gecreëerd om hem te adviseren over zijn 'Spaanse' gebieden.

Onder [[Maria Theresia van Oostenrijk (1717-1780)|Maria Theresia]] en haar opvolgers werd het bestuur grondig hervormd, wat leidde tot het opzetten van verschillende nieuwe bestuursorganen:
* De ''Staatskanzlei'' (Staatskanselarij, opgericht in [[1742]]) werd opgericht om de buitenlandse politiek van zowel de Habsburgse monarchie als die van het Heilige Roomse Rijk te bepalen. Dit ging ten koste van de macht van de ''Geheime Konferenz''.
* De ''Generalkriegskommissariat'' (Algemene oorlogscommissie, opgericht in [[1746]]) kreeg de controle over de bevoorrading van het leger, en had in de praktijk meer autoriteit over oorlogszaken dan de ''Hofkriegsrat'' ooit had gehad.
* Het ''Directorium in Publicis et Cameralibus'' (Opgericht in [[1749]]) was een overkoepelend orgaan dat het beleid binnen de [[Habsburgse erflanden|Erflanden]] moest aansturen.
** De ''Conferenz in Internis'' viel onder de bevoegdheid van het ''Directorium'' en had tot taak het beleid binnen de Erflanden te bepalen.
** De ''Oberste Justizstelle'' viel ook onder de bevoegdheid van het ''Directorium'' en functioneerde als een Hooggerechtshof binnen de Erflanden.
* De ''Consejo de España'' werd hernoemd tot de Consiglio d'Italia en werd ondergeschikt aan de ''Staatskanzlei''.
* De ''Staatsrat'' (Staatsraad, opgericht in [[1760]]) was het hoogste overlegorgaan van de monarchie.
* De ''Studienkommission'' (Studiecommissie, opgericht in [[1760]]) kreeg de bevoegdheid het onderwijs binnen de Erflanden te verbeteren.

== Economie en maatschappij ==
=== Regionale economieën ===
De economische ontwikkelingen van de Habsburgse monarchie werden gedurende de [[16e eeuw]] en vroege [[17e eeuw]] bepaald door grote regionale verschillen. De ''Hofkammer'', het centrale orgaan dat de verantwoordelijkheid had voor het ophalen van belastingen, de tolheffing en de verkoop van rechten voor de mijnbouw, moest zoveel verantwoordelijkheid delen met de regionale hoofdsteden dat er geen sprake was van een eenduidig economisch beleid.

[[Bestand:Silberbergwerk Böhmen 17 Jh.jpg|thumb|left|300px|Een Boheemse [[Zilver]]mijn in de [[17e eeuw]].]]
[[landbouw|Land]]- en [[mijnbouw]] waren in de [[Oostenrijkse erflanden|Erflanden]] redelijk goed ontwikkeld. [[Hertogdom Stiermarken|Stiermarken]] was een van de belangrijkste Europese centra van de [[IJzer (element)|ijzerproductie]], [[Hertogdom Karinthië|Karinthië]] en [[Hertogdom Krain|Krain]] produceerden respectievelijk [[Lood (element)|lood]] en [[kwik]]. Hoewel een deel van de export van deze mineralen via de [[Donau]] verliep, werd het meeste verhandeld over de [[Adriatische Zee]], waardoor de [[Binnen-Oostenrijk]]se handel vooral met Italië verliep. Ook het [[graafschap Tirol]] had commerciële banden met Italië omdat het op de handelsroute tussen Italië en de Duitse landen lag. [[Handel (economie)|Handel]] en [[nijverheid]] daarentegen waren alleen in de twee aartshertogdommen goed tot ontwikkeling gekomen. [[Linz]] werd een regionaal centrum van textielnijverheid en een centrum voor de handel in wijn en [[delfstof]]fen uit [[Koninklijk Hongarije|Hongarije]].

De [[Landen van de Kroon van St. Wenceslaus|Landen van de Boheemse Kroon]] waren economisch het meest ontwikkelde deel van de monarchie. Ze waren dichtbevolkt, hadden een rijke grond en de [[Sudeten]] en het [[Ertsgebergte]] waren rijk aan [[zilver]], [[IJzer (element)|ijzer]] en [[Tin (element)|tin]]. [[Hertogdom Silezië|Silezië]] was een belangrijke producent van textiel.

De economie van Hongarije concentreerde zich vooral op de landbouw. [[Graan]], [[wijn]] en [[vee]] waren de voornaamste exportproducten. De [[Ottomaanse Rijk|Ottomaanse Turken]] die vanaf [[1541]] het grootste deel van Hongarije in bezit hadden genomen, ondernamen regelmatig rooftochten naar het [[Koninklijk Hongarije|Habsburgse deel]] van Hongarije. Hierdoor bleef Hongarije een van de armste delen van de monarchie.

=== Nieuw feodalisme ===
Aan het begin van de [[17e eeuw]] had de Habsburgse economie te lijden onder grote Europese veranderingen op economisch gebied. Door de opkomst van de [[Atlantische Oceaan|Atlantische]] handel verschoven de handelsroutes naar het westen en lag de Habsburgse monarchie niet meer in het economische centrum van het continent. Door de import van [[Edelmetaal|edelmetalen]] uit de [[Nieuwe Wereld]] daalden de winsten uit mijnbouw en werd de [[prijsrevolutie]] veroorzaakt. De [[inflatie]] steeg, waardoor het winstgevender werd om producten te produceren voor export naar [[West-Europa|West-]] en [[Centraal-Europa]]. Dit ging echter ten koste van investeringen in nijverheid, waardoor de Habsburgse landen voor afgewerkte producten afhankelijk werden van import uit het buitenland.
[[Bestand:Rudolf II Thaler.jpg|thumb|[[Daalder]] uit [[1610]].]]
De prijsrevolutie zorgde ook voor grotere tegenstelling tussen arm en rijk. De edelen, die vaak grote stukken land bezaten, probeerden hun winsten te verhogen door de productiviteit van hun land te verhogen. Dit leidde tot vernieuwingen in de landbouw, zoals de cultivatie van [[moerbei]]bomen voor de productie van [[Zijde (textiel)|zijde]] en zelfs de kweek van [[karper]]s en [[snoeken]] in kunstmatige meren. Het leidde ook tot een verslechtering van de situatie van de kleine boeren. De edelen breidden hun landgoederen uit ten koste van het privébezit van de boeren. Ook verhoogden de edelen de ''robot'', het werk dat de boeren als [[pacht]] aan hun heer verschuldigd waren. De heer kon ook van zijn boeren eisen dat ze alleen handel dreven in de dorpen die op zijn domein lagen of dat ze hun producten direct met korting aan hem verkochten. De steden van de monarchie konden de concurrentie met de edelen meestal niet aan, waardoor ze verarmden en politiek minder belangrijk werden.

De [[Dertigjarige Oorlog]] vergrootte de economische problemen in de monarchie. Militaire bezetting en epidemieën hadden tot gevolg dat de bevolking van de Boheemse landen met één derde afnam. De export nam af door de geleden oorlogsschade in het [[Heilige Roomse Rijk]]. Grote groepen [[Protestantisme|protestanten]] waren de monarchie ontvlucht, waardoor de productie afnam. De positie van de kleine boeren en steden verslechterde nog meer ten opzichte van de edelen.

=== Herstel ===
[[Bestand:Kaiser im Kreis der Kurfürsten.jpg|thumb|Verkiezing van [[keizer Leopold I]].]]
Om de verwoesting van de [[Dertigjarige Oorlog]] te boven te komen, ontstond er tijdens de tweede helft van de [[17e eeuw]] voor het eerst een door de regering aangestuurd economisch beleid. De centrale regering had inkomsten nodig om de verkiezing van [[keizer Leopold I|Leopold]] tot keizer mogelijk te maken, de oorlogen tegen het [[Ottomaanse Rijk]] en [[Zweden]] te kunnen betalen, de wederopbouw van Hongarije te bekostigen en, later, om te kunnen wedijveren met de economische groei van [[Koninkrijk Frankrijk (1589-1792)|Frankrijk]].

Onder invloed van de Duitse [[kameralistiek]] werden de financiën efficiënter geregeld. Er werd meer aandacht besteed aan de economie van de steden en de [[monopolie]]positie van de [[Gilde (beroepsgroep)|gildes]] werd ingeperkt. Er werden pogingen gedaan om grondstoffen binnen de monarchie te laten verwerken tot eindproducten. De handel werd bevorderd door de oprichting van handelscompagnieën. Door slecht bestuur, oorlogen en vervolgingen van religieuze minderheden mislukten de meeste initiatieven echter. Hierdoor bleef de monarchie een exporteur van voedsel en grondstoffen die later als afgewerkt product weer geïmporteerd moesten worden.

Een ander aandachtspunt voor de kameralisten was de positie van de boeren. De boeren moesten beschermd worden, omdat ze de voornaamste producenten van allerlei producten waren en het grootste deel van de belastingen opbrachten. Een gezonde en tevreden boerenstand zou productiever zijn en daardoor meer opbrengen voor zowel de edelen als de regering. Pogingen om de ''robot'' te verlichten en om boeren te betalen voor diensten die zij vroeger aan hun heer verschuldigd waren, stuitten op veel weerstand bij de edelen, vooral in Hongarije.

=== Economische initiatieven ===
Vanaf het begin van de [[18<sup>e</sup> eeuw]] probeerde de regering de economie te verbeteren door een politiek van [[mercantilisme]] te voeren. Onder [[keizer Jozef I]] werd de Wener Stadsbank opgericht, om leningen aan privéondernemers te verstrekken en zo de economie een impuls te geven. In het geheim nam de Stadsbank ook een vijfde van de [[staatsschuld]] op zich.

[[Keizer Karel VI]] ontplooide allerlei initiatieven om de handelspositie van de monarchie te versterken. Hij liet nieuwe wegen en kanalen aanleggen, die de kustplaatsen [[Triëst (stad)|Triëst]] en [[Rijeka|Fiume]] met de rest van zijn rijk verbonden. Door de keizerlijke interesse werden de twee havensteden belangrijke handelscentra die [[Venetië (stad)|Venetië]] verdrongen als belangrijkste haven van de [[Adriatische Zee]]. Een ander initiatief van Karel van de oprichting van de ''[[Oostendse Compagnie|Generale Keizerlijke en Koninklijke Indische Compagnie]]'' die vanuit de [[Oostenrijkse Nederlanden]] handel dreef met India. Onder [[Koninkrijk Groot-Brittannië|Britse]], [[Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden|Noord-Nederlandse]] en [[Koninkrijk Frankrijk (1589-1792)|Franse]] druk werd de succesvolle compagnie in [[1739]] echter weer opgeheven.

Hongarije bleef op commercieel gebied achterlopen op de rest van de Habsburgse monarchie. De Hongaarse [[magnaat|magnaten]] probeerden om enkele industriële ondernemingen op te zetten, maar deze gingen meestal al snel failliet. De centrale regering investeerde nauwelijks in Hongaarse industrieën. Wel werd het door de continue oorlogen verwoeste land weer bevolkt door kolonisten. Dit waren vooral [[Duitsers]], maar ook [[Slowaken]], [[Roemenen]] en [[Serviërs]] werden aangetrokken om het zuiden van de [[Grote Hongaarse Laagvlakte]] opnieuw te bevolken.

Een ander probleem voor de Habsburgse economie was dat de meeste industrieën niet werden beheerd door inwoners van de monarchie, maar door buitenlandse investeerders uit [[West-Europa]]. Hierdoor kwamen veel van de winsten van deze ondernemingen niet ten goede aan de inwoners van de monarchie.

=== Economische groei ===
Na de dood van Karel VI was de staatsschuld hoog opgelopen. Zijn opvolgster, [[Maria Theresia van Oostenrijk (1717-1780)|Maria Theresia]], moest de economie versterken en de inkomsten van de staat verhogen om de herovering van [[Hertogdom Silezië|Silezië]] mogelijk te maken. In eerste instantie werden de door de [[Staten]] aangestelde belastingontvangers gecontroleerd door de centrale regering. De belastingen werden jaarlijks opgehaald. Ook werd een deel van de belastingen opgebracht door de edelen, die hiervan eerder altijd uitgesloten waren geweest. Door deze revolutionaire verandering van het fiscale systeem verdubbelden de regeringsinkomsten in de periode van 1744 tot 1754.

Het verlies van Silezië dwong de regering meer te investeren in de industrieën van andere gebieden. Om de Pruisische economie te verzwakken werden er nieuwe tarieven opgelegd om de in- en uitvoer van goederen van en naar het noorden te beperken. Dit had tot gevolg dat de handel steeds meer via Fiume en Triëst begon te verlopen. De nijverheid bloeide op door het regeringsbeleid. In [[Litvínov]] werd een fabriek opgericht waar 400 arbeiders elk één stap van een uit 54 stappen bestaand wolproductieproces uitvoerden. De Moravische stad [[Brno]] werd ook wel het [[Manchester]] van Centraal-Europa genoemd.

Na de Oostenrijkse nederlaag in de [[Zevenjarige Oorlog (18<sup>e</sup> eeuw)|Zevenjarige Oorlog]] kwamen de ideeën van de [[kameralistiek]] aan de basis van het Habsburgse economische beleid te staan. De ''robot'' werd aangepakt door verschillende ''robotpatenten'' uit te vaardigen waarin het aantal dagen dat de boeren voor hun heer moesten werken werd teruggebracht naar gemiddeld 3 dagen per week. De boeren kregen het recht om hun goederen te verkopen aan anderen dan alleen hun heer. Sommige boeren kregen land terug dat eerder door hun heer in beslag was genomen. In tegenstelling tot eerdere heersers liet Maria Theresia haar ambtenaren zeer streng controleren of de edelen zich aan de wet hielden, waardoor veel misbruik werd aangepakt. Ook de kerk werd minder machtig door het nieuwe beleid, het aantal religieuze feesten werd verminderd en er kwam een maximum op het aantal mensen dat in de kloosters mocht leven.

In de laatste decennia van de 18<sup>e</sup> eeuw richtte de regering zich meer op de ontwikkeling van de vrije markt. In [[1775]] werden alle tolheffingen binnen de monarchie opgeheven, behalve in de Tirol. Toen [[keizer Jozef II]] [[Galicië (Oost-Europa)|Galicië]] aan deze [[douane-unie]] toevoegde, ontstond een van Europa's grootste [[vrijhandelszone]]s.

De door de regering gestuurde combinatie tussen [[protectionisme]] en ''[[laissez-faire]]'' liet de economie en bevolking van de monarchie gestaag groeien. De monarchie was aan het einde van de 18<sup>e</sup> dan ook goed uitgerust om de problemen van de volgende eeuw het hoofd te bieden.

== Kunst en cultuur ==
[[Bestand:Karlskirche Vienna June 2006 476.jpg|210px|thumb|De [[Karlskirche]] in Wenen, gebouwd om de overwinning op de Turken te eren.]]
[[Bestand:Schloss Schönbrunn 0335.jpg|210px|thumb|[[Schloss Schönbrunn]].]]
[[Bestand:Wolfgang-amadeus-mozart 1-revert.jpg|210px|thumb|[[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]], Oostenrijks hofcomponist.]]

De Habsburgse monarchie was een veelvolkerenstaat en in elk afzonderlijk gebied werd er aan de eigen cultuur vastgehouden. Toch ontwikkelde zich langzaam een ''gesamtstaat'', een ''samen''leving waarin er vooral onder de edelen steeds meer een eigen 'Habsburgse' cultuur ontstond.

Het [[katholicisme]] van de [[contrareformatie]] was lange tijd van grote invloed op de Habsburgse cultuur. Door middel van de [[Barok (stijlperiode)|barokke]] stijl werd de macht en het belang van de [[Rooms-Katholieke Kerk]] in de gehele monarchie uitgedragen. Nieuwe barokke kerken werden gebouwd en oude kerken werden in barokstijl herbouwd. De overwinning op de [[islam]]itische Turken werd gevierd door het verwoeste Wenen geheel in barokstijl te herbouwen. Opstandige edelen in Hongarije bleven vasthouden aan [[renaissance]][[architectuur]] om hun verzet vorm te geven.

In de [[18<sup>e</sup> eeuw]] begon de opkomst van de [[rococo]] en het [[classicisme]]. Maria Theresia liet het [[Schloss Schönbrunn]] in deze rococostijl afbouwen. De Hongaarse magnaten namen deze stijlen wel over bij de bouw van hun eigen paleizen, waarmee hun acceptatie van de Oostenrijkse cultuur duidelijk werd.

Een gevolg van de contrareformatie was dat de inwoners van de monarchie vrijwel niets bijdroegen aan de [[wetenschappelijke revolutie]], met uitzondering van door [[keizer Rudolf II]] gesponsorde wetenschappers als [[Johannes Kepler]] en [[Tycho Brahe]].

Een ander bindend cultureel element was de langzame acceptatie van de [[Duits|Duitse taal]] en cultuur binnen de elites van de monarchie. De regering voerde geen [[germanisering]]sbeleid, integendeel, het waren juist de volkstalen die werden gebruikt tijdens de grootschalige bekering van protestanten. Desondanks bood het gebruik van Duits zoveel voordelen voor de elites, dat zij langzaam maar zeker verduitsten. De enige uitzondering hierop vormden de Hongaren, dat als enige volk tegen de instelling van het Duits als officiële taal bezwaar maakte tijdens de regering van [[keizer Jozef II]].

Om de macht en rijkdom van het Habsburgse huis te tonen, ontwikkelde zich in [[Wenen (hoofdbetekenis)|Wenen]] een rijke hofcultuur. De kunsten werden door het hof rijkelijk gesponsord en vooral op het gebied van de [[Opera (muziek)|opera]] en de [[klassieke muziek]] onderscheidde het Weense hof zich van andere Europese hoven. [[Antonio Salieri]], de hofkapelmeester, was een van de populairste componisten van de [[Opéra comique (genre)|Opéra Comique]]. Hofcomponist [[Christoph Willibald Gluck]] hervormde het [[Opera (muziek)|operagenre]] en [[Carl Ditters von Dittersdorf]] introduceerde het ''[[singspiel]]'' aan het Weense hof. Na de dood van Gluck in [[1787]] werd de in [[1781]] in Wenen aangekomen [[Wolfgang Amadeus Mozart]] de hofcomponist. Niet veel later wist [[Ludwig van Beethoven]] een positie in het hoforkest te verwerven. De literatuur kreeg beduidend minder aandacht van het hof, een uitzondering hierop was [[Josef von Sonnenfels]], die door de staat werd gefinancierd om de positie van het [[Duits]] te verbeteren en daardoor een bijdrage leverde aan de ontwikkeling van de moderne Duitse taal.

== Gebieden ==
=== Erflanden ===
De [[Oostenrijkse erflanden|erflanden]] ([[Duits]]: ''Erblande'') bestonden uit de gebieden in het tegenwoordige [[Duitsland (hoofdbetekenis)|Duitsland]], [[Oostenrijk]] en [[Slovenië]] die de Habsburgers sinds de middeleeuwen in hun bezit hadden. Hoewel de bevolking van de erflanden grotendeels [[Duits]] sprak en de Habsburgers deze gebieden al eeuwen bestuurden, bestond er geen eenheid binnen deze gebieden. De verschillende [[Landdag]]en hadden een grote mate van autonomie ten opzichte van hun Habsburgse heerser en de erflanden werden een aantal malen in de geschiedenis verdeeld tussen verschillende takken van het huis Habsburg.

Bij de dood van [[Keizer Ferdinand I (1503-1564)|keizer Ferdinand I]] in [[1564]] werden de erflanden verdeeld onder zijn zoons. In [[1619]] werden alle Erflanden weer verenigd onder heerschappij van [[keizer Ferdinand II]], die echter onder druk van zijn familie [[Graafschap Tirol|Tirol]] en [[Voor-Oostenrijk]] aan zijn jongere broer [[Leopold X van Oostenrijk|Leopold V]] afstond. Pas in [[1665]] zouden alle Erflanden weer verenigd worden, toen de Tiroler lijn van het huis Habsburg uitstierf.

Geleidelijk kreeg de naam erflanden een bredere betekenis: gedurende de heerschappij van [[keizer Leopold I]] werden de [[Landen van de Kroon van St. Wenceslaus|Landen van de Boheemse Kroon]] ook steeds vaker als Erflanden gezien, zowel door de Habsburgers zelf, als door de Tsjechische adel.

{| class="wikitable"
! Land
! Hoofdstad
! Volkeren
! Religie
! Bijzonderheden
! Wapen
|-
| [[Aartshertogdom Oostenrijk beneden de Enns|Neder-Oostenrijk]]
| [[Wenen (hoofdbetekenis)|Wenen]]
| [[Duitsers]]
| [[Rooms-Katholieke Kerk|Rooms-katholiek]], [[Lutheranisme|lutheraans]]
| Regeringscentrum van de hele monarchie
| [[Bestand:Wappen Erzherzogtum Österreich unter der Enns.png|center|40px]]
|-
| [[Aartshertogdom Oostenrijk boven de Enns|Opper-Oostenrijk]]
| [[Linz]]
| Duitsers
| Rooms-katholiek, lutheraans
|
| [[Bestand:Wappen Erzherzogtum Österreich ob der Enns.png|center|40px]]
|-
| [[Hertogdom Stiermarken]]
| [[Graz]]
| Duitsers, [[Slovenen]]
| Rooms-katholiek, lutheraans
| Deel van [[Binnen-Oostenrijk]]. Van [[1564]] tot [[1619]] apart van de monarchie.
| [[Bestand:Wappen Herzogtum Steiermark.png|center|40px]]
|-
| [[Hertogdom Karinthië]]
| [[Klagenfurt]]
| Duitsers, Slovenen
| Rooms-katholiek, lutheraans
| Deel van Binnen-Oostenrijk. Van 1564 tot 1619 apart van de monarchie.
|[[Bestand:Wappen Herzogtum Kärnten.png|center|40px]]
|-
| [[Hertogdom Krain]]
| [[Ljubljana]]
| Duitsers, Slovenen
| Rooms-katholiek, lutheraans
| Deel van Binnen-Oostenrijk. Van 1564 tot 1619 apart van de monarchie.
| [[Bestand:Wappen Herzogtum Krain.png|center|40px]]
|-
| [[graafschap Tirol|Tirol]]
| [[Innsbruck]]
| Duitsers
| Rooms-katholiek
| Van 1564 tot 1619 en van 1623 tot [[1665]] apart van de monarchie.
| [[Bestand:Wappen Gefürstete Grafschaft Tirol.png|center|40px]]
|-
| [[Voor-Oostenrijk]]
| [[Ensisheim]], vanaf [[1648]] [[Freiburg im Breisgau]]
| Duitsers
| Rooms-katholiek
| Van 1564 tot 1619 en van 1623 tot 1665 apart van de monarchie.
| [[Bestand:Coat of arms of the archduchy of Austria.svg|center|35px]]
|-
| [[Vrije rijksstad Triëst]]
| [[Triëst (stad)|Triëst]]
| [[Italianen]], Slovenen, Duitsers
| Rooms-katholiek
| Deel van Binnen-Oostenrijk. Van [[1564]] tot [[1619]] apart van de monarchie.
| [[Bestand:Coat of arms of Imperial Free City of Trieste.svg|center|40px]]
|-
| [[Graafschap Görz]]
| [[Gorizia (stad)|Görz]]
| Italianen, Slovenen, Duitsers
| Rooms-katholiek
| Deel van Binnen-Oostenrijk. Van 1564 tot 1619 apart van de monarchie. In [[1747]] opgegaan in [[Graafschap Görz en Gradisca|Görz en Gradisca]]
| [[Bestand:Grafschaft Görz.svg|center|40px]]
|-
| [[Graafschap Görz en Gradisca]]
| [[Gorizia (stad)|Görz]]
| Italianen, Slovenen, Duitsers
| Rooms-katholiek
| In 1747 ontstaan door samenvoeging van het [[graafschap Görz]] en het [[graafschap Gradisca]]
| [[Bestand:Wappen Gefürstete Grafschaft Görz & Gradisca.png|center|40px]]
|}

=== Boheemse Kroon ===
De [[Landen van de Kroon van St. Wenceslaus|Landen van de Boheemse Kroon]] ([[Tsjechisch]]: ''Země koruny české'', [[Duits]]: ''Böhmische Kronländer'') bestonden uit het tegenwoordige [[Tsjechië]], de oostelijke delen van [[Saksen (deelstaat)|Saksen]] en [[Brandenburg (deelstaat)|Brandenburg]] en het zuidwestelijke deel van [[Polen]].

De Boheemse kroonlanden waren formeel in een personele unie verbonden, maar in deze unie had het [[Koninkrijk Bohemen]] wel de grootste invloed. De [[Staten]] van Bohemen hadden het recht om de koning voor alle kroonlanden te kiezen en de Boheemse hofkanselarij, het centrale uitvoerende orgaan, was direct verantwoording verschuldigd aan de Boheemse Staten. Elk kroonland had een eigen Ministerie van Financiën (kanselarij) dat autonoom van opereerde.

In [[1627]] werd door [[keizer Ferdinand II]] de ''[[Verneuerte Landesordnung]]'' uitgevaardigd, waarmee de Boheemse kroon erfelijk werd verklaard. Hiermee kwam een langzaam proces van integratie met de erflanden op gang. Uiteindelijk werden de Landen van de Boheemse Kroon ook met erflanden aangeduid.

{| class="wikitable"
! Land
! Hoofdstad
! Volkeren
! Religie
! Bijzonderheden
! Wapen
|-
| [[Koninkrijk Bohemen]]
| [[Praag]]
| [[Tsjechen]], [[Duitsers]]
| [[Rooms-Katholieke Kerk|Rooms-katholiek]], [[Lutheranisme|lutheraans]], [[Evangelische Broedergemeente|Boheemse Broeders]]
| Regeringscentrum van de Boheemse Kroon, [[keurvorst]]endom van het [[Heilige Roomse Rijk]]
| [[Bestand:Small coat of arms of the Czech Republic.svg|center|35px]]
|-
| [[Markgraafschap Moravië]]
| [[Brno]]
| Tsjechen, Duitsers
| Rooms-katholiek, lutheraans, Moravische Broeders
|
| [[Bestand:Znak Moravy.svg|center|35px]]
|-
| [[Hertogdom Silezië]]
| [[Wrocław]], Na [[1740]] [[Opava (stad)|Troppau]]
| Duitsers, [[Polen (volk)|Polen]]
| Rooms-katholiek, lutheraans
| In [[1740]] grotendeels verloren aan [[Koninkrijk Pruisen|Pruisen]], in [[1782]] opgegaan in [[Markgraafschap Moravië|Moravië]]
| [[Bestand:Znak Slezska.svg|center|35px]]
|-
| [[Opper-Lausitz]]
| [[Bautzen (stad)|Bautzen]]
| Duitsers, [[Sorben]]
| Lutheraans, Rooms-katholiek
| In [[1620]] aan [[Keurvorstendom Saksen (1547-1806)|Saksen]] in leen gegeven, in [[1635]] aan Saksen afgestaan.
| [[Bestand:Wappen Landkreis Bautzen.svg|center|30px]]
|-
| [[Neder-Lausitz]]
| [[Luckau (Brandenburg)|Luckau]]
| Duitsers, Sorben
| Lutheraans, Rooms-katholiek
| In [[1620]] aan Saksen in leen gegeven, in [[1635]] aan Saksen afgestaan.
| [[Bestand:Wappen Luckau.png|center|30px]]
|}

=== Hongaarse Kroon ===
De [[Landen van de Heilige Hongaarse Stefanskroon]] ([[Hongaars]]: ''Szent István Koronájának Országai'', [[Duits]]: ''Länder der heiligen Ungarischen Stephanskrone'', [[Kroatisch]]:''Zemlje krune Svetog Stjepana'', [[Slowaaks]]: ''Krajiny Svätoštefanskej koruny'') lagen in het tegenwoordige [[Hongarije]], [[Slowakije]], [[Kroatië]] en het noordwestelijke deel van [[Roemenië]]. In tegenstelling tot de rest van de Habsburgse monarchie lagen de Hongaarse kroonlanden geheel buiten de grenzen van het [[Heilige Roomse Rijk]].

De [[Landdag]] van Hongarije bestond geheel uit [[Hongaren|Hongaarse]] edelen en had het recht om de koning van het koninkrijk te kiezen. Ook een verenigde Landdag van [[Koninkrijk Slavonië|Slavonië]] en [[Koninkrijk Kroatië (Habsburg)|Kroatië]] had dit recht, onafhankelijk van de keuze van het de Hongaarse Staten.

In [[1687]], tijdens de Grote Turkse Oorlog, verklaarde de Hongaarse Landdag de Heilige Hongaarse Stefanskroon erfelijk. Hiervoor moesten de Habsburgers wel concessies doen aan de Hongaarse edelen: de Landdag zou regelmatig bijeengeroepen worden, Hongarije zou een eigen apart bestuur houden en de edelen werden uitgesloten van het betalen van belasting. Hiermee bleef Hongarije een aparte status houden binnen de Habsburgse monarchie.

{| class="wikitable"
! Land
! Hoofdstad
! Volkeren
! Religie
! Bijzonderheden
! Wapen
|-
| [[Koninklijk Hongarije|Koninkrijk Hongarije]]
| [[Bratislava|Pressburg]]<br />[[Boeda]] (vanaf [[1784]])
| [[Hongaren|Magyaren]], [[Slowaken]], [[Serviërs]], [[Duitsers]], [[Roethenen (Karpatië)|Roethenen]]
| [[Rooms-Katholieke Kerk|Rooms-katholiek]], [[calvinisme|calvinistisch]]
| Van [[1526]] tot [[1541]] verdeeld tussen [[Keizer Ferdinand I (1503-1564)|Ferdinand I]] en [[Jan Zápolya]]. Van [[1541]] tot[[1699]] verdeeld in een [[Ottomaans Hongarije|Ottomaans]] en een [[Koninklijk Hongarije|Habsburgs]] deel.
| [[Bestand:Coat of arms of Hungary.png|center|30px]]
|-
| [[Koninkrijk Slavonië]]
|
| [[Kroaten]]
| Rooms-katholiek
| Van [[1526]] tot [[1699]] grotendeels door de [[Ottomaanse Rijk|Turken]] bezet.
| [[Bestand:Coa Slavonia Country History (Habsburg Monarchy).svg|center|45px]]
|-
| [[Koninkrijk Kroatië (Habsburg)|Koninkrijk Kroatië]]
| [[Zagreb]]
| Kroaten
| Rooms-katholiek
|
|
|-
| [[Vorstendom Zevenburgen]] (Transsylvanië)
| [[Cluj-Napoca|Kolozsvár]]
| [[Roemenen]], [[Szeklers]], [[Transsylvanische Saksen|Duitsers]]
| [[Roemeens-Orthodoxe Kerk|Roemeens-orthodox]], [[Lutheranisme|lutheraans]], calvinistisch, Rooms-katholiek
| In [[1687]] verkregen. Tot [[1711]] onder het bestuur van een eigen vorst. [[1765]] tot [[Grootvorstendom Zevenburgen]] opgewaardeerd.
| [[Bestand:Coat of arms of Transylvania.svg|center|35px]]
|-
| [[Grootvorstendom Zevenburgen]] (Transsylvanië)
| [[Cluj-Napoca|Kolozsvár]]
| [[Roemenen]], [[Szeklers]], [[Transsylvanische Saksen|Duitsers]]
| Roemeens-orthodox, lutheraans, calvinistisch, Rooms-katholiek
| [[Grootvorst]]endom vanaf [[1765]].
| [[Bestand:Coat of arms of Transylvania.svg|center|35px]]
|-
| [[Temesbanaat]]
| [[Timișoara|Temeswar]]
| Roemenen, [[Hongaren]], Duitsers, [[Serviërs]]
| Rooms-katholiek, [[Servisch-Orthodoxe Kerk|Servisch-orthodox]]
| Van [[1526]] tot [[1718]] bezet door de [[Ottomaanse Rijk|Turken]]. Van [[1718]] tot [[1779]] apart onderdeel van de monarchie, later onderdeel van [[Koninkrijk Hongarije (1526-1867)|Hongarije]].
|
|}

=== Overige gebieden ===
Behalve de gebieden die de Habsburgers erfden na de dood van [[Lodewijk II van Hongarije|Lodewijk II]] werden er tussen [[1526]] en [[1804]] ook andere gebieden aan het Habsburgse Rijk toegevoegd. Sommige gebieden werden op de [[Ottomaanse Rijk|Turken]] veroverd, andere werden verkregen na het uitsterven van de Spaanse Habsburgers en [[Galicië (Oost-Europa)|Galicië]] kwam tijdens de [[Poolse delingen]] in Habsburgse handen. Het [[groothertogdom Toscane]] werd wel geregeerd door het huis Habsburg, maar vormde nooit een onderdeel van de monarchie.

{| class="wikitable"
! Land
! Hoofdstad
! Volkeren
! Religie
! Bijzonderheden
! Wapen
|-
| [[Militaire Grens]]
| ''Geen''
| [[Kroaten]], [[Duitsers]], [[Serviërs]], [[Hongaren]]
| [[Servisch-Orthodoxe Kerk|Servisch-orthodox]], [[Rooms-Katholieke Kerk|Rooms-katholiek]], [[Lutheranisme|lutheraans]]
| Bestuurd door de [[Binnen-Oostenrijk]]se regering. Na [[1750]] bestuurd door de centrale regering.
|
|-
| [[Oostenrijkse Nederlanden]]
| [[Brussel (stad)|Brussel]]
| [[Zuidelijke Nederlanden|Nederlanders]] (taalkundig: Vlaams, Waals, Luxemburgs)
| Rooms-katholiek, [[Calvinisme|calvinistisch]]
| Verkregen in de [[Spaanse Successieoorlog]]. Oostenrijks van [[1713]] tot [[1792]].
| [[Bestand:Flag of Austrian Low Countries.svg|center|50px]]
|-
| [[Hertogdom Milaan]]
| [[Milaan (stad)|Milaan]]
| [[Italianen]]
| Rooms-katholiek
| Verkregen in de Spaanse Successieoorlog. Oostenrijks van 1713 tot [[1797]].
| [[Bestand:Flag_of_the_Duchy_of_Milan.png|center|50px]]
|-
| [[Koninkrijk Sardinië (1720-1861)|Koninkrijk Sardinië]]
| [[Cagliari (stad)|Cagliari]]
| Italianen
| Rooms-katholiek
| Verkregen in de Spaanse Successieoorlog. Oostenrijks van 1713 tot [[1720]], verruild voor het [[koninkrijk Sicilië]].
| [[Bestand:Sardegna-Stemma.svg|center|35px]]
|-
| [[Koninkrijk Sicilië]]
| [[Palermo (stad)|Palermo]]
| Italianen
| Rooms-katholiek
| Na ruil van het [[Koninkrijk Sardinië (1720-1861)|koninkrijk Sardinië]] verkregen. Oostenrijks van [[1720]] tot [[1735]], verruild voor het [[Hertogdom Parma en Piacenza|hertogdom Parma]]
| [[Bestand:Coat of arms of Sicily.svg|center|35px]]
|-
| [[Hertogdom Parma en Piacenza|Hertogdom Parma]]
| [[Parma (stad)|Parma]]
| Italianen
| Rooms-katholiek
| Na ruil van het [[Koninkrijk Sardinië (1720-1861)|Koninkrijk Sardinië]] verkregen. Oostenrijks van [[1735]] tot [[1748]], verloren in de [[Oostenrijkse Successieoorlog]].
| [[Bestand:Flag of the Duchy of Parma.svg|center|50px]]
|-
| [[Oltenië]]
| [[Craiova]]
| [[Roemenen]]
| [[Roemeens-Orthodoxe Kerk|Roemeens-orthodox]]
| Veroverd op [[Ottomaanse Rijk|de Turken]]. Oostenrijks van [[1718]] tot [[1739]]
|
|-
| [[Servië (1718-1739)|Servië]]
| [[Belgrado]]
| [[Serviërs]], [[Kroaten]], [[Bosniakken]]
| [[Servisch-Orthodoxe Kerk|Servisch-orthodox]], Rooms-katholiek, [[Soennisme|soenitische islam]]
| Veroverd op [[Ottomaanse Rijk|de Turken]]. Oostenrijks van [[1718]] tot [[1739]]
|
|-
| [[Koninkrijk Galicië en Lodomerië]]
| [[Lviv|Lemberg]]
| [[Polen (volk)|Polen]], [[Oekraïners]]
| Rooms-katholiek
| Verkregen in de [[Poolse Delingen|Eerste Poolse Deling]].
| [[Bestand:Wappen Königreich Galizien & Lodomerien.png|center|50px]]
|-
| [[Boekovina]]
| [[Tsjernivtsi|Czernowitz]]
| Roethenen, Roemenen
| [[Roemeens-Orthodoxe Kerk|Roemeens-orthodox]], Rooms-katholiek
| Verkregen van de Ottomaanse vazal [[Vorstendom Moldavië|Moldavië]] in [[1775]]. Van 1775 tot [[1786]] militair bestuurd, daarna samengevoegd met [[Koninkrijk Galicië en Lodomerië|Galicië en Lodmerië]].
| [[Bestand:Wappen Herzogtum Bukowina.png|center|50px]]
|-
| [[West-Galicië]]
| [[Krakau]]
| Polen
| Rooms-katholiek
| Verkregen in de [[Poolse delingen|Derde Poolse Deling]].
|
|}

== Heersers ==
{| width="90%" align="center"
|-
! width="20%" |
! width="10%" |
! width="20%" |
! width="10%" |
! width="20%" |
! width="10%" |
|-
| colspan="2" align="center" | <big>'''Oostenrijk'''</big>
| colspan="2" align="center" | <big>'''Bohemen'''</big>
| colspan="2" align="center" | <big>'''Hongarije'''</big>
|-
| | '''Aartshertog'''
| align="center" | '''Periode'''
| | '''Koning'''
| align="center" | '''Periode'''
| | '''Koning'''
| align="center" | '''Periode'''
|-
| [[Keizer Ferdinand I (1503-1564)|Ferdinand I]]
| 1520 - 1564
| [[Keizer Ferdinand I (1503-1564)|Ferdinand I]]
| 1526 - 1564
| [[Keizer Ferdinand I (1503-1564)|Ferdinand I]]
| 1526 - 1564
|-
| [[Keizer Maximiliaan II|Maximiliaan]]
| 1564 - 1576
| [[Keizer Maximiliaan II|Maximiliaan]]
| 1564 - 1576
| [[Keizer Maximiliaan II|Maximiliaan]]
| 1564 - 1576
|-
| [[Keizer Rudolf II|Rudolf V]]
| 1576 - 1608
| [[Keizer Rudolf II|Rudolf II]]
| 1576 - 1611
| [[Keizer Rudolf II|Rudolf]]
| 1576 - 1608
|-
| [[Keizer Matthias|Matthias]]
| 1608 - 1619
| [[Keizer Matthias|Matthias]]
| 1611 - 1617
| [[Keizer Matthias|Matthias II]]
| 1608 - 1618
|-
| [[Keizer Ferdinand II|Ferdinand II]]
| 1619 - 1637
| [[Keizer Ferdinand II|Ferdinand II]]
| 1617 - 1637
| [[Keizer Ferdinand II|Ferdinand II]]
| 1618 - 1637
|-
| [[Keizer Ferdinand III|Ferdinand III]]
| 1637 - 1657
| [[Keizer Ferdinand III|Ferdinand III]]
| 1637 - 1657
| [[Keizer Ferdinand III|Ferdinand III]]
| 1637 - 1657
|-
| [[Keizer Leopold I|Leopold XI]]
| 1657 - 1705
| [[Keizer Leopold I|Leopold I]]
| 1657 - 1705
| [[Keizer Leopold I|Leopold I]]
| 1657 - 1705
|-
| [[Keizer Jozef I|Jozef I]]
| 1705 - 1711
| [[Keizer Jozef I|Jozef I]]
| 1705 - 1711
| [[Keizer Jozef I|Jozef I]]
| 1705 - 1711
|-
| [[Keizer Karel VI|Karel]]
| 1711 - 1740
| [[Keizer Karel VI|Karel]]
| 1711 - 1740
| [[Keizer Karel VI|Karel]]
| 1711 - 1740
|-
| [[Maria Theresia van Oostenrijk (1717-1780)|Maria Theresia]]
| 1740 - 1780
| [[Maria Theresia van Oostenrijk (1717-1780)|Maria Theresia]]
| 1743 - 1780
| [[Maria Theresia van Oostenrijk (1717-1780)|Maria Theresia]]
| 1740 - 1780
|-
| [[Keizer Jozef II|Jozef II]]
| 1780 - 1790
| [[Keizer Jozef II|Jozef II]]
| 1780 - 1790
| [[Keizer Jozef II|Jozef II]]
| 1780 - 1790
|-
| [[Keizer Leopold II|Leopold XII]]
| 1790 - 1792
| [[Keizer Leopold II|Leopold II]]
| 1790 - 1792
| [[Keizer Leopold II|Leopold II]]
| 1790 - 1792
|-
| [[Keizer Frans II|Frans II]]
| 1792 - 1835
| [[Keizer Frans II|Frans]]
| 1792 - 1835
| [[Keizer Frans II|Frans]]
| 1792 - 1835
|}

== Zie ook ==
* [[Geschiedenis van de Tsjechische landen]]
* [[Geschiedenis van Hongarije]]
* [[Geschiedenis van Oostenrijk]]
* [[Stamboom van de Habsburgers]]

{{Appendix||2=
==Literatuur==
* Ingrao, Charles W., ''The Habsburg Monarchy'', Cambridge University Press, Cambridge {{ISBN|0-521-38009-X}}, 1994.
* Merriman, John, ''A History of Modern Europe. From the Renaissance to the Age of Napoleon'',  {{ISBN|0-393-92494-7}}, 2004.
* Judson, Pieter M., ''The Habsburg Empire. A New History'', The Belknap Press of Harvard University Press, 2016.

== Referenties ==
{{References}}
}}
{{Etalage|10088226|2019|11|08}}

[[Categorie:Habsburgse monarchie| ]]
[[Categorie:Geschiedenis van Kroatië]]
[[Categorie:Geschiedenis van Duitsland]]
[[Categorie:Geschiedenis van Oostenrijk]]
[[Categorie:Geschiedenis van Tsjechië]]
[[Categorie:Geschiedenis van Hongarije]]
[[Categorie:Geschiedenis van Slovenië]]
[[Categorie:Geschiedenis van Slowakije]]
[[Categorie:Geschiedenis van Europa]]
[[Categorie:Geschiedenis van de Nederlanden in de 18<sup>e</sup> eeuw]]