Brontekst bekijken van Freya (godin)

[[Bestand:Freya-CF von Salza.jpg|thumb|Freya, 1893]]
'''Freya''', ook wel '''Frea''' of '''Freyja''' genoemd, is de [[Noordse mythologie|noordse godin]] van de [[vruchtbaarheid]], huwelijk, de [[liefde]] en de [[wellust]].

Freya was mooi en machtig (zo'n vrouw wordt ''frova'' genoemd). Ze was tegelijk ook een vechtersbaas. Van tijd tot tijd streed ze mee in een of andere veldslag. Als het erop aankwam, wierp ze zich met evenveel vuur in de strijd als een [[Walkure]]. Dat is ook de reden dat Freya soms wordt beschouwd als de aanvoerster van de Walkuren, maar dat is [[Odin (god)|Odin]] in wiens dienst zij staan.

Freya was volgens de [[Germanen]] de mooiste van alle goden en godinnen.

[[Bestand:Freyja and cats and angels by Blommer.jpg|thumb|Freya in haar wagen getrokken door katten, door [[Nils Blommér]].]]  [[Bestand:Freyja riding with her cats (1874).jpg|thumb|Freya en haar katten, 1865]]  [[Bestand:Freya by Johannes Gehrts.jpg|thumb|right|Freya en haar katten, door Johannes Gehrts]] [[Bestand:Freyja in the dwarfs' cave.jpg|thumb|right|Freya in de grot van de [[dwerg (fictieve soort)|dwergen]]]] [[Bestand:Tor såsom Freya.jpg|thumb|right|[[Thor]] verkleed als Freya, ook [[Loki]] is verkleed als vrouw]] [[Bestand:Freya by Penrose.jpg|thumb|right|Freya door J. Doyle Penrose (1862-1932)]]

== Attributen ==   
Freya bezat voor een Noordse godin veel attributen. De bekendste hiervan is het [[Brisingamen]]-halssnoer. In het [[Flateyjarbók]] is een verhaal overgeleverd over de manier waarop zij dit sieraad in haar bezit kreeg: de makers van deze ketting waren vier dwergen. Deze dwergen eisten van haar dat zij met elk van hen één nacht zou doorbrengen in ruil voor het sieraad, waarmee zij instemde. Het Flateyjarbók is in de veertiende eeuw geschreven door twee christelijke priesters. Er is daarom reden voor twijfel of dit een waarheidsgetrouwe weergave is van de verhalen die in de tijden vóór het christendom werden verteld.

Er bestaat ook een moderne interpretatie van dit verhaal: deze is dat elk van de dwergen een van de vier elementen symboliseert. Door zich met de essentie van elk van deze elementen te verenigen verwierf Freya wijsheid en kracht die worden gesymboliseerd door Brisingamen.

Een ander zeer bekend attribuut van Freya vormen haar [[wilde kat|boskat]]ten, die haar strijdwagen voorttrekken. Deze dieren zie je bijna altijd met Freya afgebeeld. Deze boskatten, die als haar troeteldieren werden beschouwd, stonden symbool voor de magie waarvan Freya ook de godin was. De ene boskat is zwart en de andere wit. Later in de tijd van de christenen werd Freya in de ban gedaan en werden haar boskatten als kwade krachten beschouwd. Dat wil zeggen, alleen de zwarte boskat; de witte kat werd door de [[christenen]] weggelaten. Dit is ook de reden dat een zwarte kat als magisch wordt beschouwd.

Ook had Freya een ander attribuut dat ook symbool stond voor haar magie, namelijk een mantel van arends- of haviksveren. Hiermee kon ze zich op elk moment in een vogel veranderen. In de [[Þrýmskviða]] leent ze dit kledingstuk uit aan [[Loki]], waardoor hij verkleed als de dienares van Freya met Thor mee kan naar de reus Thymr.

Voor de [[Vikingen]] waren de [[Plejaden]] de kippen van Freya (ook in andere Noord-Europese culturen, zoals de oud-Engelse en oud-Duitse, wordt deze sterrengroep voorgesteld als een kip met kuikens.)

== Verwantschappen ==
Freya is oorspronkelijk een van de [[Wanen]]. Dat is de meer aardse familie van goden, naast de [[Asen (mythologie)|Asen]], die atmosferische goden zijn. Ze wordt weleens vereenzelvigd met Odins vrouw [[Frigg (godin)|Frigg]] (ook wel Frigga, Frija of Fricka genoemd), de Noordse godin van de vruchtbaarheid, die min of meer dezelfde verantwoordelijkheden heeft. Toch woont Freya in [[Asgaard]], het land van de Noorse natuur- en de vruchtbaarheidsgoden.

Freya is de dochter van de god van de scheepvaart [[Njord (mythologie)|Njord]]. De god [[Freyr (god)|Freyr]] (of Frey) is haar [[meerling|tweeling]]broer. Hoewel er ook wel gespeculeerd wordt dat Freyr gewoon de mannelijke vorm van Freya is. In [[Germaanse mythologie|Germaans/Noordse mythologie]] komen verschillende vormen of geslachten van één godheid wel meer voor. Denk bijvoorbeeld aan [[Odin (god)|Odin]] of Loki die zich in veel verscheidene vormen en geslachten manifesteren.

Freya is getrouwd met [[Odr]], en samen met hem heeft zij twee dochters, Hnossa (“juweel”) en Germesie.

== Mythen ==
Ook over deze godin bestaan er mythen. Zo speelde Freya een belangrijke rol in de bekende mythe over de hamer [[Mjölnir]] die door de reus [[Þrymr]] werd gestolen en als losgeld de hand van Freya vroeg. Freya echter wilde dit niet en zo moest Thor de Mjölnir zelf maar terughalen. Thor ging, verkleed als Freya, samen met [[Loki]] naar de reus op pad.

De reus had dit natuurlijk wel door, maar toch kon [[Thor]] zijn hamer terughalen en doodde daarna de reus.

[[Aegir (mythologie)|Aegir]] moet dan de [[Mede (drank)|mede]] brouwen en [[Loki]] gedraagt zich onbehoorlijk op het feest, hij maakt ruzie met vele aanwezige goden en godinnen. Hij bespot zelfs [[Wodan]], als een landloper die met [[spoken]] speelt, zoals [[heks (persoon)|heksen]] en [[tovenaars]] dat doen. Loki beledigt [[Frigg (godin)|Frigg]] en Freya, maar hij heeft ontzag voor Thor. Loki vertrekt als zalm, maar vertelt Aegir nog dat zijn bezittingen in vlammen zullen verdwijnen. De [[Asen (mythologie)|Asen]] kunnen Loki later vangen en binden hem vast.

Er bestaat ook een mythe over de reus die de funderingen van Asgard heeft gebouwd. Hij zou de zon, de maan en de hand van Freya als loon geëist hebben. Dit drietal werd destijds gezien als de vereniging van de krachten van het licht, de liefde en de groei. Maar door de sluwheid van Loki kreeg deze reus zijn muur om Asgard niet op tijd af en daarmee kreeg hij zijn loon ook niet. Loki deed dit door zichzelf te veranderen in een merrie (hij kon dus van gedaante en van geslacht veranderen) om het paard dat de spullen van de reus droeg af te leiden. Uit de gemeenschap van de merrie (Loki) en het paard ontstond volgens de mythen het achtbenige paard van Odin: [[Sleipnir]].
 
Verder bestaat er nog een mythe die de [[seizoenen]] verklaart. Freya was namelijk getrouwd met [[Odr]] (Odhur) die erg van reizen hield. Op een dag verliet hij zijn vrouw en twee kinderen nadat Freya hem bedrogen had met vier dwergen om de [[Brísingamen]] te verkrijgen. Freya ging toen naar Odr op zoek en al snel brak de herfst aan en daarna de winter. Uiteindelijk vindt Freya Odr terug onder een [[Mirte|Mirtestruik]] en gaan ze samen weer terug naar Asgard. En tijdens de terugreis wordt het al snel weer [[lente]].

== Freya als strijdgodin ==
Als strijdgodin berijdt Freya [[Hildisvín]], de strijdever. In ''[[Hyndluljóð]]'' wordt verteld dat zij ''Ottar'' in een ever veranderde om hem te verbergen. De [[ever]] heeft een speciale relatie met de [[Noordse mythologie|Noord-Europese mythologie]], zowel in verband met zijn vruchtbaarheid als met zijn strijdlust. De ever werd als beschermende talisman gebruikt in oorlog, waarschijnlijk omdat echte evers bijzonder heftig kunnen aanvallen, (vooral wijfjes die hun jongen verdedigen). Helmen uit de [[7e eeuw]] die in Zweden werden gevonden hebben afbeeldingen van strijders die grote evers dragen als helmteken. Ook in [[Beowulf (gedicht)|Beowulf]] wordt gezegd dat de ever op de helm dient om het leven van de krijger die hem draagt, te beschermen.

Een aantal uitverkorenen in de strijd worden door Freya naar haar burcht [[Folkvangr]] geroepen, waar zij in het hiernamaals een goed leven hebben. (Odin kiest van zijn kant ook eigen uitverkoren strijders voor zijn [[Walhalla (mythologie)|Walhalla]], aldus ''[[Grímnismál]]''

:''De negende hal heet Folkvang, waar briljante Freya
:''Beslist waar de krijgers zullen zitten:
:''Sommige gevallenen zijn voor haar,
:''En sommigen behoren Odin.

De associatie van Freya met de dood wordt aangestipt in [[Egils saga]], wanneer zijn dochter [[Thorgerda]] (''Þorgerðr'') met zelfmoord dreigt na de dood van haar broer: “Ik zal niet eten tot ik bij Freya aanzit”.

== Homologen ==
Freya wordt beschouwd als de Noord-Europese tegenhangster van [[Venus (godheid)|Venus]] en [[Aphrodite]], al bezit ze een combinatie aan attributen die in geen enkele mythologie van andere [[Indo-Europeanen|Indo-Europese]] volkeren aanwezig is. Ze komt wat dat betreft dichter bij de [[Mesopotamië|Mesopotamische]] [[Ishtar (godin)|Ishtar]], voor zover die ook zowel in de liefde als in de strijd is betrokken. Sommigen menen dat zij de meest directe mythologische opvolgster is van de hermafrodiete vruchtbaarheidsgod [[Nerthus]].

[[Vrijdag]] is naar deze godin vernoemd, alhoewel er ook sterke naamverwantschap is met [[Frigg (godin)|Frigg]].<ref>[http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/vrijdag Vrijdag (zesde dag van de week)], in: M. Philippa e.a., ''Etymologisch Woordenboek van het Nederlands'' (2003-2009). Op: etymologiebank.nl. Hierin: "De dag is genoemd naar de Germaanse godin van de liefde Friia. (...) Deze dagnaam diende als vertaling van Latijn Veneris diēs ‘dag van Venus’, dat weer naar het voorbeeld van Grieks Aphroditès hēmérā ‘dag van Aphrodite’ was gevormd. Venus en Aphrodite waren net als Friia de godinnen van de liefde".</ref><ref>[https://onzetaal.nl/taaladvies/advies/dagen-van-de-week Dagen van de week], Genootschap Onze taal, op onzetaal.nl. Hierin: "genoemd naar Freya, de Germaanse godin van de vruchtbaarheid, de liefde en de wellust. Haar Romeinse tegenhanger was Venus, naar wie deze dag bij de Romeinen vernoemd was (dies Veneris)". [https://web.archive.org/web/20160406133624/https://onzetaal.nl/taaladvies/advies/dagen-van-de-week Gearchiveerd] op 6 april 2016.</ref>

==Freia in “Der Ring des Nibelungen”==
[[Bestand:Motief van Freya en de gouden appels, Richard Wagner.jpg|centre|400px|thumb|Het [[leidmotief]] voor Freia en haar gouden appels]]

“Freia” is een belangrijke figuur in [[Richard Wagner]]s opera ''[[Das Rheingold]]''. Freya is in de interpretatie van Wagner de zuster van Frigg. Zij is bij Wagner niet vechtlustig maar zij is de hulpeloos heen-en-weer rennende zorgzame vrouw in de door patriarchale figuren als Wodan overheerste godenfamilie der [[Asen (mythologie)|Asen]]. Freia is de godin van de schoonheid en alleen zij weet de appels der onsterfelijkheid te kweken waaraan de Asen hun eeuwige jeugd ontlenen. Wodan is zo onvoorzichtig om haar als gijzelaar aan de reuzenbroers [[Fasolt]] en [[Fafner]] uit te leveren. Zo werden de goden al snel oud en lelijk en om haar terug te krijgen moet de oppergod een enorme schat als losgeld betalen. Tot die schat behoren ook de [[Tarnhelm]] en de vervloekte ring van de [[Nibelung (volk)|Nibelung]] [[Alberich]].

Bij de première in het Hoftheater in [[München]] werd de rol van Freia op 22 september 1869 door de [[Sopraan (zangstem)|sopraan]] Henriette Müller gezongen.
<gallery>
Bestand:Rhinegold and the Valkyries p 022.jpg|Freya en haar appelboom aan het eind van de wereld door  [[Arthur Rackham]].
Bestand:Rhinegold and the Valkyries p 032.jpg|Freya wordt door reuzen meegenomen op deze illustratie door [[Arthur Rackham]].
Bestand:Ring8.jpg|Thor, Frigg, Odin en vuurgod Loki worden oud op deze illustratie van [[Arthur Rackham]].
</gallery>

== Stamboom ==
{{Stamboom Noordse mythologie Njord}}

== Zie ook ==
*[[Germaanse goden|Algemeen overzicht Germaanse goden]]
*[[Frige]]

{{wikisource|Categorie:Edda|Edda}}
{{commonscat|Freyja}}
{{Appendix}}

{{Navigatie Noordse mythologie}}

[[Categorie:Noordse mythologie]]
[[Categorie:Germaanse god]]
[[Categorie:Vruchtbaarheidsgodin]]