Brontekst bekijken van Dijk (waterkering)

[[Bestand:Dijk markerwaard.jpg|thumb|Primaire waterkering. Links [[Markermeer]], rechts [[Oostvaardersplassen]]]]
[[Bestand:Causeway23.jpg|thumb|[[Basalt (gesteente)|Basaltblokken]] ter bescherming van het dijklichaam]]
[[Bestand:Wierdijk.jpg|thumb|Oude wierdijk van Wieringen. Materiaalgebruik en bouwwijze werden in vroeger eeuwen voldoende veilig geacht]]
{{Zieook| Voor een dijk door moerassig gebied zie [[Dijk (weg)]]}}

Een '''dijk''' is een door mensen aangelegde langgestrekte verhoogde [[waterkering]], vaak gemaakt van aarde. Hij is bedoeld om het achterliggende land te beschermen tegen schade als gevolg van  [[overstroming]] door [[hoogwater]]. Er zijn verschillende soorten waterkerende dijken met verschillende functies en verschillende bouwwijzen. Naar functie zijn ze grofweg onder te verdelen in zeewaterkerende, rivierwaterkerende en binnenwaterkerende lijnvormige [[landschapselement]]en.<ref>[https://www.rijkswaterstaat.nl/water/waterbeheer/bescherming-tegen-het-water/waterkeringen/dijken/index.aspx Website Rijkswaterstaat.nl, indeling volgens Rijkswaterstaat, bezocht 17-06-2018]</ref>

In de 1990er jaren vond in Nederland een omslag in denken plaats over de effectiviteit van het indijken van water als bescherming tegen watersnood. Er werd een grootschalig programma opgezet en uitgevoerd waarmee hoogwater in rivieren de ruimte wordt gegeven om veilig weg te stromen, in grotere uiterwaarden, nieuwe nevengeulen en tijdelijke bergingen, onder de naam [[Ruimte voor de rivier]]. Ook wordt in plaats van dijkverzwaring gekozen voor beweegbare [[Balgstuw bij Ramspol|stormvloedkering, zoals bij Ramspol]].<ref>{{Citeer web |url=http://www.rijkswaterstaat.nl/water/waterbeheer/bescherming-tegen-het-water/maatregelen-om-overstromingen-te-voorkomen/ruimte-voor-de-rivieren |titel=Ruimte voor de rivieren |achternaam= |voornaam= |auteur=Rijkswaterstaat |bezochtdatum=2024-01-05 |werk=www.rijkswaterstaat.nl |uitgever=Ministerie van Infrastructuur en Waterstast |taal=}}</ref>

Naast de genoemde primaire beschermingsfunctie van dijken zijn deze in voorkomende gevallen voorzien van [[wegverharding]], zodat ze ook gebruikt kunnen worden als [[Weg|verkeersweg]].

== Geschiedenis ==
Vermoedelijk werden de eerste dijken aangelegd in [[Sumer|Soemerië]] tussen de [[Eufraat]] en [[Tigris]] en in [[Oude Egypte|Egypte]] langs de [[Nijl]], enkele millennia voor de christelijke jaartelling. Ook in Amerika en China vond al duizenden jaren geleden dijkenbouw plaats.

In [[Mesopotamië]] bouwde men stelsels van dijken en [[Kanaal (waterweg)|kanalen]], waardoor het mogelijk werd om over te gaan op een productievere vorm van [[landbouw]], [[irrigatielandbouw]]. Daarnaast werden dijken gebruikt om in de lente het smeltwater van de rivieren buiten de steden te houden. De dijken bestonden uit lage aarden wallen.<ref>{{aut|Somerville}} (2010), ''Great empires of the past. Empires of Ancient Mesopotamia'', Shoreline Publishing Group</ref>

3000 jaar geleden kwam de landbouw in [[Egypte (land)|Egypte]] tot stand in de [[Rivierdelta|delta]] van de rivier de Nijl. Al gedurende de [[1e dynastie van Egypte|1e dynastie]] gebruikten de Egyptenaren [[Irrigatie in Egypte|irrigatiesystemen]] voor het bewateren van [[gewas]]sen. Dijken werden gebruikt om de bassins waarin water voor de akkerbouw werd opgeslagen van elkaar te scheiden.<ref>{{aut|Mays}} (2010), ''Ancient water technologies'', Springer</ref>

In het [[oude China]] werd tijdens de [[Zhou-dynastie]] de [[Riviervlakte|overstromingsvlakte]] van de [[Gele Rivier]] gecultiveerd met dijken en drainage. Zo was men ook beter beschermd tegen overstromingen.<ref>{{Aut|Yinke}} (2011), ''Ancient Chinese inventions'', Unniversity Cambridge Press: New York</ref> De velden en [[Terras (landbouw)|terrassen]] hervormden niet alleen het landschap op grote schaal, maar ook de maatschappij. Voor de constructiewerkzaamheden waren veel mensen nodig en een goede voorbereiding en coördinatie van de uitvoering. Dat vereiste volgens sommige wetenschappers een grote mate van collectieve sociale organisatie. Dit stimuleerde een gecentraliseerd gezag met hiërarchische maatschappelijke verhoudingen, door {{aut|[[Karl Wittfogel|Wittfogel]]}} de [[hydraulische samenleving]] genoemd. Anderzijds werden grote bedijkingen ook binnen bestaande bestuurlijke culturen als die met een autoritair heersende vorst, in dwangarbeid of door arme bewoners uitgevoerd.

Ondanks grote geografische en culturele verschillen zijn er belangrijke overeenkomsten in de functie die bedijking had en de manier waarop gebouwd werd. Zo leefden bijvoorbeeld de [[Azteken]] tussen 1200 en 1521 in het huidige Mexico. In de [[Vallei van Mexico]] lagen twee zoetwatermeren waarvan het water gebruikt werd voor de landbouw. Om te zorgen dat het water in de meren niet besmet raakte door zout water werden dijken gebouwd. Dankzij de dijken kon het water uit  de meren dus geschikt blijven voor de landbouw, ze maakten onderdeel uit van een agrarisch irrigatiesysteem. Naast dijken bouwden de Azteken ook [[Aquaduct (watergang)|aquaducten]] om het water naar de akkers te transporteren.<ref>{{aut|Keeth & Haynes}} (2004) ''A history of Latin America'': Volume one ancient america to 1910, Wadsworth Cencage learning</ref>

=== Lage Landen ===
[[Bestand:800nc ex leg.jpg|thumb|Nederland rond 800 n.Chr., met het centraal gelegen [[Almere (meer)|Aelmere]], in deze afbeelding een echt binnenmeer. Uit het geïsoleerd gelegen Aelmere ontstond na een paar grote overstromingen en door het droogleggen, [[inklinken]] en afgraven van het omringende veen, enkele eeuwen later de [[Zuiderzee]].]]
Omdat het [[zeeniveau]] de afgelopen 2000 jaar zo'n 2 meter is gestegen, en de [[bodemdaling]] over dezelfde periode door [[Inklinken|inklinking]] en [[Ontginning (cultuur)|ontginning]] toenam, zijn de contouren van de [[Lage Landen]] sterk veranderd. Naar verwachting zullen deze contouren de komende honderden jaren blijven veranderen.

==== Dijkperiode tot 700 na Chr. ====
Zo'n 2000 jaar geleden bestond de kust van [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]] en [[België (hoofdbetekenis)|België]] uit een brede natuurlijke  [[duin]]enrij, die hier en daar onderbroken werd door [[zeestraat|zeegat]]en. Daardoor stroomde zeewater het achterland in en rivierwater stroomde uit in zee. Achter de duinenrij lag een met [[Kreek (water)|kreken]] dooraderd [[Kwelder|schorren- en slikkenlandschap]] dat uit natte [[klei]] of [[Veen (grondsoort)|veen]] bestond. Al vroeg hebben mensen gedeelten van deze gebieden, bijvoorbeeld in [[Friesland]], in gebruik genomen door terpen en dijken aan te leggen. Opgravingen uit de [[Romeinen in Nederland|Romeinse tijd]] hebben laten zien dat in de periode tussen 40 en 120 na Chr. sommige van deze dijkjes van [[klepduiker]]s waren voorzien, waarmee overtollig regenwater afgevoerd werd.<ref>[https://www.nai010.com/nl/publicaties/dijken-van-nederland/130538 Dijken van Nederland, Eric-Jan Pleijster, Cees van der Veeken], dijkgeschiedenis tot 700 (pag 106-109)</ref>

In 2021 werd in [[Vlaardingen]] een met staken versterkte wal gedeeltelijk blootgelegd die dateert uit de tweede eeuw voor Chr. Het prehistorische bouwwerk is meer dan twintig meter lang, 1,5 m breed en 0,5- tot 1 m hoog. Als de wal bedoeld was om water tegen te houden betreft dit het oudst bekende dijkje in Nederland.<ref>[https://archeologieonline.nl/nieuws/vermoedelijk-oudste-nederlandse-dijk-gevonden-in-vlaardingen, ''Vermoedelijk oudste dijkje van Nederland gevonden in Vlaardingen '',2021]</ref>

De Romeinen begonnen met de aanleg van dijken en dammen om de loop van bepaalde rivieren zo te veranderen dat ze beter bruikbaar werden voor vervoer per schip. Met [[afwatering]]skanalen werden gebieden ontwaterd en geschikt gemaakt voor landbouw. Na het vertrek van de Romeinen uit de Lage Landen zijn deze waterbouwkundige werken in verval geraakt. Natuurlijke processen zoals stormen en overstromingen maakten dat het schorren- en slikkenlandschap zich weer in haar oorspronkelijke staat herstelde.<ref name="Slabbinck">{{aut|Slabbinck, B., Dewolf, A., Desnijder, N. & Lauwaert, J.}} (2012). [http://www.natuurpunt.be/uploads/denatuurin/activiteiten/documenten/bijlage_x_referatenbundel_studiedag_de_kust_van_nature.pdf ''De kust van nature'': 1500 tot 2100.] Referatenbundel studiedag Oostende, 13 november 2012, VLIZ Special Publication 62 – Vlaams Instituut voor de Zee (VLIZ): Oostende, België. 24p.</ref>

==== Van 700 tot 1200 na Chr. ====
In de zevende eeuw werd een begin gemaakt met het aanleggen van dijken ter bescherming tegen de zee. Rond het jaar 1000 maakte men in het rivierengebied van de Nederlanden een aanvang met de aanleg van dijken om de loop van rivieren te beheersen. Het gebied dat in de twee eeuwen daarna bedijkt werd, wordt wel "Oudland" genoemd. Het hier aanwezige veen [[Inklinken|klonk]] door [[Drainage|ontwatering]] zoveel in dat er soms [[reliëfinversie]] optrad; de zandbodems van de [[Kreek (water)|getijdekreken]] kwamen dan uiteindelijk hoger te liggen dan het omringende maaiveld. Na het inklinken van het hoger gelegen [[Veen (grondsoort)|veen]] ging het grootste deel van het Nederlandse [[veenlandschap]] in de periode rond 1000 na Chr. over in een [[Rivierlandschap (term)|rivierlandschap]].<ref>Dijken van Nederland, Eric-Jan Pleijster, Cees van der Veeken, dijkperiode 700 - 1200 (pag 110-113)</ref>

Het gebied dat na circa 1200 werd bedijkt, wordt "Nieuwland" genoemd. Dit waren [[kwelder]]s waar het veen al verdwenen was en waar slechts geringe inklinking optrad. In het rivierengebied vond veel van de bedijking plaats in het kader van de [[Grote Ontginning]]. In het jaar 1014 werd de kust getroffen door een stormvloed waarna men met name in Zeeland en Friesland begon met de aanleg van zeedijken. Omstreeks de twaalfde eeuw kwam het waterbeheertoezicht en de controle op het onderhoud van dijken en andere waterwerken in handen van [[heemraad|heemraden]], aanzienlijke burgers die het waterbeheer van verschillende gebieden op elkaar afstemden. Later kwamen hier [[waterschap]]pen of hoogheemraadschappen uit voort.

Tussen 800 en 1250 ging het de Lage Landen economisch voor de wind waardoor de bevolking zich kon vertienvoudigen. De [[komgrond]]en aan de kust en langs de rivieren groeiden door slibafzetting langzaam aan. De rivier- en zeeklei kon afgegraven worden of het nieuwe aangeslibde land kon in droge perioden en bij een lage waterstand als weidegrond gebruikt worden. Daarnaast konden de komgronden ook gebruikt worden om wilgentenen of riet op te telen of om andere lucratieve activiteiten mee te ondernemen. De dijkenbouw werd in deze vroegste periode voor het grootste deel door kloosterorden georganiseerd.

==== Van 1200 tot 1500 na Chr. ====
In de twaalfde eeuw werd ook duidelijk dat dijkenbouw gevolgen had voor het landschap. Zo begon [[Zwin (zeearm)|het Zwin]] dicht te slibben door de bedijking. In 1250 was de [[Westfriese Omringdijk]] aangelegd die ten noorden van [[Alkmaar]] een groot gebied moest beschermen tegen het opdringende water van de [[Zuiderzee]]. In 1277 was het landschap dusdanig veranderd door menselijke invloeden dat de duinen niet meer voldoende bescherming boden, wat tot het ontstaan van een nieuw type dijk leidde: de zeedijk.<ref name="Slabbinck" /> In dat jaar brak de dijk bij [[Jansum]] en [[Wilgum]] door waardoor de [[Dollard]] ontstond. In dezelfde periode werden in de zuidelijke en noordelijke Nederlanden steeds meer rivieren bedijkt om ervoor te zorgen dat de stroom niet meer ver buiten zijn oevers zou treden.

[[Bestand:The Saint Elizabeth’s Day Flood by Master of the St Elizabeth Panels c1490-1495.jpg|thumb|''[[Sint-Elisabethsvloed (1421)|Sint–Elizabethsvloed in 1421]]'', ~1490-1495, Meester van de Heilige Elisabeth-Panelen.<br />De [[strijd tegen het water]] was een moeizaam en taai gevecht, mede doordat de effecten van de ingrepen niet altijd ingeschat konden worden. Bedijking van [[kwelder]]- en kustveengebieden had tot gevolg dat tijdens stormen het zeewater niet meer over de kwelders kon uitstromen. Hierdoor steeg de [[stormvloedhoogte]], waardoor de kans op [[Dijkdoorbraak|dijkdoorbraken]] toenam. Deze vonden dan ook veelvuldig plaats.]]
In het jaar 1404 waren er [[Dijkdoorbraak|dijkdoorbraken]] die Zeeland en Vlaanderen troffen en in West-Vlaanderen en Zeeuws-Vlaanderen een landverlies van 3000 hectare tot gevolg hadden. De graaf van Vlaanderen gaf opdracht tot aanleg van de [[Graaf Jansdijk]] die nog steeds bestaat. Om het werk aan de dijken en [[Sluis (waterbouwkunde)|sluizen]] te coördineren, werden in Vlaanderen [[watering (bestuur)|watering]]en opgericht die als voorbeeld dienden voor de [[waterschap (Nederland)|waterschap]]pen en hoogheemraadschappen in Holland en Friesland. Door dit alles veranderde de sociale en economische structuur en daarmee heeft het grote invloed gehad op de geschiedenis, onder meer door de [[Dilemma van de collectieve actie|collectiviteit]] die noodzakelijk was bij de bescherming van het in gebruik genomen land tegen het water. Dit had een mentaliteit en bestuursvorm tot gevolg die, met de geografisch gunstige ligging aan zee en waterwegen, heeft bijgedragen aan het latere succes van de Nederlandse handel. In 1440 begon men in Noord-Holland met het stutten van dijken met houten planken ter versteviging. Een dijk bleef zo beter op zijn plaats en brak minder snel door. Deze dijken werden in de [[Kop van Noord-Holland]] ''Holzungen'' genoemd.

Het rivierenlandschap ging in de dijkperiode tot 1500 langzaam over in een landschap van [[polder]]s die zich achter de eerste lage [[winterdijk]]en bevonden. De oude winterdijken boden doorgaans slechts een minimale bescherming tegen [[hoogwater]] langs brede rivieren en tegen overstromingen van kwelders en schorren tijdens [[springtij]] en [[stormvloed]]en.<ref>Dijken van Nederland, Eric-Jan Pleijster, Cees van der Veeken, dijkperiode 1200 - 1500 (pag 114-117)</ref>

==== Van 1500 tot 1800 na Chr. ====
In de zestiende eeuw begon men steeds vaker zeedijken op door [[dijkval]] bedreigde plaatsen te voorzien van een extra [[inlaag]]dijk. Ook werden meer afdekmaterialen gebruikt om dijken te verbeteren. In het jaar 1555 brak de laatste dijk rond de stad [[Reimerswaal (historische stad)|Reimerswaal]] waardoor het water tot aan de stadsmuren kwam te staan. Na [[Allerheiligenvloed (1170)|1170]] en [[Allerheiligenvloed (1532)|1532]] was er in [[Allerheiligenvloed (1570)|1570]] voor de derde maal een [[Allerheiligenvloed (1570)|allerheiligenvloed]]. Deze veroorzaakte van Vlaanderen tot Noord-Duitsland dijkdoorbraken met enorme schade en tienduizenden slachtoffers.

De dijkenbouwer [[Andries Vierlingh]] publiceerde in de zestiende eeuw zijn ''Tractaet van dyckagie'' waarin alle aspecten van de [[waterbouwkunde]] behandeld werden. Vierlingh waarschuwde nadrukkelijk voor het gevaar dat de verwaarlozing van het dijkonderhoud kon opleveren. Het ''Tractaet'' van Vierlingh werd tot het eerste ontwerpplan van [[Cornelis Lely]] voor de [[Afsluitdijk]] uit 1891, als een belangrijk standaardwerk op het gebied van de waterbouwkunde beschouwd.<ref>Dijken van Nederland, Eric-Jan Pleijster, Cees van der Veeken, dijkperiode 1500 - 1800 (pag 118-123)</ref>

In de [[Spaanse Nederlanden|Zuidelijke-]] en [[Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden|Noordelijke Nederlanden]] werden in het kader van belegeringen en ter bescherming, in de [[Tachtigjarige Oorlog]] regelmatig dijken doorgestoken. In het jaar 1574 gebeurde dit rond de stad Leiden tijdens het [[Beleg van Leiden (1573–1574)|Leidens ontzet]]. Het doorsteken van de dijken had bij zoet rivierwater als bijeffect dat het land vruchtbaarder werd door [[Depositie (geologie)|depositie]] van [[sediment]]en. Zeewater daarentegen veroorzaakte jaren van gedwongen braaklegging. Gedurende het [[Twaalfjarig Bestand]] werd in [[West-Zeeuws-Vlaanderen]] veel land opnieuw bedijkt om de vruchtbare grond opnieuw in gebruik te kunnen nemen voor de landbouw. 17.500 hectare werd zo opnieuw gewonnen, gelijk aan 60% van de totale oppervlakte van West-Zeeuws-Vlaanderen. Het bedijken stopte noodgedwongen toen in 1621 de oorlog hervat werd.<ref>{{aut|Cruyningen, P.J. van}} (2001). 'Waterbeheer, landbouw en samenleving in West-Zeeuws-Vlaanderen in de 17de en 18de eeuw', ''Jaarboek voor ecologische geschiedenis'' 2001: 57-66; Academia Press</ref> In 1675 brak de Westfriese Omringdijk, dat was de laatste maal dat in de kop van Noord-Holland een ernstige overstroming plaatsvond. In de eerste helft van de achttiende eeuw bleek in de Noordelijke Nederlanden de houten dijkbeschoeiing door de [[paalworm]] zodanig aangetast dat deze overal vervangen moest worden door stortsteen.

==== Dijkperioden na 1800 ====
[[Bestand:Zinkstuk voor de Hollandse IJssel bij de nieuwe Julianasluis in Gouda (01).jpg|thumb|Zinkstuk van gevlochten rijshout en geotextiel]]
Na de [[Franse Revolutie]] en onder invloed van de [[Verlichting (stroming)|Verlichting]], maakte de waterbouwkunde na de achttiende eeuw een steeds snellere ontwikkeling door.

===== Zeedijken en zinkstukken =====
In de achttiende en negentiende eeuw werd de techniek om zeedijken met [[zinkstuk]]ken te versterken verder verbeterd.<ref>{{aut|Vleesschouwer}} (2012). ''De waterkering:'' zeedijken en vooroevers, [[Vrije Universiteit Amsterdam]]</ref> De zinkstukken ter versteviging van de dijkvoet werden van gevlochten [[Wilgenteen|wilgentenen]] en afgedankte visnetten gemaakt. Ze bestaan anno 2018 nog steeds vooral uit [[rijshout]], maar er wordt nu [[geotextiel]], een sterke geweven kunststofdoek, aan toegevoegd. Dit doek moet waterdoorlatend, maar ook zanddicht zijn, er worden dus strikte eisen aan de maaswijdte gesteld.<ref>{{Citeer boek |last=Bakker |first=Frank |coauthors = van Stee, Kevin |date=3 augustus 2012 |title=Ontwerpmethodiek geokunststoffen voor filterconstructies in Nederlandse kust en oeverbescherming | url=https://www.zeeweringenwiki.nl/images/5/5b/505Adviesrapport_geokunststoffen.pdf | format=pdf | location= Middelburg|publisher= Hogeschool Zeeland|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210811163327/https://www.zeeweringenwiki.nl/images/5/5b/505Adviesrapport_geokunststoffen.pdf|archiefdatum=2021-08-11|dodeurl=nee}}</ref> Het afzinken gebeurt door er stenen op te storten.

In deze periode leverden [[Dijkdoorbraak|dijkdoorbraken]] door stormvloeden en overstromingen van polders langs de [[Zuiderzee]] voor de veiligheid van de bevolking het grootste probleem op. Het plan van waterbouwkundige [[Hendrik Stevin]] uit 1667, om de Zuiderzee met een zware zeedijk af te sluiten werd in de negentiende eeuw opnieuw bekeken. Als door de bouw van een zware zeedijk de kwetsbare kustlijn langs de Zuiderzee aanzienlijk verkort kon worden verminderde dat het risico op overstromingen sterk.

===== Afsluitdijk en Zuiderzeewerken =====
Na de [[stormvloed van 1916]] nam de Nederlandse overheid het besluit om de toegang tot de Zuiderzee af te dammen door tussen het eiland [[Wieringen]] en de Friese westkust een zware [[Dam (waterkering)|dam]] of [[zeedijk]] te bouwen. De [[Afsluitdijk]] zou met behulp van de modernste, beproefde technieken gebouwd worden volgens een ontwerp van [[Cornelis Lely]] uit 1891. Het ontwerp van Lely werd kritisch bekeken en op enkele punten verbeterd door een commissie onder leiding van de natuurkundige [[Hendrik Lorentz]]. Met de bouw van de Afsluitdijk werd in 1927 begonnen en dijk werd op 28 mei 1932 gedicht.

Van de [[Zuiderzeewerken]] werden na de Afsluitdijk het eerst de IJsselmeerpolders de [[Wieringermeer]] en de [[Noordoostpolder]] ingepolderd, resp. in 1930 en 1942.

[[Bestand:Walcheren2.gif|thumb|De situatie op Walcheren op 31 oktober 1944]]
In de [[Tweede Wereldoorlog]] werden tijdens de [[slag om de Schelde]] begin oktober 1944 door de [[Geallieerden (Tweede Wereldoorlog)|geallieerden]] een aantal zeedijken op het Zeeuwse eiland [[Walcheren]] doorgestoken. De [[strijd om Walcheren]] begon op 3 oktober 1944 met het eerste zware bombardement op [[Westkapelle (Nederland)|Westkapelle]] en de [[Westkappelse Zeedijk]]. Daarna volgde een reeks bombardementen op 7, 11, 17 en 29 oktober op Westkapelle, op [[Veere (stad)|Veere]] en op de [[Nolledijk]] bij [[Vlissingen]], de bunkercomplexen van de Duitse [[Atlantikwall]] rond [[Fort Rammekens]] en op [[Ritthem]] in het [[Vlissingen-Oost|Sloegebied]]. De [[inundatie van Walcheren]] moest voorafgaand aan de grootscheepse [[Amfibische oorlogvoering|amfibische]] [[Landing (militair)|landingsoperatie]] op Walcheren uitgevoerd worden.

De [[slag om de Sloedam]] begon op 30 oktober met zware [[artillerie]]beschietingen vanaf zee. Op 1 november waren [[Westkapelle (Nederland)|Westkapelle]] en [[Vlissingen]] bevrijd, waarna [[Zoutelande]] en andere dorpen volgden. De Duitsers boden hevig weerstand, gebruikten in Vlissingen veel verdekt opgestelde scherpschutters en zetten regelmatig de tegenaanval in, waarbij het hen soms lukte verloren gebied terug te winnen. [[Middelburg (Zeeland)|Middelburg]], [[Koudekerke (Walcheren)|Koudekerke]] en Veere werden als laatsten op 6 en 8 november bevrijd. De schade die de bezetters hadden aangericht was enorm. Het zou, mede door een gebrek aan materieel en hout voor het bouwen van zinkstukken, tot 5 februari 1946 duren tot alle gaten in de dijken definitief waren gedicht.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=nGjKIPiSnu0 Bevrijding van Walcheren - Broken Dykes] op [[YouTube]]</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=doq8s68Xoo8 Landing op Walcheren: de aanvallen op Westkapelle en Vlissingen] YouTube</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=gU5It-h0gp0 De Slag om de Schelde] YouTube</ref>

Na de Tweede Wereldoorlog werd de uitvoering van de Zuiderzeewerken voortgezet en volgden de [[Droogmakerij|inpoldering]]en van de [[Flevopolder]]s, waarvan de inpolderingen van [[Oostelijk Flevoland]] en [[Zuidelijk Flevoland]] in 1957 en 1967 gereedgekomen zijn.

===== Deltawerken en Sigmaplan =====
In het jaar 1953 zijn in het zuidwesten van Nederland veel dijken doorgebroken. Deze gebeurtenis wordt de [[Watersnood van 1953|watersnoodramp]] genoemd. Naar aanleiding van deze grootschalige overstroming is het [[Deltawerken|Deltaplan]] opgesteld en zijn de [[deltawerken]] in Zeeland en Zuid-Holland aangelegd. De veiligheidsnormen voor de dijken zijn in Nederland bijgesteld en sindsdien wordt er meer aandacht besteed aan het dijkonderhoud.<ref>{{Citeer web|url=http://www.deltawerken.com/Na-de-Deltawerken/128.html|titel=Deltawerken - Na de Deltawerken|werk=deltawerken.com|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210511130706/http://www.deltawerken.com/Na-de-Deltawerken/128.html|archiefdatum=2021-05-11|dodeurl=nee}}</ref>

In Vlaanderen waren er in 1976 overstromingen doordat de [[Schelde (rivier)|Schelde]] buiten haar oevers trad. De rand van de stad [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] en een deel van de provincie [[West-Vlaanderen]] kwamen onder water te staan. Om te voorkomen dat de Schelde nog eens buiten haar oevers zou treden, heeft de Belgische overheid het [[Sigmaplan]] ontwikkeld. Het Sigmaplan moet ervoor zorgen dat de Scheldedijken opgewassen zijn tegen stormvloeden.<ref>{{Citeer web|url=https://www.sigmaplan.be/nl/sigmaplan/hoe-is-het-sigmaplan-ontstaan|titel=Hoe is het Sigmaplan ontstaan?|werk=sigmaplan.be|archiefurl=https://web.archive.org/web/20150916091348/https://www.sigmaplan.be/nl/sigmaplan/hoe-is-het-sigmaplan-ontstaan|archiefdatum=2015-09-16|dodeurl=nee}}</ref>

== Opbouw en aanleg dijken ==
De ondergrond waarop een dijk gebouwd wordt (de zate) moet voldoende draagkrachtig en niet te doorlatend zijn. Vaak is dat niet het geval, en dan moet eerst een [[grondverbetering]] uitgevoerd worden.Veelal bestaat de grondverbetering uit het weghalen van de bovenste laag grond, en die vervangen door draagkrachtig zand. Soms kan volstaan worden met het verdichten van de ondergrond. Indien de ondergrond te doorlatend is, worden vaak maatregelen aan de buitenzijde van de toekomstige dijk genomen, zoals bijv. het aanbrengen van een ondoorlatende kleilaag. Het aanbrengen van zo'n laag aan de binnenzijde van de dijk is hydraulisch gezien niet zo gunstig, maar wordt soms wel gedaan omdat er aan de buitenzijde geen mogelijkheid is om die laag aan te brengen (een kleilaag aan de binnenzijde wordt wel gebruikt om [[piping]] tegen te gaan). Na de grondverbetering wordt de kern aangelegd en vervolgens wordt deze afgedekt met bekleding om de dijk voldoende  weerstand te geven tegen [[erosie]] door stroming en golven.<ref>{{Citeer web|url=https://www.sigmaplan.be/nl/sigmaplan/welke-zijn-de-pijlers/de-bouw-van-een-dijk|titel=De bouw van een dijk|werk=sigmaplan.be|archiefurl=https://web.archive.org/web/20150916103626/https://www.sigmaplan.be/nl/sigmaplan/welke-zijn-de-pijlers/de-bouw-van-een-dijk|archiefdatum=2015-09-16|dodeurl=nee}}</ref> Een bekleding maakt ook dat de dijk minder doorlatend wordt voor stroming door de dijk, maar dat is meestal alleen van belang bij dijken met een zandkern die permanent een groot waterstandsverschil moeten keren, zoals kanaaldijken.

[[Bestand:DijkDwarsprofiel.jpg|miniatuur|600px|Schematisch dwarsprofiel van een dijk]]
Een dijk is opgebouwd uit verschillende delen. De binnenteen (ook wel hiel genoemd) en buitenteen zijn de onderranden van de dijk. De buitenteen ligt buitendijks en de binnenteen binnendijks. De kruin is het hoogste gedeelte van de dijk. De kruinbreedte is minimaal 2 m, maar vaak meer in verband met de aanleg van een weg op de kruin.<ref>{{Citeer boek
| achternaam = Van Hijum
| voornaam = Ep
| datum = 01-12-1999
| titel = Leidraad Zee en Meerdijken
| hoofdstuk =
| uitgever = Technische Adviescommissie voor de Waterkeringen (DWW)
| plaats = Delft
| pagina's = 120pp
| taal = nl
| URL = http://resolver.tudelft.nl/uuid:d90ff1a0-45b6-45c3-a6ce-06e17092c0c9
| bezochtdatum = 11-11-2018
}} (p49)</ref> De kruinhoogte wordt bepaald aan de hand van het [[overstromingsrisico]].<ref>{{Citeer web|url=http://zeeweringenkustbeheer.afdelingkust.be/Userfiles/pdf/Een%20veilige%20kust.pdf|formaat=pdf|title=Een veilige kust|werk=Zeewering en Kustbeheer|opgeroepen=9 mei 2013|archiefurl=https://web.archive.org/web/20141006131636/http://zeeweringenkustbeheer.afdelingkust.be/Userfiles/pdf/Een%20veilige%20kust.pdf|archiefdatum=2014-10-06|dodeurl=nee}}</ref> Het buiten[[talud]] is een schuin aflopend deel tussen de buitenteen en de kruin. Het buitentalud geeft stevigheid aan de dijk zodat de dijk niet doorbreekt. Het binnentalud is een schuin gedeelte tussen de binnenberm en de kruin. Dit gedeelte dient samen met de buitenberm golfslag die over de dijk heen slaat op te vangen.<ref>[http://resolver.tudelft.nl/uuid:d721630c-642c-48a1-91ab-8f560f0a57ef] {{aut|Galema ''et al.''}} (2006). ''Golfoverslag en sterkte binnentalud van dijken''</ref> De doorstroom van het water kan de buitenberm verzwakken. Het risico dat golven de buitenberm aantasten is gering met uitzondering van erosie.<ref>{{aut|M.B. Groot a, H. den Adel Stoutjesdijk a, C.J. van Westenbrugge}} (1995). 'Risk of dike failure due to flow slides', ''Coastal engineering'', volume 26, Elsevier</ref> In het buitentalud ligt bij de buitenteen een [[plasberm]] of kreukelberm. Deze berm dient ter ondersteuning van de glooiingsconstructie, die vaak uit gezette steen bestaat en dus een behoorlijk gewicht is. Halverwege het buitentalud ligt de buitenberm. Deze wordt meestal ontworpen ter hoogte van de ontwerpwaterstand. De functie van de buitenberm is het verminderen van de [[golfoverslag]]. Daarom komt een buitenberm ook meestal alleen bij zeedijken voor. Aan de binnenteen van een dijk wordt soms een brede, lage berm van klei aangebracht. Deze dient om [[piping]] tegen te gaan. Dergelijke bermen worden meestal bij rivierdijken aangetroffen. Bij hoge dijken wordt soms ook halverwege het binnentalud een berm aangebracht. Deze is alleen nodig om de aanleg en het onderhoud te vereenvoudigen. Moderne dijken bestaan meestal uit een kern van zand met daaroverheen een kleilaag van 80 – 100&nbsp;cm. In oude dijken wordt soms ook veen of klei in de kern aangetroffen.

Onder de dijk ligt een zogeheten onderzeese oever die de dijk moet beschermen tegen golfoverslag. Deze oever is gemaakt van kunststofmatten of van een slecht waterdoorlatende grondsoort. De onderwaterkade ligt onder de waterspiegel en is ervoor bedoel om de golven te breken. Deze kade kan van zand gemaakt zijn maar wordt meestal gemaakt van kunstmatige materialen. De punten waar de golven de dijk raken zijn vaak extra beschermd met afdekmateriaal.<ref>{{Citeer web|url=https://www.ecomare.nl/nl/ecomare-encyclopedie/mens-en-milieu/water-en-kustbeheer/kustbescherming/zeedijken/|titel=Zeedijken|work=ecomare.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20160305013710/https://www.ecomare.nl/nl/ecomare-encyclopedie/mens-en-milieu/water-en-kustbeheer/kustbescherming/zeedijken/|archiefdatum=2016-03-05|dodeurl=nee}}</ref>
In een dijk kan een [[Coupure (waterbouwkunde)|coupure]] (dijkgat) worden aangebracht. Een dijkgat is een opening die in een dijk is aangebracht. Dit kan verschillende reden hebben. Een reden kan zijn dat het verkeer doorgang krijgt. Een coupure kan bij dreigend hoog water met ''schotbalken'' worden afgesloten: tussen twee rijen planken wordt klei gestort zodat de opening in de dijk tijdelijk gesloten is. [[Bestand:Dijk opbouw onder water.png|miniatuur|links|350px|Een dijk heeft onder de waterspiegel een aantal onderdelen die de dijk beschermen tegen erosie en de golven breken]]

Het gebied dat tussen het water en de dijk ligt, wordt buitendijks gebied genoemd. Dit gebied wordt niet beschermd door de dijk. In Nederland bedraagt dit ongeveer 2,2% van het grondoppervlak. Buitendijkse gebieden worden gebruikt voor de afvoer en berging van water. Tegenwoordig worden er in het buitendijkse gebied tevens huizen gebouwd en er wordt [[recreatie|gerecreëerd]]. De meeste [[Overheid|overheden]] stellen beperkingen aan het bouwen buitendijks. De [[waterafvoer]] mag bijvoorbeeld niet belemmerd worden. Er mag ook niet gebouwd worden in gebieden waarvan het water[[peil]] verhoogd kan gaan worden. Mensen die buitendijks wonen, dragen in Nederland zelf het risico voor overstroming.

Op een dijk zelf wordt [[dijkbekleding|bekleding]] aangebracht. Deze bekleding kan natuurlijk zijn in de vorm van gras op een kleiafdekking, maar kan ook uit kunstmatige materialen bestaan zoals een asfalt- of een steenbekleding. Dijken worden bekleed om verschillende redenen, maar de belangrijkste functie van het bekleden is het tegengaan van [[erosie]] door golfbelasting. Bovendien vergroot het, in het geval van een kleiafdekking, de [[waterdichtheid]]. Daarnaast zorgt de bekleding van een dijk ervoor dat de dijk gebruikt kan worden voor overige functies en kan het een beperking in het onderhoud opleveren. Ook kan de bekleding een rol spelen in de esthetische waardering van een dijk, zoals de inpassing in het landschap. Dijken die niet intensief gebruikt/belast worden, worden in de meeste gevallen bekleed met gras.<ref>[https://handreikinggrasbekleding.nl Handreiking Grasbekleding], Rijkswaterstaat en STOWA over grasbekleding van waterkeringen</ref>

De golfcondities waar een dijk op wordt ontworpen komen niet vaak voor. Daarnaast verschilt de sterkte van grasbekledingen. Om de veiligheid van een dijk, en de sterkte van de grasbekleding in het bijzonder, te testen, kan het effect van golven worden gesimuleerd door gebruik te maken van (een) speciaal hiervoor [[golfoploop#Simulatie van golfoploop|ontwikkelde machine(s)]]. De beheerder van de betreffende waterkering kan daarmee analyseren of de sterkte van de bekleding voldoende is om de verwachte belasting door golven bij bepaalde extreme condities te weerstaan.

Er zijn meerdere manieren waarop de grasbekleding belast kan worden door golven, namelijk door golfklappen, [[golfoploop]] en [[golfoverslag]], afhankelijk van waar in de geometrie van de dijk een grasbekleding aanwezig is. Voor al deze belastingen is een machine beschikbaar om de situatie te kunnen nabootsen. Dit zijn de golfklapgenerator, de [[Golfoploop#Simulatie van golfoploop|golfoploopsimulator]] en de [[Golfoverslag#Simulatie van golfoverslag|golfoverslagsimulator]].<ref>{{Citeer tijdschrift|achternaam=Steendam|voornaam=G.J.|medeauteurs=Van der Meer, J.W.; Van Steeg, P.; Van Hoven, A.; Van der Meer, G.|taal=|url=https://www.researchgate.net/publication/280545921_Simulators_as_hydraulic_test_facilities_at_dikes_and_other_coastal_structures|titel=Simulators as hydraulic test facilities at dikes and other coastal structures|jaargang=2013|tijdschrift=ICE|datum=2013}}</ref> Een vierde manier om de sterkte van de grasbekleding bij golfoploop en -overslag te bepalen is het gebruikmaken van de graszodetrekker, waarmee de treksterkte van de graszode kan worden bepaald en worden vertaald naar een sterkte onder belasting door golfoploop- en overslag.<ref>{{Citeer tijdschrift|achternaam=Bijlard|voornaam=R.|medeauteurs=Steendam, G.J.; Verhagen, H.J.; Van der Meer, J.W.;|taal=|url=https://icce-ojs-tamu.tdl.org/icce/index.php/icce/article/view/8182|titel=Determing the critical velocity of grass sods for wave overtopping by a grass pulling device|jaargang=2016|tijdschrift=Coastal Engineering|datum=2017|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201209063010/https://icce-ojs-tamu.tdl.org/icce/index.php/icce/article/view/8182|archiefdatum=2020-12-09|dodeurl=nee}}</ref> De sterkte van een grasbekleding wordt met name bepaald door de worteldichtheid en de vegetatiesamenstelling. In tropische gebieden wordt ook wel gebruik gemaakt van [[dijkbekleding#Vegetatie|vetiver]]gras, dit wordt daar hoofdzakelijk gebruikt om de golfbelasting te verminderen

Wanneer een grasbekleding niet genoeg bescherming biedt wordt er gebruikgemaakt van een andere [[dijkbekleding]] zoals een steenzetting of een asfaltbekleding. De keuze van het materiaal hangt af van het hydraulische belastingniveau, dat afhangt van de vastgestelde veiligheidsnorm voor het betreffende dijktraject. Daarnaast spelen de kosten, de inpassingsmogelijkheden en het uiterlijk een rol in de bepaling van de bekleding. Wanneer één materiaal niet voldoende functievervulling geeft kan er een combinatie van materialen gebruikt worden om de dijk aan de functie te laten voldoen.<ref name="Leidraad Rivieren" />

Behalve dat bij dijken vaak [[Kolk (water)|kolk]]en te zien zijn die ontstonden bij [[Dijkdoorbraak|doorbraken]], worden er soms ook vijvers gegraven. Onder andere in China worden vijversystemen bij rivieren gebruikt voor de landbouw. In deze vijvers wordt aan [[aquacultuur]] gedaan en de watervoorraad kan ook gebruikt worden voor de irrigatie van gewassen. Dit soort constructies ligt meestal buitendijks. De belasting van de dijken wordt dankzij de vijvers lager doordat de rivier meer ruimte krijgt.<ref>{{aut|C.P. Lo}} (1996). 'Environmental impact on the development of Agricultural technology in China: the case of the dike-pond ('jitang') system of integrated agriculture-aquaculture in the Zhujiang Delta of China', ''Agriculture Ecosystems & Environment'', volume 60, Elsevier</ref>

In 2018 is door het Nederlandse overheids[[agentschap]] [[Rijkswaterstaat]] het ''Handboek Dijkenbouw'' uitgegeven. Dit boek beschrijft met de meest recente kennis het proces van ontwerp van versterking en nieuwbouw van dijken, alsmede de uitvoering.<ref>{{Citeer boek| achternaam = Halter| voornaam = Werner| medeauteurs = Ilse Groenouwe, Michel Tonneijk, Kees d'Angremont| datum = 01-12-1999| titel = Handboek Dijkenbouw| uitgever = Rijkswaterstaat HWBP| plaats = Utrecht| pagina's = 209pp|URL = http://resolver.tudelft.nl/uuid:525b7997-4c3f-4092-ba8a-fdb32db1b98d
| bezochtdatum = 20-11-2018}}</ref>

== Dijkversterking ==
Dijken dienen periodiek getoetst te worden of ze nog aan de veiligheidseisen voldoen. Als dat niet het geval is, moeten ze versterkt worden. Is het probleem een hoogtetekort (omdat het maatgevend hoogwater hoger geworden is, of omdat de dijk [[inklinken|ingeklonken]] is), dan moet de dijk verhoogd worden. Maar in de meeste gevallen worden dijken afgekeurd omdat zij niet voldoende stabiel zijn, d.w.z. het grondlichaam kan onder de druk van het water vervormen of bezwijken (er kunnen [[Afschuiving_(grondmechanica)|afschuivingen]] optreden). Veelal betekent dit dat de [[talud|taluds]] van de dijk flauwer gemaakt moeten worden, of dat er een berm aangebracht moet worden. In geval van een te grote kans op [[piping]] of [[Piping|onderloopsheid]] wordt over het algemeen een brede berm van klei aan de binnenzijde aangebracht.

Bij bestaande dijken is vaak niet voldoende ruimte aanwezig om deze versterkingen uit te voeren door de bebouwing op en langs de dijk. De keus is dan om deze bebouwing te "amoveren" (=slopen), of met bijzondere technieken de versterking anders uit te voeren. Zo kan door de aanleg van verticale wanden van beton of een stalen damwand, of door [[dijkvernageling]], mixed-in-place technieken, de geotechnische stabiliteit verbeterd worden, terwijl door het aanbrengen van een verticaal [[geotextiel]] piping kan worden tegengegaan.

In geval de [[dijkbekleding]] wordt afgekeurd, is de oplossing meestal het aanbrengen van een nieuwe bekleding. Bij het kiezen van het beste alternatief voor dijkversterking wordt (naast de kosten) vooral gekeken naar de ruimtelijke inpassing, hinder voor omwonenden en milieuaspecten.<ref>{{Citeer boek| achternaam = de Smidt| voornaam = J.T.| datum = 01-12-1994| titel = Handreiking constructief ontwerpen| uitgever = Rijkswaterstaat DWW, iov TAW (Technische Adviescommissie voor de Waterkeringen)| plaats = Delft| pagina's = 90pp + 299pp bijlagen
| URL = http://resolver.tudelft.nl/uuid:93574db5-ea9b-49a1-9e1c-ecb2b20d36e9| bezochtdatum = 20-11-2018}}</ref>

Over het algemeen wordt (gewapend) beton niet gebruikt bij dijkversterkingen, omdat dit soort constructies nogal breukgevoelig zijn bij slappe grondlagen (die ongelijkmatig zakken).<ref name="Leidraad Rivieren">
{{Citeer boek
| achternaam = Barneveld
| voornaam = H.J.
| datum = 1 juli 2007
| titel = Leidraad rivieren
| uitgever = Rijkswaterstaat/ENW
| plaats = Delft
| ISBN = 978-90-369-1408-6
| pagina's = 344
| URL = http://resolver.tudelft.nl/uuid:c14b8a5d-322d-4e2e-8780-cd03a9973cdb
| bezochtdatum = 20 november 2018
}}</ref>

=== Damwanden ===
Dijken kunnen versterkt worden met behulp van een [[damwand]]; de damwand zorgt dat de dijk stabieler is. De waterdruk wordt (deels) overgenomen door de damwand, waardoor het binnentalud steiler kan worden of zelfs overbodig is. Damwanden worden in sommige gevallen gebruikt om de dijk hoger te maken. Een damwand kan ook dienen als stabilisator wanneer er werkzaamheden in de nabije omgeving plaatsvinden.<ref>{{aut|Archelor RSP}}, ''stalen damwanden bij hoogwaterkeringen en kanaaldijken''</ref>

=== Geotextiel ===
[[Geotextiel]] kan worden toegepast om [[piping]] te verminderen. Het wordt dan verticaal onder de binnenteen van een dijk aangebracht in de pipinggevoelige grondlaag. Soms wordt een geotextiel horizontaal aangebracht, dit gebeurt als de [[Draagkracht (ondergrond)|ondergrond]] niet stevig genoeg is om de dijk te dragen.<ref name="Leidraad Rivieren" />
<ref name="Leidraad Zeedijken">
{{Citeer boek
| achternaam = van Hijum
| voornaam = Ep
| datum = 1 december 1999
| titel = Leidraad Zee- en Meerdijken
| uitgever = Rijkswaterstaat/TAW
| plaats = Delft
| pagina's = 120

| URL = http://resolver.tudelft.nl/uuid:d90ff1a0-45b6-45c3-a6ce-06e17092c0c9
| bezochtdatum = 20 november 2018
}}</ref>

=== Versterken met cement ===
Een dijk kan versterkt worden door het toevoegen van [[Cement (bouwmateriaal)|cement]] aan de binnentalud van de dijk. Dit gebeurt vooral bij slappe lagen. Door de toevoeging van cement kan deze laag moeilijker afschuiven. De laag dan vermengd met cement, Het cement kan wel gaan uitlopen na verloop van tijd.<ref name="Leidraad Rivieren" /> Het aanbrengen van deze grondverbetering is lastig, vandaar dat dit meestal gedaan worden in de vorm van "palen" (zie hieronder bij mixed-in-place).

=== Kwelscherm ===
Onder een dijk stroomt water, wat ook wel een [[kwel]]stroom genoemd wordt. Wanneer er te veel kwel onder de dijk wegstroomt kan dit een dijk instabiel maken. Het kwelwater kan afgevoerd worden door middel van afwatersloten die binnendijks liggen. Om kwelstromen in dijken te verminderen kunnen kwelschermen geplaatst worden. Bij een gemiddeld of laag waterpeil in een rivier ondervinden dijken geen problemen door de kwelstroom, bij hoog water is de kwelstroom intensiever. Over het algemeen is kwel geen probleem voor de stabiliteit van de dijk, maar geeft wel overlast. Kwel wordt wel problematisch voor de veiligheid wanneer er zand meegevoerd wordt. Er ontstaan dan zandmeevoerende wellen. Dit verschijnsel wordt [[piping]] genoemd. Om kwel tegen te gaan worden afhankelijk van het type dijk en de ondergrond verschillende type kwelschermen gebruikt. Er kunnen stalen [[damwand]]en in de dijk geplaatst worden en cementinjecties vermengd met klei gegeven worden om de kwelstroom te verminderen. Dit zijn echter hele dure maatregelen en worden daarom zelden toegepast. Om piping tegen te gaan kunnen er verticale geotextielen bij de binnenteen van de dijk geplaatst worden en kan er een kleilaag aangelegd worden.<ref name="kwelscherm">
{{Citeer boek
| achternaam = Flórián
| voornaam = G.J.
| datum = 1 april 1981
| titel = Beperking van kwel bij dijken middels kwelschermen
| uitgever = TU Delft
| plaats = Delft
| pagina's = 26
| URL = http://resolver.tudelft.nl/uuid:2a0fabee-d39d-44b5-be37-b4efe800e7d5
| bezochtdatum = 20 november 2018
}}</ref>
<ref name="pipingscherm">
{{Citeer boek
| achternaam = van Gestel
| voornaam = Jasper
| medeauteurs = Hizkia Trul
| datum = juni 2013
| titel = De werkmethode om dijken te laten voldoen aan de toekomstige norm op piping
| uitgever = Hogeschool Van Hall Larenstein
| plaats = Velp
| pagina's = 73
| URL = http://edepot.wur.nl/279016
| bezochtdatum = 20 november 2018
|archiefurl=https://web.archive.org/web/20181121022011/http://edepot.wur.nl/279016|archiefdatum=2018-11-21|dodeurl=nee}}</ref>

=== Mixed-in-place ===
Deze methode wordt gebruikt in [[Scandinavië]] en [[Japan (hoofdbetekenis)|Japan]]. In Nederland is ze voor het eerst in 2009 in gebruik genomen. Bij deze methode wordt de grond vermengd met cement in de vorm van een soort in de grond gemaakte palen. De mixed-in-place-methode zorgt voor bodemverbetering, wat de kans dat het binnentalud afschuift verkleint. Er kan bodemvervorming optreden wanneer het cement met het zand en de klei in de dijk vermengd wordt.<ref name="mixed-in-place">{{Citeer web
| url= https://www.vakbladgeotechniek.nl/sites/default/files/pdf/archief/artikelen/Geotechniek.april2011.nr2_MixedInPlace.dijkversterking.proef_.NwLekkerland.pdf
| achternaam= de Kant
| voornaam= Martin
| medeauteurs= Mathijs Bos, Arend Terluin
| titel= Mixed-in-Place dijkversterking proefproject Nieuw-Lekkerland
| uitgever= Vakblad Geotechniek
| datum= april 2011
| bezochtdatum= 20 november 2018
| archiefurl= https://web.archive.org/web/20190426091913/http://www.vakbladgeotechniek.nl/sites/default/files/pdf/archief/artikelen/Geotechniek.april2011.nr2_MixedInPlace.dijkversterking.proef_.NwLekkerland.pdf 
| archiefdatum= 26 april 2019
| dodeurl= ja
}}</ref>

=== Tijdelijk verhogen ===
In noodgevallen worden dijken soms verhoogd door het aanbrengen van "[[Big bag|big bags]]" (zandzakken van 1 m<sup>3</sup>) of met water gevulde kunststof tijdelijke keringen.<ref name="noodkering">
{{Citeer web
| url= https://v-web002.deltares.nl/sterktenoodmaatregelen/index.php/Aanleg_noodkering
| titel= Aanleg noodkering
| uitgever= Deltares
| datum= 11 september 2018
| bezochtdatum=20 november 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20180912124918/http://v-web002.deltares.nl:80/sterktenoodmaatregelen/index.php/Aanleg_noodkering|archiefdatum=2018-09-12|dodeurl=nee}}</ref>

Een voorbeeld van tijdelijke dijkverhoging zijn de maatregelen die de gemeente [[Oostende]] aan de [[Belgische Kust]] begin jaren 2010 nam. Op strategische plaatsen werden aanpassingen gedaan om de dijk met 30 centimeter te kunnen verhogen indien zich noodweer voordoet. Het [[brandweer]]korps van de gemeente onderhoudt de dijk en zorgde voor de [[Civiele techniek|civieltechnische]] aanpassingen die nodig waren.
<!--
=== Vetiver ===
Onderdeel Vetiver is verplaats naar  lemma "dijkbekleding" hierboven bij vegetatie is een link daarheen opgenomen
-->

== Onderhoud ==
Dijken moeten onderhouden worden om hun functie te kunnen blijven vervullen. Dijken die bedekt zijn met gras dienen gemaaid te worden. Wanneer dit niet gebeurt kunnen ongewenste [[zaailing]]en zich vestigen op de dijk, wat schade kan opleveren door de wortels. Het maaien kan zowel machinaal als door middel van beweiding gebeuren. Voor de kwaliteit van de vegetatie is het belangrijk dat het maaisel wordt afgevoerd.<ref>{{Citeer web|url=https://www.zodenaandedijk.com/dijkbeheer.html|titel=Dijkbeheer|werk=zodenaandedijk.com| archiefurl=https://web.archive.org/web/20180529160023/http://www.zodenaandedijk.com:80/dijkbeheer.html|archiefdatum=2018-05-29|dodeurl=nee}}</ref>

Bij dijken moet de bekleding om de zoveel tijd vervangen worden, afhankelijk van het soort bekleding en de belasting die de dijk te verduren heeft. Wanneer de bekleding te veel is beschadigd kan er gemakkelijker water doorheen stromen. Daarnaast moeten de taluds van een dijk hersteld worden om te zorgen dat deze niet te vlak worden. Dijken worden in de meeste landen geïnspecteerd op hun functionaliteit.

Om te controleren of een dijk onderhoud behoeft worden er controles uitgevoerd. Bij een dijkinspectie kunnen verschillende parameters zoals [[Zuigspanning|waterspanning]], temperatuur en vochtgehalte gemeten worden. Hoe een inspectie verloopt verschilt per land. In het testcentrum de [[IJkdijk]] zijn toekomstige methodes getest die gebruikt kunnen worden.

De mechanische eigenschappen en afwijkingen in een dijk kunnen bijvoorbeeld met de hulp van micro-elektromechanische systemen ([[Micro-elektromechanisch systeem|MEMS]]) opgespoord worden. Met behulp van [[infrarood]]camera's kunnen bewegingen in een dijk, zoals kwelstromen en fauna, worden gedetecteerd aan de hand van het temperatuurverschil. Een andere methode om bij een dijkinspectie afwijkingen op te sporen en meten maakt gebruik van [[glasvezel]]kabels. Wanneer er iets in de dijk verandert, veranderen de impulsen die door de glasvezelkabel lopen en kan dit waargenomen worden. Daarnaast kunnen dijken geïnspecteerd worden met behulp van een laser. Deze laser maakt een tekening van de dijk, waardoor afwijkingen in de dijk, zoals gaten van de [[muskusrat]], opgespoord kunnen worden. Daarnaast kan een dijk geïnspecteerd worden door het aanbrengen van sensoren in de dijk. Deze sensoren kunnen zaken als het vochtgehalte en de temperatuur van de dijk meten
<ref name="STOWA 2010-31">
{{Citeer boek
| achternaam = Bakkenist
| voornaam = S.W.
| medeauteurs = W.S. Zomer
| datum = mei 2010
| titel = Inspectie van waterkeringen. Een overzicht van meettechnieken
| uitgever = Stowa
| plaats = Amersfoort
| pagina's = 30
| ISBN = 978.90.5773.486.1
| URL = https://www.stowa.nl/sites/default/files/assets/PUBLICATIES/Publicaties%202010/STOWA%202010-31.pdf
| bezochtdatum = 20 november 2018
|archiefurl=https://web.archive.org/web/20181122005456/https://www.stowa.nl/sites/default/files/assets/PUBLICATIES/Publicaties%202010/STOWA%202010-31.pdf|archiefdatum=2018-11-22|dodeurl=nee}}</ref>.

== Aftakeling van dijken ==
[[Bestand:Erosie dijk.png|miniatuur|Een schematische weergave van het erosieproces bij dijken.]]
[[Bestand:WATER- Woon jij wel veilig achter de dijken-.webm|thumb|''Water- Woon jij wel veilig achter de dijken?'' College [[Universiteit van Nederland]].]]
Als golven tegen een dijk slaan treedt gemakkelijk erosie op. Door erosie kan een dijk instabiel worden en kan er verzakking optreden. Ook zal de afdeklaag zijn functie verliezen. Erosie begint sluipenderwijs. Golfslag, al dan niet gemengd met [[sediment]] en puin, slaat tegen de dijkbekleding, waardoor scheuren ontstaan die de constructie ondermijnen. Er ontstaan holtes die de aanzet zijn voor verdere erosie. De ondermijning neemt hierdoor toe. Bij erosie van de afdeklaag ontstaat er een [[Poel (water)|poel]] met water. Dit water zal [[infiltratie (waterbeheer)|infiltreren]] in het dijklichaam. Indien als gevolg van ondermijning en infiltratie de dijk zijn stevigheid verliest vinden er verzakkingen plaats waardoor golfoverslag optreedt. De dijk zal vervolgens op een geërodeerde plek [[Dijkdoorbraak|doorbreken]].

De plaats waar de eerste erosie ontstaat valt in veel gevallen samen met de plek waar de impact van de golven het grootst is. Met behulp van een formule kan men berekenen waar als eerst erosie op een dijk optreedt.

:<math>\frac{d_\mathrm{klap}}{H_s} = \tan \alpha * \min \{0.42 \sqrt{S_{op}} -0.9 ; 6.5\}</math>

''d''<sub>klap</sub> is de diepte waar de golf het eerste neerkomt onder de gemiddelde waterspiegel. ''H''<sub>s</sub> is de hoogte die de golf heeft wanneer de teen (onderste deel buitentalud) geraakt wordt. α is de hellingshoek van het talud van de dijk. ''S''<sub>op</sub> is de steilheid van de golf (golfhoogte gedeeld door golflengte).

Er bestaat een verband tussen de lengte van de erosieplek en de hoeveelheid materiaal van de dijk (erosievolume) die erodeert. Met behulp van een formule kan de hoeveelheid weggeslagen materiaal berekend worden<ref name="1204200-008-HYE-0008">
{{Citeer boek
| achternaam = Klein Breteler
| voornaam = M.
| medeauteurs = Capel, A., Kruse, G., Mourik, G., Kaste, D.
| datum = 29 september 2012
| titel = Erosie van een dijk na bezwijken van de steenzetting door golven
| uitgever = Deltares
| plaats = Delft
| pagina's = 30
| URL = http://resolver.tudelft.nl/uuid:b835a164-88f2-4762-ae10-d5f34667f039
| bezochtdatum = 20 november 2018
}}</ref>. Vanuit de dijk kan erosie optreden door [[kwel]]stromen die door de dijk lopen. Het verhang in de dijk kan een waterdruk opleveren die erosie veroorzaakt. Dit wordt in de waterbouwkunde [[piping]] genoemd. Wanneer de waterstromen erosie horizontaal door de dijk heen veroorzaken ontstaan er kanaaltjes waar steeds meer water doorheen loopt. De aanwezigheid van holen van dieren, slecht afdekmateriaal, heterogeen materiaal en de aanwezigheid van boomwortels kunnen erosie van binnenuit versnellen.

Erosie kan ook ontstaan door snel stromend water dat onder de [[waterspiegel]] stukken dijk weg neemt. Het talud van de dijk wordt hierdoor instabieler. Wanneer er veel materiaal weggeslagen is kan [[dijkval]] ontstaan. Deze vorm van erosie is afhankelijk van de stroomsnelheid van het water of plaatselijke verstoringen in de waterstromen en de stevigheid van het afdekmateriaal van de dijk.

In perioden van droogte kan dijkverschuiving optreden. Als dijken uitdrogen worden ze instabiel. Het water zorgt niet meer voor de [[adhesie]] die de [[bodemstructuur]] intact moet houden. Wanneer een dijk zo verdroogt dat hij zijn stevigheid verliest kan hij wegschuiven. [[Dijkdoorbraak]] door verschuiving is vooral een risico bij [[veenkade (waterkering)|veendijken]]. Een ander probleem is de bodemdaling die ontstaat door [[Inklinken|inklinking]] of activiteiten als zout- en gaswinning. Door de bodemdaling zal het grondwater lager komen te liggen, waardoor een dijk of kade kan uitdrogen. Geforceerde kunstmatige bodemdaling kan aardtrillingen veroorzaken die scheuren in een dijk veroorzaken.

Wanneer een dijk doorbreekt, ontstaat er een [[Kolk (water)|kolk of wiel]]. Zo'n doorbraakgat wordt diep in de bodem uitgesleten door het water dat met kracht door de bres in de dijk stroomt. Als de gaten buitendijks liggen, verlanden ze door de afzet van [[Alluviaal|fluviatiel sediment]] of door sediment afgezet door de zee. Kolken die binnendijks liggen, verlanden minder snel, het verlandingsproces komt doorgaans pas op gang als de waterdiepte minder dan twee meter is.<ref>{{Citeer web|url=http://www.geologievannederland.nl/landschap/landschapsvormen/doorbraakgaten|titel=Doorbraakgaten|werk=geologievannederland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200815191938/https://geologievannederland.nl/landschap/landschapsvormen/doorbraakgaten|archiefdatum=2020-08-15|dodeurl=nee}}</ref>

== Neveneffecten van dijken op de omgeving ==
Dijken hebben invloed op de [[natuurkunde|levenloze natuur]], zoals de morfologie, hydrologie en microklimaat en op de [[Biologie|levende natuur]], zoals vegetatiepatronen en fauna. Sommige van deze effecten zijn positief en andere negatief.

=== Biodiversiteit ===
Dijken kunnen naast een technische functie ook een ecologische functie hebben, omdat dijken voor de juiste omstandigheden voor bepaalde soorten [[Flora (plantkunde)|flora]] zorgen. Doordat de vochtigheid van de bodem op een dijk varieert, is er een grote biodiversiteit wanneer een dijk [[ecologisch groenbeheer|ecologisch beheerd]] wordt. Op de helling kan een [[microklimaat]] ontstaan waardoor warmteminnende soorten zich er kunnen vestigen. Een specifiek microklimaat op dijken dat gunstig is voor de [[biodiversiteit]] ontstaat ook wanneer er bomen op een dijk geplant worden.<ref>{{aut|B.G. Meerburg & H. Korevaar}} (2009). ''Ecologisch beheer van de publieke ruimte: mogelijkheden voor natuur technisch, dijk, slootkant en wegbermbeheer toegespitst op de Hoekse waard'', Alterra</ref> Na verloop van tijd kan de [[dijkvegetatie]] uitbreiden naar het binnenland en buitendijks. Dit zorgt voor een grotere [[habitat]] voor bepaalde soorten [[Fauna (biologie)|fauna]].<ref>{{aut|W.G. Hood}} (2003). ''Indirect environmental effects of DikesChannels:'' Thinking outside of the dike and monitoring on estuarine tidal for habitat restoration, [[Springer Science+Business Media|Springer]]</ref> Onderzoek aan rivierdijken in Nederland wijst uit dat door dijkversterking en andere aanpassingen zoals de wijze van beheer de diversiteit van de dijkvegetatie achteruit gaat. Ook het aanpassen van de rivierloop is debet aan een vermindering van de biodiversiteit.<ref>{{aut|C.I.J.M. Liebrand & K.V. Sykora}} (1996). 'Restoration of semi-natural, species-rich grasslands on river dikes after reconstruction', ''Ecological Engineering'', volume 7, pp. 315-326, Elsevier</ref>

In [[Taiwan]] is er onderzoek gedaan naar de effecten van constructies die voor een dijk aangelegd worden om golven te breken. Voor vissen bieden deze constructies vaak een goede schuil- en nestplaats. Dijken waar deze constructies geplaatst zijn vertonen een toename aan onderwaterleven. In snelstromende rivieren kunnen vissen er schuilen om wegspoelen te voorkomen.<ref>{{aut|Shang-Shu Shiha, Hong-Yuan Leeb & Cheng-Chang Chenb}} (2008). 'Model-based evaluations of spur dikes for fish habitat improvement: A case study of endemic species ''Varicorhinus barbatulus'' (Cyprinidae) and ''Hemimyzon formosanum'' (Homalopteridae) in Lanyang River Taiwan', ''Ecological Engineering'', Elsevier, {{DOI|10.1016/j.ecoleng.2008.07.016}}</ref> Op zeedijken kan diverse fauna een plek vinden zoals vogels, zeehonden, schelpdieren en overig waterleven.<ref>{{Citeer web|url=http://www.innoverenmetwater.nl/upload/documents/Rijke%20Dijk%20(brochure).pdf|format=pdf|titel=De rijke dijk|werk=innoverenmetwater.nl|opgeroepen=6 juni 2013|dodeurl=ja|archiefurl=https://web.archive.org/web/20131224110657/http://www.innoverenmetwater.nl/upload/documents/Rijke%20Dijk%20(brochure).pdf|archiefdatum=24 december 2013}}</ref>

Dijken liggen boven [[maaiveld]]hoogte en vormen daardoor een barricade voor bepaalde diersoorten. Zo kan [[paling]] hinder ondervinden wanneer een dijk de doorgang versperd. Soms krijgen deze dieren hulp van vrijwilligers die ze over de dijk zetten. Een fundamentelere oplossing is de aanleg van vistrappen, zodat de paling en andere vissen zelfstandig over de dijk kunnen komen. Dit levert minder verstoring op voor de fauna en verkleint de kans op [[predatie]], omdat de dieren minder lang in hetzelfde stuk water hoeven te verblijven.<ref>{{Citeer web|url=https://www.dupan.nl/files/Image//nl/nieuws/nieuwsbrieven/december-2012/nieuwsbrief-dupan-jaargang-2-nr-4-december-2012/121218_journaal_en_adv_2_4.pdf|formaat=pdf|titel=Nieuwsbrief|werk=Dupan Journaal - Stichting Duurzame Palingsector Nederland, december 2012|jaargang= 2 |nummer=4|opgeroepen=28-05-2013|archiefurl=https://web.archive.org/web/20130308212015/https://www.dupan.nl/files/Image//nl/nieuws/nieuwsbrieven/december-2012/nieuwsbrief-dupan-jaargang-2-nr-4-december-2012/121218_journaal_en_adv_2_4.pdf|archiefdatum=2013-03-08|dodeurl=nee}}</ref>

Doordat zeedijken soms grote hoeveelheden water op een bepaalde plaats in zee brengen verandert daar de samenstelling van het water. De hoeveelheid zoet water is er in de zomer hoger dan in de winter. Dit heeft invloed op de [[fytoplankton]] en [[macrofauna]] in het water. Ook afsluiting van een stuk water van de zee heeft invloed, de groei van de fytoplankton neemt daardoor af.<ref>{{Aut|Yongsik Sina Bongkil Hyuna, Byungkwan Jeonga & Ho Young Sohb}} (2013). 'Impacts of eutrophic freshwater inputs on water quality and phytoplankton size structure in a temperate estuary altered by a sea dike', ''Marine Environmental Research'' Volume 85, Elsevier</ref>

Dijkaanleg of versterking kan dus zowel positieve als negatieve effecten hebben op de biodiversiteit. Enerzijds kunnen dijken een barrière vormen voor bepaalde soorten, terwijl anderzijds een functie als [[ecologische verbindingszone]] soms tot de mogelijkheden behoort.

=== Hydrologie en bodem ===
Dijken beïnvloeden de [[Peil|waterstand]] binnen- en buitendijks. Door de aanleg worden overstromingen verminderd, gebieden worden als het ware ontwaterd en lopen het gevaar te verdrogen. Watergangen die de omgeving nat hielden vervullen die functie na bedijking in veel mindere mate. Dit heeft tot geval dat bijvoorbeeld moeraslanden die beschermd zijn volgens de [[Conventie van Ramsar]] verdwijnen. Wanneer dijkaanleg de ontwatering van moerassen tot gevolg heeft, is dit in strijd met het verdrag.<ref>{{aut|W.G. Hood}} (2004). Indirect environmental effects of DikesChannels: 'Thinking outside of the dike and monitoring on estuarine tidal for habitat restoration', ''Eustaries and coast'', volume 27, Springerlink</ref>

Naast invloed op de waterstand hebben dijken ook invloed op de hoeveelheid [[Stikstof (element)|stikstof]] die in de vorm van [[nitraat]] aanwezig is in water en bodem. Wanneer een rivier buiten zijn oevers treedt of de zee het land overstroomt zullen nitraten in de bodem filtreren. Na de aanleg van een dijk zal bij een overstroming een kleinere oppervlakte worden verrijkt met nitraten, maar in hogere concentraties dan in de natuurlijke situatie.<ref>{{aut|Sarah E. Gergel, Stephen R. Carpenter & Emily H. Stanley}} (2005). 'Do dams and levees impact nitrogen cycling? Simulating the effects of ﬂood alterations on ﬂoodplain denitriﬁcation', ''Global Change Biology'', volume 11, Wiley</ref>

Dijken zijn van invloed op het bodemleven door onder andere het hogere vochtgehalte van de grond en de [[kwel]]stromen. Daarnaast heeft een dijklichaam meestal een andere [[bodemclassificatie|bodemsamenstelling]] dan de omgeving.

Langs de rivier de [[Wisconsin (rivier)|Wisconsin]] in de Verenigde Staten is onderzoek gedaan naar de chemische samenstelling van de bodem langs rivierdelen met een dijk en stukken rivier zonder dijk. De + staat voor hoogste concentratie, 0 voor de waarde die ertussenin zit en − voor de laagste waarde. Bij = zijn de waarden gelijk.
{| class="wikitable"
! Factor !! Grond binnen de dijk !! Grond buiten de dijk !! Gebied dijk
|-
| [[kalium]]ionen || − || + || 0
|-
| [[calcium]]ionen || + || 0 || −
|-
| [[magnesium]]ionen|| 0 || − || +
|-
| [[Stikstof (element)|stikstofionen]] || = || +||=
|-
| [[pH]] || = || − || =
|-
| [[Organische verbinding|organisch materiaal]] || − || + || 0
|-
| vochtgehalte || = || + || =
|}

Veranderingen in de bodemsamenstelling kunnen zorgen voor meer [[bodem]]activiteit en voor hogere concentraties van [[Micro-organisme|microben]]. De hoeveelheid microben in een dijk is groter dan in het gebied ernaast. Concentraties microben liggen voor het merendeel van de soorten het laagst in niet omdijkte gebieden.<ref>{{aut|Hojeong Kang & Emily H. Stanley}} (2005). 'Effects of levees on soil microbial activity in a large river floodplain', ''River rechearch and application'', Wily</ref>

Rivierdijken hebben invloed op de rivierbodem. Zo kan na verloop van tijd de rivierbodem hoger komen te liggen. Het effect hangt af van de samenstelling van de [[rivierbedding]], de stroomsnelheid van de rivier en de hoeveelheid sediment die de rivier vervoert.

=== Landschap ===
Door de bouw van dijken zijn er bijzondere landschappen ontstaan. De aanleg van rivierdijken leidde tot [[uiterwaard]]en, [[Kolk (water)|wielen]], [[Kleiput|tichelgaten]] en [[Strang (watergang)|strangen]]. Oude dijken die geen functie meer hebben als waterkering worden vaak gezien als karakteristieke en cultuur-historisch belangrijke [[landschapselement]]en. Dat geldt ook voor een deel van de landschappen die mede door dijken zijn ontstaan, zoals [[rivierstrand]]en, [[Kom (landschapselement)|kommen]], [[polder]]s en [[droogmakerij]]en. Moderne zeedijken en rivierdijken worden doorgaans minder gewaardeerd. Uit een onderzoek van Alterra bleek dat Nederlanders dergelijke dijken wat belevingswaarde betreft niet hoger achten dan een [[afvalberg]].<ref>{{aut|J. Roos-Klein Lankhorst, S. de Vries, A.E. Buijs, M.H.I. Bloemmen & C. Schuilingl}} (2005). ''BelevingsGIS versie 2 – Waardering van het Nederlandse landschap door de bevolking op kaart'', Alterra rapportnummer 1138, Wageningen:Alterra</ref>

== Dijken in Nederland ==
Binnen [[Nederland]] zijn bestuurlijk gezien twee typen dijken: de [[primaire waterkering]]en en regionale waterkeringen, die veelal [[secundaire waterkering]]en worden genoemd. De primaire waterkeringen beschermen tegen het [[buitenwater]], het water dat oncontroleerbaar kan stijgen zoals op zee, de grote rivieren, het [[Markermeer]] en het [[IJsselmeer]]. De regionale waterkeringen beschermen tegen het [[binnenwater]] in meren, [[boezem (water)|boezems]] en [[kanaal (waterweg)|kanalen]]. In het westen van Nederland zijn dit veelal boezemkaden. Onder de regionale keringen vallen ook [[slaperdijk]]en. De [[veenkade (waterkering)|veenkade]] van [[Wilnis]] is een voorbeeld van een regionale waterkering.

Soms fungeren dijken als onderdeel van een [[Natuurnetwerk Nederland|ecologische hoofdstructuur]]: zij vormen [[Corridor (transport)|corridors]] voor fauna.<ref>{{aut|W. Stoopendaal & I. Blijleven}} (2011) ''De Klopvaart als ecologische verbindingszone Inrichtingsvoorstel voor het verbeteren van de natte ecologie en het functioneren van de vooroever'' (afstudeeropdracht), Gemeente Utrecht</ref>

=== Soorten dijken ===
Er zijn verschillende soorten dijken. Niet elke dijk heeft dan ook dezelfde functie. Enkele dijksoorten die gebruikt worden zijn:

Naar functie:
* [[Rivierdijk]]: rivierdijken bieden bescherming tegen rivierwater. De hellingshoek van het [[talud]] aan de landzijde is 1:3. Een rivierdijk moet maximaal 10 l/s per strekkende meter aan overslag kunnen verdragen.<ref>{{Aut|L.W. van der Meer}} (1995). ''Toelaatbare golfslagoverslag bij grasdijken'', [[Waterloopkundig Laboratorium]]</ref> Hellingen steiler dan 1:3 geven dan een probleem. Het buitentalud bij oude rivierdijken is vaak steiler, omdat er niet zoveel golfaanval is. Bij moderne dijken is het buitentalud ook 1:3.
** [[Winterdijk]]/bandijk: een winterdijk is een rivierdijk die bij hoge afvoeren overstroming van omliggende gebieden voorkomt en de rivier in het stroomprofiel houdt.
** [[zomerkade|Zomerdijk]]: een zomerdijk is de dijk langs een rivier die bij lage afvoeren de rivier in het stroomprofiel houdt, hierbij geholpen door [[Krib (rivier)|kribben]].
* [[Zeedijk]]: deze dient bescherming te bieden tegen zeewater. Zeedijken moeten bestand zijn tegen vaak zware golfaanval, en hebben daarom een buitentalud van 1:3 of flauwer en een [[dijkbekleding|taludbekleding]] van steen. Het binnentalud van moderne zeedijken is ook 1:3. 
* [[Ringdijk]]: een dijk die om een [[droogmakerij]] ligt.
* Inlaagdijk: een extra dijk die landwaarts van de bestaande dijk wordt aangelegd als 'reserve' als door vooroevererosie de bestaande dijk een grote kans heeft te verzakken. Het gebied tussen de twee dijken wordt [[inlaag]] genoemd. Een inlaagdijk wordt ook wel een slaperdijk genoemd. De functie van een inlaagdijk is echter heel anders dan de hieronder genoemde slaperdijk.
* Waker en [[Slaperdijk|Slaper]]: In het verleden werden vaak landaanwinningswerken uitgevoerd door als het buitengaatse land voldoende opgeslibd was een nieuwe dijk aan de zeezijde aan te leggen en het land tussen de oude en de nieuwe dijk te bemalen. De oude dijk had dan geen functie meer en zou kunnen vervallen. Toch hield men deze dijk in stand als een reservedijk voor het geval de nieuwe zeedijk doorbrak. De nieuwe zeedijk werd dan ''waker'' genoemd, de oude zeedijk ''slaper''. Deze slaperdijken bleven dus onder het regime van de keur vallen (je mocht er dus niet in graven). Bij het in werking treden van de Wet op de Waterkering is dit systeem verlaten en verviel vaak de reglementerings-eis. Hier is men later toch wel weer van teruggekomen, en na 2010 wil men toch deze slaperdijken wel weer als veiligheid in het systeem opnemen.<ref>{{Citeer boek|titel=Gevolgenbeperking compartimentering dijkringen|auteurlink=|auteur=Deltares|url=https://www.stowa.nl/deltafacts/waterveiligheid/innovatieve-dijkconcepten/gevolgenbeperking-compartimentering-dijkringen|uitgever=STOWA|datum=2017|pagina's=|ISBN=|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201130210456/https://www.stowa.nl/deltafacts/waterveiligheid/innovatieve-dijkconcepten/gevolgenbeperking-compartimentering-dijkringen|archiefdatum=2020-11-30|dodeurl=nee}}</ref> Soms noemt men een derde dijk in dit systeem ook wel een ''dromer''. Systemen van Wakers en Slapers vindt men vooral in Zeeland en Groningen/Friesland.<ref>{{Citeer boek|titel=Dijken|auteurlink=|auteur=Huitema, T.|medeauteurs=|taal=|url=http://resolver.tudelft.nl/uuid:345c966f-def4-453f-aab5-67ac4574537e|uitgever=Kosmos, Amsterdam|datum=1947|pagina's=pp 4-6|ISBN=}}</ref>  In het rivierengebied komen ook slaperdijken voor. Dit zijn dijken die aangelegd zijn in geval de hoofdwaterkering bezwijkt; hun functie is dus vergelijkbaar met de hierboven genoemde inlaagdijk. Een voorbeeld van zo'n slaperdijk is de dijk die in 1652 is aangelegd aan de oostkant van de Gelderse Vallei van Veenendaal ([[Fort aan de Buursteeg]]) naar het noorden tot aan [[Werk aan de Daatselaar]].<ref>{{Citeer boek|titel=Nederland als polderland|auteurlink=|auteur=Beekman, A.A.|uitgever=Thieme, Zutphen|datum=1932|pagina's=pp 430-431|ISBN=}}</ref> 
De hoogte van een dijk is zodanig dat de doorbraakkans aan de wettelijke eisen voldoet, deze eisen hangen af van het [[overstromingsrisico]].

Naar bouwwijze:
* [[Veenkade (waterkering)|Veendijk]]: een veendijk is een regionale waterkering die vooral uit veen bestaat. Veendijken zijn gevoelig voor verdroging.
* [[Wierdijk]]: dijken opgebouwd uit gestapeld en tussen palen vastgelegd biologisch materiaal, voornamelijk [[zeegras]], werden vanaf de veertiende eeuw aangelegd, omdat ze beter tegen hoogwater bestand waren dan de oudere dijken uit [[plaggen]].

Wanneer welke dijk gebruikt wordt hangt af van de functie die de dijk moet vervullen en van de omgeving. In West- en Noord-Nederland zijn veel veenkades aangelegd omdat die grondsoort daar veelvuldig voorkomt.

=== Onderhoud ===
In Nederland is de beheerder van een dijk verantwoordelijk voor het onderhoud en moet de beheerder zorgen dat de dijk aan de wettelijke eisen voldoet. De overheid kan eisen stellen aan het onderhoud, de vorm en de manier van aanleg van een waterkering. Wanneer een waterkering in meer dan een provincie ligt, kunnen de [[Gedeputeerde Staten]] het onderhoud toewijzen aan een van de organen. Normaliter onderhouden de waterschappen de dijken.

Dijken die van boeren waren dienden door de boeren zelf onderhouden te worden. De hoeveelheid dijk die een boer in Nederland moest onderhouden werd vastgesteld aan de hand van het oppervlak van zijn land. De boeren deden dit onderhoud gezamenlijk. Dit leidde tot de vorming van de [[waterschap|waterschappen]]. Vrijwel alle dijken zijn in beheer en onderhoud bij een waterschap. Alleen die waterkeringen waar niet direct mensen achter wonen (zoals de [[Afsluitdijk]] en de [[Brouwersdam]]) zijn in beheer bij [[Rijkswaterstaat]]. De meeste dijken worden eens in de paar jaar of eens per jaar gecontroleerd, afhankelijk van het [[overstromingsrisico]].

In het kader van het [[IJkdijk]] project is onderzocht hoe dijken geautomatiseerd bewaakt kunnen worden. Een aantal [[remote sensing]] technieken wordt gebruikt, de overige systemen vinden nog geen praktische toepassing. In Nederland wordt aan de hand van gegevens van het [[Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut|KNMI]] een prognose gemaakt van het weer (regenval in Nederland en Duitsland, kans op extreem [[smeltwater]]); hiermee maakt Rijkswaterstaat een prognose van de te verwachten waterstand langs te dijken. Als dit problemen zou kunnen opleveren wordt [[dijkbewaking]] ingesteld.<ref>[https://www.rijkswaterstaat.nl/water/veiligheid/bescherming_tegen_het_water/waterkeringen/dijken/ Dijkversterkingen en dijkbewaking], Rijkswaterstaat. opgeroepen op 12-5-2013</ref>

=== Samenwerking met België ===
Bij primaire waterkeringen waar zowel België als Nederland belang bij hebben wordt er samengewerkt bij het dijkonderhoud en de verzwaring van dijken. De voornaamste samenwerking vindt plaats op het gebied van de [[Oosterscheldekering|Scheldekeringen]].<ref>{{aut|F. den Heijer & E. Calle}} (2000) ''Lange Termijn Visie Schelde-estuarium'', Delft hydraulics en Geodelft</ref>

== Dijken in België ==
In België zijn de waterbeheerders verantwoordelijk voor het onderhoud en de aanleg van dijken.

== Dijken in Brits-Columbia ==
In [[Brits-Columbia]] wijkt de definitie van dijk af. Volgens de ''dike maintaince act'' valt alles wat gebruikt wordt ter voorkoming van overstromingen onder de categorie dijk, dus ook dammen, sluizen, afvoerpijpen en constructies voor drainage. In Canada is de gouverneur van een district verantwoordelijk voor het onderhoud en de aanleg van dijken. Een uitzondering hierop zijn dijken die in privaat bezit zijn, de eigenaar is dan verantwoordelijk voor het dijkonderhoud. De dijken worden geïnspecteerd door een dijkinspecteur. De dijkinspecteur kan aanwijzingen geven aan de dijkbeheerder/eigenaar dat de dijk gerepareerd moet worden.<ref>[http://www.bclaws.ca/EPLibraries/bclaws_new/document/ID/freeside/00_96095_01 Dike maintaince act chapter 95]. opgeroepen op 18-05-2013</ref>

== Zie ook ==
* Experimenteren met dijken: [[IJkdijk]] en [[Trapdijk]]

{{Appendix||2=
;Bronnen
* [http://www.deltawerken.com/ Deltawerken.Com over Dijken en Dammen]
* [http://www.zeeweringen.nl/ Zeeweringen.nl over versterking van de Zeeuwse dijken]
* [http://wetten.overheid.nl/BWBR0025458/Hoofdstuk5/geldigheidsdatum_18-03-2013 Waterwet, Hoofdstuk 5: Aanleg en beheer van waterstaatswerken, alle artikelen]
* {{aut|Schijndel et al}}, (2011), ''Ruimtelijke ordening en planologie'', Noordhof Uitgevers: Groningen
* {{aut|Eric-Jan Pleijster, Cees van der Veeken}} (2014), [https://www.nai010.com/nl/publicaties/dijken-van-nederland/130538 Dijken van Nederland], LOLA Landscape Architects, Rotterdam, {{ISBN|9789462 081505}}
;Referenties en noten
{{References||30em}}
}}
{{Navigatie landschapselementen}}

[[Categorie:Dijk]]