Brontekst bekijken van Evert Zoudenbalch (1424-1503)

[[Bestand:Anoniem, Portret van Evert Zoudenbalch, ca 1490 (Bonnefantenmuseum Maastricht).jpg|thumb|Evert Zoudenbalch ([[Bonnefantenmuseum]]; identiek portret in [[Centraal Museum]])]]
'''Evert I Zoudenbalch'''<ref>Zijn voornaam wordt ook wel geschreven als ''Everard'' of ''Everaert'', zijn achternaam ook als ''Zoudenbalk'' of ''van Soudenbalch''.</ref> ([[1424]] - [[Utrecht (stad)|Utrecht]], [[28 maart]] [[1503]]) was een invloedrijke telg uit het [[Utrecht (stad)|Utrechtse]] geslacht [[Zoudenbalch (geslacht)|Zoudenbalch]], die [[thesaurier]] was van de [[Dom van Utrecht]] en [[proost (ambt)|proost]] van de [[Sint-Servaasbasiliek (Maastricht)|Sint-Servaaskerk]] in [[Maastricht]]. In die laatste hoedanigheid was hij tevens heer van de [[Elf banken van Sint-Servaas]], [[Tweebergen]] en [[Mechelen-aan-de-Maas]].

== Levensloop ==
[[Bestand:Soudenbalch Wapen.jpg|thumb|left|180px|Familiewapen [[Zoudenbalch (geslacht)|Zoudenbalch]]]]
Evert's vader was [[Hubert II Zoudenbalch]], die getrouwd was met een vrouw van Utenveen ook genaamd van Veen (voornaam onbekend).

Zoudenbalch was van 1445 tot zijn dood als [[Seculiere kanunnik|kanunnik]] van het Sint-Maartens[[kapittel]] verbonden aan de Utrechtse Dom. In 1470 volgde hij [[Gijsbrecht van Brederode]] op als proost van het [[kapittel van Sint-Servaas]] in Maastricht, een functie die hij vóór 1485 neerlegde.<ref>Doppler, p. 73</ref> In 1472 werd hij [[ambachtsheer]] van de Weerd, ten noorden van Utrecht, in 1476 werd hij beleend met [[Urk]] en het dorp [[Emmeloord (Schokland)|Emmeloord]] (op [[Schokland]]) en in 1481 ontving hij het leen [[Loenersloot]]. In 1482 werd hij thesaurier van de Dom, als opvolger van Herman Tulleman. Volgens [[Pierre Doppler]] was hij ook kamerheer van [[paus Innocentius VIII]].<ref>Doppler, p. 72</ref>

Zoudenbalch overleed in Utrecht op 28 maart 1503 en werd aldaar begraven.

== Nalatenschap ==
In 1467/1468 liet Zoudenbalch in de [[Donkerstraat (Utrecht)|Donkerstraat]] te Utrecht een royale woning bouwen, het [[huis Zoudenbalch]]. In 1474 koopt Zoudenbalch het landgoed Grootveld ([[Prattenburg]]), met boerderij en landerijen, van Johan van Hemerten. Een kleine twintig jaar later draagt hij het over aan zijn gelijknamige neef en petekind, de latere burgemeester van Utrecht [[Evert Zoudenbalch (1455-1530)|Evert Zoudenbalch II]]. Het goed blijft in de familie tot 1598. Tot zijn bezit behoorde verder het [[Utrechtse stadskastelen|Utrechtse stadskasteel]] [[Oudaen (Utrecht)|Oudaen]]. Na zijn overlijden komt ook het huis Zoudenbalch in bezit van zijn neef Evert Zoudenbalch II.

[[Bestand:Utrecht, St Elizabeths Gasthuijs.jpg|thumb|Sint-Elisabethgasthuis]]
Zoudenbalch bestemde een deel van zijn kapitaal voor [[liefdadigheid]]. Geheel belangeloos was dit niet, want hij was ervan overtuigd, net zoals de meeste van zijn tijdgenoten, dat door het verrichten van goede werken zijn kans op een plaats in de hemel zou toenemen. In 1491 financierde hij uit de riante inkomsten van de [[proosdij van Sint-Servaas]] de stichting van het Sint-Elisabethgasthuis in Utrecht. Het weeshuis was behoorlijk groot en bestond uit drie rondom een binnenplaats gelegen vleugels die grensden aan het Achter Clarenburg en de Korte en Lange Elisabethstraat met een bijbehorende kapel. Het complex lag naast het [[kasteel Vredenburg]] en had in 1577 sterk te lijden van de verwoesting van het kasteel. Vandaag de dag is alleen een deel van de zuidelijke vleugel over. Het weeshuis verhuisde na 1577 naar [[Oudegracht 245]] (later Gereformeerd Burgerweeshuis).

Tussen 1460 en 1470 liet Evert Zoudenbalch een bijbel vervaardigen die [[Boekverluchting|verlucht]] werd met [[Miniatuur (handschrift)|miniaturen]] van een aantal anoniem gebleven Utrechtse miniaturisten, o.a. de [[Meester van Evert Zoudenbalch]], de [[Meester van Gijsbrecht van Brederode]] en de [[Meester van de Vederwolken]]. Het kostbare [[manuscript (codex)|manuscript]] bevindt zich thans in de [[Österreichische Nationalbibliothek]] in [[Wenen]].

De naam Zoudenbalch is in Utrecht en [[Ens (Noordoostpolder)|Ens]] tevens bewaard gebleven als straatnaam. In Utrecht is het [[Sportcomplex Zoudenbalch]] mede naar hem vernoemd.
<gallery widths="160" heights="160">
Bestand:Kasteel Oudaen.jpg|[[Oudaen (Utrecht)|Kasteel Oudaen]], Utrecht
Bestand:Huis Zoudenbalch Donkerstraat Utrecht.jpg|[[Huis Zoudenbalch]], Utrecht
Bestand:OnderdeBogenHogeLeenzaal1.jpg|[[Proosdij van Sint-Servaas|Proosdij Maastricht]]
Bestand:Zoudenbalchbijbel, Meester v Evert Zoudenbalch, ca1460-70 (Wenen)2.jpg|Zoudenbalchbijbel
</gallery>

== Zie ook ==
* [[Meester van Evert Zoudenbalch]]

{{Appendix||2=
;Bronnen en referenties
* {{aut|[[Pierre Doppler|Doppler, Pierre]]}} (1936): 'Lijst der proosten van het Vrije Rijkskapittel van St. Servaas te Maastricht (800-1797)'. In: ''[[Publications de la Société Historique et Archéologique dans le Limbourg]]'' (PSHAL), jrg. 72 (1936), pp. 141-240. [[Limburgs Geschied- en Oudheidkundig Genootschap|LGOG]], Maastricht [de hier gebruikte overdruk is genummerd pp. 1-100]
----
{{References}}
}}
{{StartOpvolging}}
{{OpvolgingCombi|
| lijst = [[Lijst van proosten van het Sint-Servaaskapittel te Maastricht|Proost van het Sint-Servaaskapittel te Maastricht]]<br>1470 - uiterlijk 1485
| vorige = [[Gijsbrecht van Brederode]]
| volgende = [[Jan van Eynatten]]
}}
{{EindOpvolging}}
{{Commonscat|Evert Zoudenbalch}}

[[Categorie:Zoudenbalch]]
[[Categorie:Proost van Sint-Servaas|Zoudenbalch]]
[[Categorie:Heer van Urk]]
[[Categorie:Heer van Emmeloord]]
[[Categorie:Adel in de Nederlanden in de 15e eeuw|Zoudenbalch, Evert 1424]]