Brontekst bekijken van Enewetak

{{Infobox eiland
| soort = [[Atol (geologie)|Atol]]
| naam = Enewetak
| locatie = [[Grote Oceaan]]
| land = {{MH}}
| km2 = 6
| hoogste punt = 
| hoofdplaats = 
| inwoners = 1000
| census = 
| mapname = Marshalleilanden
| lat_deg = 11
| lat_min = 22
| lat_dir = N
| lon_deg = 162
| lon_min = 20
| lon_dir = E
| detailkaart = Enewetak map.png
}}
'''Enewetak''' of '''Eniwetok'''  is een [[Atol (geologie)|atol]] behorend tot de [[Marshalleilanden]], centraal gelegen in de [[Stille Oceaan]]. Het bestaat uit ongeveer 40 kleine eilandjes van in totaal 6 [[vierkante kilometer]], die een [[lagune]] omvatten van 80 vierkante kilometer. Het atol ligt op 11,30° [[Noorderbreedte]] en 162,20° [[Oosterlengte]], op 525 [[kilometer]] afstand van [[Kwajalein]], 1020 kilometer ten zuidwesten van [[Wake-eiland]] en 4400&nbsp;km ten zuidwesten van [[Honolulu]]. Enewetak is het tweede westelijke gelegen atol van de [[Ralikketen]]. In 1999 had het 820 inwoners (vijfde plaats van het land). Anno 2007 wonen er ongeveer 1000 mensen op de eilanden. De grootste eilanden zijn Eniwetok of Enewetak, Engebi of Athur, Parry, Muty en Igurin.

== Geschiedenis ==
Vroeger was Eniwetok een [[Spanje|Spaanse]] [[kolonie (staatkundig)|kolonie]]. Het was bij de Europeanen onbekend tot het in [[1794]] werd aangedaan door het [[Verenigd Koninkrijk|Britse]] [[handelsschip]] ''Walpole''. De Britten noemden het eiland "Brown's Range" Het werd bezocht door diverse Europese schepen, voordat het in [[1885]] een Duitse kolonie werd. Enewetak werd samen met de rest van de Marshalleilanden in [[1914]] bezet door de Japanse troepen en ingelijfd bij [[Japan]].
Het werd in 1920 onder mandaat gebracht door de [[Volkenbond]].

== Tweede Wereldoorlog ==
De Japanners negeerden het atol tijdens de [[Tweede Wereldoorlog]] zeker niet. In november [[1942]] bouwden ze een vliegveld op Engebi, met bereikbaarheid van hun vliegtuigen naar de [[Carolinen]] en de rest van de Marshalls. Toen de [[Gilberteilanden]] in januari 1944 werden aangevallen door [[Verenigde Staten|Amerikaanse]] [[mariniers]] en hun vloot, verdedigde het Japanse leger (de "1e Amfibiebrigade") het atol. Ze waren echter niet in staat de eilanden te behouden, en toen de Amerikaanse troepen hun Februari-invasie lanceerden, gaven de Japanners zich na een week over. Op [[19 februari]] 1944 veroverden de Amerikanen de eilanden in Operatie Catchpole. Het volledige atol werd op [[28 februari]] onder Amerikaanse controle gebracht.
Op Eniwetok verloren 34 Amerikaanse mariniers het leven, 94 raakten gewond en 3 mariniers werden vermist. Aan Japanse zijde vielen er 700 doden en 25 soldaten gingen in Amerikaans gevangenschap.

== Kernproeven ==
Na het einde van de Tweede Wereldoorlog besloten de [[Verenigde Staten]] Eniwetok te gebruiken als onderdeel van de Amerikaanse "Pacific Proving Grounds". Het hele gebied werd daartoe geëvacueerd.
[[Bestand:Ivy Mike (Eniwetok-Atoll - 31. Oktober 1952).jpg|thumb|Ivy Mike test, 31 oktober 1952]]
In het hele testgebied werden in totaal 43 atoomproeven uitgevoerd tussen [[1948]] en [[1958]]. De eerste test van een [[waterstofbom]] kreeg de codenaam "Ivy Mike" en werd uitgevoerd in het najaar van [[1952]] als deel van "Operatie Ivy", met een explosieve kracht van 10 [[megaton]] [[2,4,6-trinitrotolueen|TNT]]. Bij de proeven werd gebruikgemaakt van onbemande [[B-17]] Flying Fortresses die door de radioactieve wolk vlogen om monsters te nemen.
Het effect hiervan werd gecontroleerd met op afstand bediende meetapparatuur. Ook het geluid en de temperatuur van de atoomwolk werden gemeten.
In totaal namen 16 tot 20 B-17's deel aan deze atoomproeven. De gebruikte eilanden in het testgebied raakten sterk [[radioactief]] besmet. Tijdens de atoomproeven waren ongeveer 11&nbsp;000 Amerikaanse mecaniciens, wetenschappers en militairen aanwezig. Ze onderzochten de explosiewolken van de bomtesten, waarbij tussen 1948 en 1958 ook enige raketten werden gelanceerd.

== Terugkeer van de bevolking ==
De bevolking keerde terug in de jaren 70. Op [[15 mei]] [[1977]] gaf de Amerikaanse regering de opdracht de eilanden te ontsmetten. Voordat de bevolking terug mocht komen, werd er eerst met [[geigerteller]]s nagegaan of de eilanden stralingsvrij waren. Drie eilanden zijn totaal onbewoonbaar verklaard en eromheen is een spergebied vastgelegd.
Het wordt tegenwoordig dan ook afgeraden de eilanden te bezoeken. Als dieren als [[zeevogels]] en [[vissen (dieren)|vissen]] op de eilanden stranden, kunnen ze radioactief besmet raken.

== Overzicht van atoomproeven ==
=== Operatie Sandstone tot Hardtack 1 ===
[[Bestand:Enewetak atomic detonations.ogg|thumb|X-Ray, Yoke en Zebra]]
{| class="wikitable"
! Bom
! Tijd in [[Greenwich Mean Time|GMT]]
! Gebied
! Kracht
|-
|colspan="4" style="text-align:center; background-color:#ececec;"|[[Operatie Sandstone]]
|-
|X-Ray
|18.17 - 14 april 1948
|Engebi
|37 [[kiloton|kton]]
|-
|Yoke
|18.09 - 30 april 1948
|Aomon
|49 kton
|-
|Zebra
|18.04 - 14 mei 1948
|Runit
|18 kton
|-
|colspan="4" style="text-align:center; background-color:#ececec;"|[[Operatie Greenhouse]]
|-
|Dog
|18.34 - 7 april 1951
|Runit 
|81 kton
|-
|Easy
|18.26 - 20 april 1951
|Enjebi
|47 kton
|-
|George
|21.30 - 8 mei 1951
|Eberiru
|225 kton
|-
|Item
|18.17 - 24 mei 1951
|Enjebi
|45,5 kton
|-
|colspan="4" style="text-align:center; background-color:#ececec;"|[[Operatie Ivy]]
|-
|Mike
|1 november 1952
|Elugelab
|10,4 [[megaton|Mton]]
|-
|B-17 Proeven
|oktober - november 1952
|Elugelab
|Atoomwolkmetingen
|-
|King
|16 november 1952
|Runit
|500 kton
|-
|colspan="4" style="text-align:center; background-color:#ececec;"|[[Operatie Redwing]]
|-
|Lacrosse
|18.25 - 4 mei 1956
|Runit
|40 kton
|-
|Yuma
|19.56 - 27 mei 1956
|Aomon
|0,19 kton
|-
|Erie
|18.15 - 30 mei 1956
|Runit
|14,90 kton
|-
|Seminole
|00.55 - 6 juni 1956
|Bogon
|13,7 kton
|-
|Blackfoot
|18.26 - 11 juni 1956
|Runit
|8 kton
|-
|Kickapoo
|23.26 - 13 juni 1956
|Aomon
|1,49 kton
|-
|Osage
|01.14 - 16 juni 1956
|Runit
|1,49 kton
|-
|Inca
|21.26 - 21 juni 1956
|Rujoru
|1,7 kton
|-
|Mohawk
|18.06 - 2 juli 1956
|Eberiru
|15,2 kton
|-
|Apache
|18.06 - 8 juli 1956
|Krater van Ivy Mike
|1,85 Mton
|-
|Huron
|18.12 - 21 juli 1956
|Van Flora
|250 kton
|-
|colspan="4" style="text-align:center; background-color:#ececec;"|[[Operatie Hardtack 1]]
|-
|Yucca
|18.15 - 28 april 1958
|157&nbsp;km NO van Eniwetok
|1,7 kton
|-
|Cactus
|18.15 - 5 mei 1958
|Runit
|18 kton
|-
|Fir
|17.50 - 11 mei 1958
|Eniwetok
|1360 kton
|-
|Butternut
|18.15 - 11 mei 1958
|Eniwetok
|81 kton
|-
|Koa
|18.30 - 12 mei 1958
|Eniwetok
|1370 kton
|-
|Wahoo
|01.30 - 16 mei 1958
|Eniwetok
|9 kton
|-
|Holly
|18.30 - 20 mei 1958
|Eniwetok
|5,9 kton
|-
|Nutmeg
|21.20 - 21 mei 1958
|[[Bikini (atol)|Bikini]]
|25,1 kton
|-
|Yellowwood
|02.00 - 26 mei 1958
|Eniwetok
|330 kton
|-
|Magnolia
|18.00 - 26 mei 1958
|Eniwetok
|57 kton
|-
|Tobacco
|02.50 - 30 mei 1958
|Eniwetok
|11,6 kton
|-
|Sycamore
|03.00 - 31 mei 1958
|Bikini - 3,5 m boven water
|92 kton (5000 kton)
|-
|Rose
|18.45 - 2 juni 1958
|Eniwetok
|15 kton
|-
|Umbrella
|23.15 - 8 juni 1958
|Eniwetok-lagune
|8 kton
|-
|Walnut
|18.30 - 14 juni 1958
|Eniwetok
|1,45 kton
|-
|Linden
|03.00 - 18 juni 1958
|Eniwetok
|11 kton
|-
|Elder
|18.30 - 27 juni 1958
|Eniwetok
|880 kton
|-
|Oak
|19.30 - 28 juni 1958
|Eniwetok-lagune
|8,9 megaton
|-
|Sequoia
|19.30 - 1 juli 1958
|Eniwetok
|5,2 kton
|-
|Dogwood
|18.30 - 5 juli 1958
|Eniwetok
|397 kton
|-
|Scaevola
|04.00 - 14 juli 1958
|Eniwetok
|0 kton
|-
|Pisonia
|23.00 - 17 juli 1958
|Eniwetok
|255 kton
|-
|Olive
|18.15 - 22 juli 1958
|Eniwetok
|202 kton
|-
|Pine
|20.30 - 26 juli 1958
|Eniwetok
|2000 kton
|-
|Quince
|02.15 - 6 augustus 1958
|Eniwetok
|0 kton
|-
|Fig
|04.00 - 18 augustus 1958
|Eniwetok
|0,02 kton
|}

=== Eniwetok na de Operaties ===
[[Bestand:Runit Dome 001.jpg|miniatuur|left|De Runit Dome op het eiland Runit dat een van de veertig eilanden van Enewetak is. De koepel werd geplaatst in een krater met een doorsnede van 100 meter die veroorzaakt werd door 'Cactus': een van de 35 nucleaire proeven van de Verenigde Staten in het kader van [[Operation Hardtack I]] die plaatsvonden van 28 april tot en met 18 augustus 1958 op zogeheten Pacific Proving Grounds. Sinds eind jaren 70 herbergt de krater nucleair afval.]]Van [[1977]] tot [[1980]] werden drie eilanden gezuiverd om overgebleven atoomgruis en -stof te verwijderen. De verschroeide aarde werd afgegraven en samen met het bijeen verzamelde gruis en stof werd het [[radioactief afval|nucleaire afval]] in twee explosiekraters gestort. Deze kraters ontstonden op [[4 mei]] [[1956]] bij de Lacrosse- en op [[5 mei]] [[1958]] bij de Cactus-explosies op het eiland Runit. Doordat ze werden dichtgestort met beton, is er lange tijd geen ioniserende straling gemeten. Een rapport uit 2013 dat werd opgesteld in opdracht van het Amerikaanse Ministerie van Energie vermeldt dat radioactief materiaal uit de krater lekte waardoor de lokale bewoners van Enewetak in hun bestaan worden bedreigd. Bij de sanering is het afdekken van de poreuze bodem van de krater nagelaten vanwege de hoge kosten, waardoor het zeewater in de krater terecht komt.<ref name="ABC 26 nov. 2017">[https://www.abc.net.au/news/2017-11-27/the-dome-runit-island-nuclear-test-leaking-due-to-climate-change/9161442 A poison in our island], ABC, Mark Willacy, 26 november 2017 19:19pm (update 3 mei 2019 7:07am). Geraadpleegd 10 juli 2019. [https://web.archive.org/web/20190610045608/https://www.abc.net.au/news/2017-11-27/the-dome-runit-island-nuclear-test-leaking-due-to-climate-change/9161442 Gearchiveerd] op 10 juni 2019.</ref> Runit is een sperzone en dient wegens de lange halfwaardetijd van de radioactieve stoffen (ongeveer 12&nbsp;000 jaar) door mensen vermeden te worden. Het gebied zal daar waarschijnlijk voor altijd onbewoonbaar blijven. Het Amerikaanse ministerie van Energie heeft de export van vis en kopra (vruchtvlees van de kokosnoot) van Enewetak verboden vanwege de aanhoudende besmetting ervan. Het voedselpatroon van de lokale bewoners is verschoven van dit traditionele lokale voedsel naar ingevoerd voedsel zoals [[spam (vlees)|spam]], met gezondheidsproblemen zoals diabetes tot gevolg.<ref name="ABC 26 nov. 2017" />

{{Appendix}}
{{Coor title dms|11|22|0|N|162|20|0|E|type:isle_region:MH}}

[[Categorie:Marshalleilands eiland]]
[[Categorie:Atol]]
[[Categorie:Kernproef]]
[[Categorie:Koude Oorlog]]