Brontekst bekijken van Fjodor III van Rusland

{{Infobox dynastie
| afbeelding = Fjodor III.jpg
| naam = Fjodor III
| leven = 9 juni 1661 - 7 mei 1682
| functie = [[Lijst van tsaren van Rusland|Tsaar van Rusland]]
| periode = [[1676]]-[[1682]]
| voorganger = [[Alexis van Rusland|Alexis I]]
| opvolger = [[Ivan V van Rusland|Ivan V]] en [[Peter I van Rusland|Peter I]] (de Grote) onder [[Sofia Aleksejevna van Rusland]]
| vader = Alexis I
| moeder = [[Maria Miloslavskaja]]
| dynastie = [[Huis Romanov|Romanov]]
}}

'''Fjodor III Aleksejevitsj''' ([[Russisch]]: Фёдор III Алексеевич; ''Fjodor III Aleksejevitsj'') ([[Moskou]], [[9 juni]] [[1661]] — aldaar, [[7 mei]] [[1682]]) was van [[1676]] tot [[1682]] [[tsaar]] van [[Tsaardom Rusland|Rusland]]. Tijdens zijn korte heerschappij was er sprake van grote [[Polen|Poolse]] culturele invloed in het [[Kremlin van Moskou|Kremlin]].

== Jeugd ==
Fjodor werd geboren in Moskou als de derde zoon van tsaar [[Alexis I van Rusland|Alexis I]] en diens eerste vrouw [[Maria Miloslavskaja]]. Door het vroegtijdig overlijden van zijn oudere broers werd hij de [[tsarevitsj]] en op 15-jarige leeftijd volgde hij zijn vader, die stierf op 8 februari 1676, op als tsaar. Fjodor bezat een verfijnde geest. Hij kreeg onderwijs van de westelijke kerkleider [[Simeon van Polotsk]], de meest geleerde Slavische monnik uit die tijd. Hij leerde naast de gewone zaken die een tsarevitsj moest leren ook [[Pools]] en zelfs [[Latijn]], wat ongewoon was voor Russische tsaren in die tijd. Simeon bracht hem ook allerlei gebruiken uit het westen bij. Fjodor interesseerde zich voor wetenschap, kunst en muziek.

Hij was echter sterk misvormd en half verlamd door een mysterieuze ziekte (waarschijnlijk [[scheurbuik]]), waardoor hij invalide was vanaf zijn geboorte. Door zijn opgezwollen voeten kon hij niet lopen en lag het grootste deel van de dag in bed. Het grootste deel van zijn tijd bracht hij door met de jonge edellieden Jazykov en Lichatsjov, die later het Russische hof in aanraking zouden brengen met Poolse ceremoniën, Poolse klederdracht en de Poolse taal. Fjodor was, net als zijn vader, een zeer vrome man en was de eerste Russische tsaar die zich westers kleedde en zijn haar op een westerse manier droeg.

== Heerschappij ==
=== Eerste regeringsjaren ===
Tijdens zijn regering begon Rusland zich op het westen te richten, iets wat door zijn navolgers verder zou worden uitgebouwd. Aan het begin van zijn regering kreeg hij te maken met anderen die op de troon aasden, waarvan staatsman [[Artamon Matvejev]] de belangrijkste was. Deze zag liever een lid van de Narysjkinfamilie op de troon en poogde daarom [[Peter I van Rusland|Peter]], de zoon van Aleksejs tweede vrouw [[Natalja Narysjkina]], tot tsaar te maken. Fjodor liet Matvejev daarop drie weken na de dood van zijn vader wegens corruptie en machtsmisbruik veroordelen en verbannen.

Op [[28 juli]] [[1680]] trouwde hij met de [[Oekraïners|Oekraïense]] bojaarse [[Agafia Groesjetskaja]] in een huwelijksceremonie die was georganiseerd door Jazykov en Lichatsjov.

[[Bestand:Feodor burn books of nobility.jpg|thumb|300px|Het verbranden van de adellijke geslachtsregisterboeken in 1682 (lithografie)]]

=== Hervormingen en prestaties ===
Tijdens zijn regering liet hij vele hervormingen doorvoeren, al konden de meeste daarvan vanwege zijn korte machtsperiode lang niet allemaal worden doorgevoerd. De belangrijkste hervorming tijdens zijn regeerperiode was, op advies van staatsman [[Vasili Golytsin]], de afschaffing van de [[mestnitsjestvo]]; een rangplaatssysteem onder de [[bojaren]] op basis van de oudste adellijke afkomst. Deze zorgde namelijk voor grote excessen binnen het bestuurssysteem van [[Grootvorstendom Moskou|Moskovië]] en Rusland. Voortaan werden bestuursposten alleen verstrekt door de tsaar op basis van verdienstelijkheid en de wil van de tsaar en de adellijke geslachtsregisterboeken moesten worden vernietigd. Ook versterkte hij de centralisering van het staatsapparaat en drong de invloed van de [[patriarch]] op de staatsbedrijven terug. Verder verminderde hij de strengheid van de strafwetten. De Fjodoriaanse hervormingen verschilden van de latere hervormingen door Peter de Grote in de zin dat de eerste in de eerste plaats dienden voor de meerdere glorie van de Kerk, terwijl de tweede meer gericht waren op een versterking van de positie van de Staat.

Zijn vrouw Agafia steunde zijn vooruitstrevende zienswijze en was -volgens Poolse bronnen- de eerste die het scheren van baarden en het knippen van het haar promootte, naast de introductie van Poolse gebruiken en Pools en Latijn. Ze raakte in verwachting van Ivan en op 11 juli 1681 werd tsarevitsj Ilja geboren. Het pasgetrouwde stel kon echter niet lang genieten; op 14 juli, drie dagen na Ilja's geboorte, stierf Agafia in het kraambed. Ilja stierf een paar dagen later op 20 of 21 juli. De tsaar was ontroostbaar. Hij vond echter een nieuwe liefde en op 5 februari 1682 trouwde hij met [[Marfa Apraksina]].

Fjodor stichtte de [[Slavisch-Grieks Latijnse Academie]] in het [[Zaikonospasski-klooster]] binnen de [[Kitaj-gorod (wijk)|Kitaj-gorod]], het eerste Slavische instituut voor hoger onderwijs, waar door deskundige docenten alles kon worden onderwezen dat niet in strijd was met de [[Russisch-Orthodoxe Kerk|orthodoxe Kerk]] waaronder [[Kerkslavisch|Slavisch]], [[Grieks]], [[Latijn]] en [[Pools]].

Tijdens zijn regering vond de [[Russisch-Turkse Oorlog (1676-1681)|Eerste Russisch-Turkse Oorlog]] plaats, die voor Rusland succesvol verliep, maar ook invloed had op het beleid van Fjodor. In 1681 werd de oorlog afgesloten door de [[Vrede van Bachtsjisaraj]].

=== Dood ===
Op {{OudeStijlDatum|7 mei|1682|27 april}} stierf Fjodor plotseling op 20-jarige leeftijd. Hij werd begraven in de [[Aartsengel Michaëlkathedraal (Moskou)|Aartsengel Michaëlkathedraal]] in het [[Kremlin van Moskou]] op het [[Kathedraalplein]]. Aangezien zijn huwelijk met Apraksina maar twee maanden had geduurd, had hij geen kinderen uit zijn tweede huwelijk en als zodanig ook geen opvolger.

Zijn dood en de daaropvolgende twist over zijn opvolging tussen de familieleden van de twee vrouwen van zijn vader Aleksej leidde samen met ongenoegen onder het Moskouse volk tot de [[Moskou-opstand van 1682]]. Deze zorgde er uiteindelijk voor dat [[Sofia Aleksejevna van Rusland|Sofia]] op de troon kwam als [[regent (bestuurder)|regentes]] voor de [[Verstandelijke beperking|geestelijk gehandicapte]] [[Ivan V van Rusland|Ivan V]] en de nog jonge [[Peter I van Rusland|Peter I]].

{{Navigatie tsaren Rusland}}
{{Commonscat|Feodor III of Russia}}

[[Categorie:Tsaar van Rusland]]
[[Categorie:Huis Romanov]]
[[Categorie:Persoon in de 17<sup>e</sup> eeuw|Rusland, F]]