Brontekst bekijken van Defensie van Nederland

{{Zijbalk defensie Nederland}}
De '''Nederlandse defensieorganisatie''' (kortweg: Defensie) wordt gevormd door het [[Ministerie van Defensie (Nederland)|ministerie van Defensie]]. Het ministerie bestaat uit het departement, de [[Nederlandse krijgsmacht|krijgsmacht]], bijzondere organisatie-eenheden en ondersteunende organisaties. De [[lijst van Nederlandse ministers van Defensie|minister van Defensie]] heeft de politieke leiding over Defensie. De [[Secretaris-generaal van een Nederlands ministerie|secretaris-generaal]] (SG) heeft de ambtelijke leiding. De militaire leiding van de krijgsmacht berust bij de [[Commandant der Strijdkrachten]]. De regering heeft het opperbevel over de krijgsmacht.

==Organisatie==
===Het departement===
{{Zie ook|Zie ook het hoofdartikel [[Ministerie van Defensie (Nederland)]]}}

Het departement is het feitelijke ministerie. Naast de minister van Defensie en de [[staatssecretaris (Nederland)|staatssecretaris]], omvat het departement de Bestuursstaf. Deze wordt geleid door de [[Secretaris-generaal van een Nederlands ministerie|secretaris-generaal]]. Onder de bestuursstaf ressorteren verschillende (hoofd)directies, de [[Commandant der Strijdkrachten]] met de Defensiestaf en de volgende bijzondere organisatie-eenheden:

* de [[Inspecteur-generaal der Krijgsmacht]] (IGK)
* de [[Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst]] (MIVD)
* de [[Militaire Luchtvaart Autoriteit]] (MLA)
* het [[Militair Huis van Z.M. de Koning]]

===De krijgsmacht===
{{Zie ook|Zie ook het hoofdartikel [[Nederlandse krijgsmacht]]}}

De '''Nederlandse krijgsmacht''' is de militaire organisatie van het [[Koninkrijk der Nederlanden]]. Het bestaan, de taken van en het gezag over de krijgsmacht zijn vastgelegd in Artikel 97 van de [[Nederlandse Grondwet]]:<ref name=referentie1>Besluit van 22 augustus 2008, Stb. 2008, 348, ter bekendmaking van de tekst van de herziene Grondwet.</ref>
:1. ''Ten behoeve van de verdediging en ter bescherming van de belangen van het Koninkrijk, alsmede ten behoeve van de handhaving en de bevordering van de internationale rechtsorde, is er een krijgsmacht.'' 2. ''De regering heeft het oppergezag over de krijgsmacht.''

De krijgsmacht bestaat uit de [[Koninklijke Marine]] (KM), de [[Koninklijke Landmacht]] (KL), de [[Koninklijke Luchtmacht]] (KLu) en de [[Koninklijke Marechaussee]] (KMar). Sinds september 2005 zijn dit geen zelfstandige krijgsmachtdelen met een eigen bevelhebber meer. De krijgsmacht is nu als onderdeel van Defensie georganiseerd in drie operationele commando's die direct onder de [[Commandant der Strijdkrachten]] vallen, en de marechaussee die onder de [[Secretaris-generaal van een Nederlands ministerie|secretaris-generaal]] valt:

* het [[CZSK|Commando Zeestrijdkrachten]] (CZSK) bestaat uit de operationele eenheden van de [[Marine (strijdmacht)|zeemacht]]
* het [[CLAS|Commando Landstrijdkrachten]] (CLAS) bestaat uit de operationele eenheden van de [[Landmacht (algemeen)|landmacht]]
* het [[CLSK|Commando Luchtstrijdkrachten]] (CLSK) bestaat uit de operationele eenheden van de [[luchtmacht]]
* de [[Koninklijke Marechaussee]] (KMar) is de [[militaire politie]]

===Ondersteunende diensten===
De ondersteunende uitvoeringsorganisaties van Defensie zijn ondergebracht in twee defensieonderdelen:

* de [[Defensie Materieel Organisatie]] (DMO)
* het [[Defensie Ondersteuningscommando]] (DOSCO)

== Dienstplicht ==
Het bestaan van [[militaire dienstplicht]] is vastgelegd in Artikel 98 van de [[Nederlandse Grondwet]].<ref name=referentie1 /> Sinds 1 mei 1997 is de opkomstplicht uitgesteld en Defensie roept daarom geen nieuwe dienstplichtigen meer op.<ref>Rijksoverheid [https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/defensiepersoneel/dienstplicht Dienstplicht], geraadpleegd op 8 maart 2022. [https://web.archive.org/web/20220408202224/https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/defensiepersoneel/dienstplicht Gearchiveerd] op 8 april 2022.</ref> De krijgsmacht bestaat daardoor geheel uit beroepspersoneel. De dienstplicht geldt sinds 1 januari 2020 ook voor vrouwen. Iedereen die 17 jaar wordt, krijgt een brief van de overheid over de inschrijving voor de dienstplicht. Naar schatting zijn ruim 2,8 miljoen mannen en 2,7 miljoen vrouwen geschikt voor militaire dienst. In september 2023 introduceerde Defensie het Dienjaar,<ref>{{Citeer web|url=https://www.defensie.nl/actueel/nieuws/2023/09/09/eerste-lichting-aan-de-slag-als-dienjaarmilitair|titel=Eerste lichting aan de slag als dienjaarmilitair|bezochtdatum=12 september 2023|datum=9 september 2023|werk=[[Ministerie van Defensie (Nederland)|Ministerie van Defensie]]}}</ref> volgens projectleider Erik Noordam een soort "vrijwillige dienstplicht".<ref>{{Citeer web|url=https://www.bnr.nl/nieuws/arbeidsmarkt/10524697/dienjaar-defensie-van-start-liever-mensen-die-willen-dan-moeten|titel=Dienjaar Defensie van start: 'liever mensen die willen, dan moeten'|bezochtdatum=12 september 2023|achternaam=Bakker|voornaam=Donner|datum=11 september 2023|werk=[[BNR Nieuwsradio]]}}</ref>

== International samenwerking ==
Door deelname aan de [[NAVO]] verzekerde Nederland zich na de [[Tweede Wereldoorlog]] van bondgenoten. Hierbij verklaarde het zich akkoord om, zoals alle leden van de NAVO, 2% van hun [[bruto binnenlands product]] (bbp) aan defensie uit te geven. Nederland houdt zich hier evenals veel andere leden echter al jaren niet aan.<ref>[https://web.archive.org/web/20180524222534/https://aiv-advies.nl/6dy/publicaties/briefadviezen/kabinetsformatie-2012-krijgsmacht-in-de-knel] Rapport “Krijgsmacht in de Knel”, Adviesraad Internationale Vraagstukken, 2012</ref> Dat leverde veel kritiek op van lidstaten, en met name van de [[Verenigde Staten]], die wel aan de NAVO-norm voldoen. In 2014 kwamen de NAVO-landen bijeen in Wales waar besloten werd dat de uitgaven voor defensie niet langer zullen dalen en dat de leden zullen streven naar een verhoging van de defensie-uitgaven tot 2% van het bbp in 2024.<ref>{{en}} UK Government [https://www.gov.uk/government/publications/nato-summit-2014-wales-summit-declaration/the-wales-declaration-on-the-transatlantic-bond The Wales Declaration on the Transatlantic Bond, 5 september 2014], geraadpleegd op 8 maart 2022. [https://web.archive.org/web/20220402145406/https://www.gov.uk/government/publications/nato-summit-2014-wales-summit-declaration/the-wales-declaration-on-the-transatlantic-bond Gearchiveerd] op 2 april 2022.</ref> Volgens cijfers van de NAVO gaf Nederland 1,49% van het bbp uit aan defensie in 2020, het vergelijkbare cijfer voor 2014 was 1,15%.<ref>{{en}} [https://www.nato.int/nato_static_fl2014/assets/pdf/2021/3/pdf/sgar20-en.pdf NATO Annual report 2020, p.134], geraadpleegd op 8 maart 2022</ref>

Daarnaast richt Nederland zich voor defensiesamenwerking op de [[Europese Unie]] en de [[Verenigde Naties]].<ref>[https://www.defensie.nl/onderwerpen/internationale-samenwerking] defensie.nl, Internationale samenwerking. [https://web.archive.org/web/20230609163719/https://www.defensie.nl/onderwerpen/internationale-samenwerking Gearchiveerd] op 9 juni 2023.</ref> In dat verband is Nederland lidstaat van de [[OVSE]].

== Defensie-uitgaven ==
De inzetbaarheid van de Nederlandse krijgsmacht hangt onder meer af van het beschikbare defensiebudget. In 1954 bereikten de uitgaven van het Nederlandse ministerie van Defensie een piek van meer dan 6% van het bbp.<ref name="CBSSM">CBS [https://docplayer.nl/13265175-Opkomst-van-nieuwe-militaire-2004-2011-supermachten.html De opkomst van nieuwe militaire supermachten, 2015], geraadpleegd op 8 maart 2022</ref> Sindsdien daalden de uitgaven eerst snel en met schokken, maar vanaf midden jaren negentig langzaam en geleidelijk. Toen de [[Berlijnse Muur]] viel in 1989, lagen de uitgaven van het ministerie nog op 2,8% van het bbp. De sterkste daling van de Defensie-uitgaven voltrok zich in de jaren negentig, na de val van de Berlijnse muur.<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2022/12/30/hoe-den-haag-het-eigen-leger-decimeerde-a4152770 Hoe Den Haag het eigen leger decimeerde] ''NRC'', 31 december 2022. [https://web.archive.org/web/20230331134627/https://www.nrc.nl/nieuws/2022/12/30/hoe-den-haag-het-eigen-leger-decimeerde-a4152770 Gearchiveerd] op 31 maart 2023.</ref> Omstreeks 2014 liggen de uitgaven iets boven de 1% en nooit eerder, sinds het begin van de metingen in 1929, werd er zo weinig geld aan defensie uitgegeven.<ref name="CBSSM"/>

Deze daling wordt gereflecteerd in de beschikbare militaire middelen. In 1991 telde Nederland nog 211 gevechtsvliegtuigen van het type [[F-16 Fighting Falcon|F-16]], maar deze worden vervangen door 37 [[F-35 Lightning II|Joint Strike Fighters]] omstreeks 2020.<ref name="CBSSM"/> In de jaren tachtig zijn 913 [[Leopard 2|Leopard tanks]] aangeschaft, maar hiervan zijn veruit de meeste verkocht en in 2015 waren er nog slechts 15 over. Het aantal [[fregat]]ten daalde van 15 in 1991 naar zes stuks in 2015 en van de 26 [[mijnenjager|mijnenbestrijdingsvaartuigen]] waren er 10 over in 2015.<ref name="CBSSM"/>

Na 2014 stegen de uitgaven weer, zowel in absolute als relatieve zin tot 1,2% van het bbp in 2018.<ref name=CBS18>CBS [https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2019/36/defensie-uitgaven-1-2-procent-van-bbp-in-2018 Defensie-uitgaven 1,2% van bbp in 2018, 5 september 2019], geraadpleegd op 8 maart 2022. [https://web.archive.org/web/20220308112656/https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2019/36/defensie-uitgaven-1-2-procent-van-bbp-in-2018 Gearchiveerd] op 8 maart 2022.</ref> Sinds 2014 zijn de uitgaven met 25% gestegen. Van alle uitgaven in 2018 was 49% bestemd voor de lonen van defensiepersoneel.<ref name=CBS18/> In hetzelfde jaar bestonden de investeringen voor twee derde uit militaire activa, zoals vliegtuigen, voertuigen en bewapening. Een derde van de investeringen werd gedaan in overige zaken, zoals gebouwen en computers.<ref name=CBS18/>

Hieronder een overzicht van de uitgaven voor de landsverdediging in miljoenen euro vanaf 1995:<ref>CBS [https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/84122NED/table?searchKeywords=landsverdediging Uitgaven Landsverdediging], geraadpleegd op 8 maart 2022</ref>
<timeline>
Colors     = 
  id:grey   value:rgb(0.80,0.80,0.80)
  id:silver value:rgb(0.95,0.95,0.95)
  id:dred   value:rgb(0.80,0.10,0.10)
ImageSize  = width:900 height:350
PlotArea   = left:70 right:20 top:10 bottom:20
AlignBars  = late
DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:11000
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:grey
ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:silver

PlotData=
  color:dred align:center width:20
  bar:1995 from:start till:6100
    text:6100 at:6400
  bar:1996 from:start till:6195
    text:6195 at:6400
  bar:1997 from:start till:6110
    text:6110 at:6300
  bar:1998 from:start till:6137
    text:6137 at:6400
  bar:1999 from:start till:6812
    text:6812 at:7000
  bar:2000 from:start till:6607
    text:6607 at:6800
  bar:2001 from:start till:7155
    text:7155 at:7300
  bar:2002 from:start till:7145
    text:7145 at:7300
  bar:2003 from:start till:7250
    text:7250 at:7500
  bar:2004 from:start till:7263
    text:7263 at:7400
  bar:2005 from:start till:6710
    text:6710 at:6900
  bar:2006 from:start till:7424
    text:7424 at:7600
  bar:2007 from:start till:7898
    text:7898 at:8100
  bar:2008 from:start till:8086
    text:8086 at:8300
  bar:2009 from:start till:8529
    text:8529 at:8800
  bar:2010 from:start till:8126
    text:8126 at:8400
  bar:2011 from:start till:8108
    text:8108 at:8400
  bar:2012 from:start till:7475
    text:7475 at:7700
  bar:2013 from:start till:7503
    text:7503 at:7700
  bar:2014 from:start till:7288
    text:7288 at:7500
  bar:2015 from:start till:7708
    text:7708 at:7900
  bar:2016 from:start till:8015
    text:8015 at:8200
  bar:2017 from:start till:8531
    text:8531 at:8700
  bar:2018 from:start till:9074
    text:9074 at:9200
  bar:2019 from:start till:10000
    text:10.000 at:10200
  bar:2020 from:start till:10701
    text:10.701 at:10900
</timeline>

==Zie ook==
* [[Nederlandse krijgsmacht]]
* [[Ministerie van Defensie (Nederland)]]
* [[Lijst van oorlogen van Nederland]]

{{Appendix|2=
{{References}}
*''Informatie en teksten op deze pagina zijn deels afkomstig van de website van het Ministerie van Defensie, http://www.defensie.nl''
}}
{{Navigatie statistische informatie Nederland}}

[[Categorie:Krijgsmacht van Nederland| ]]