Brontekst bekijken van Cruijffiaans

'''Cruijffiaans''' is de benaming voor het unieke taalgebruik van de [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[voetballer]] en voetbaltrainer [[Johan Cruijff]] (1947-2016).

Cruijffiaans kenmerkt zich door een verzameling woorden uit het voetbal[[jargon]], het [[Amsterdams (dialect)|plat Amsterdams]] en [[oneliner]]s die het midden houden tussen [[Paradox (stijlfiguur)|paradoxen]], inzicht en [[open deur]]en. Taalkundige [[René Appel]] meent dat Cruijff 'op een heerlijke manier uitdrukkingen verkeerd gebruikt.'<ref>{{dode link}}{{citeer web |url=http://www.radio1.nl/item/350037-TNA-Johan-Cruijff.html |titel=Het TNA van Johan Cruijff - René Appel over het taalgebruik van Cruijff |datum=26 maart 2016 |uitgever=[[NPO Radio 1]] |werk=[[De Taalstaat]] |dodeurl=ja |archiefurl=https://web.archive.org/web/20160413171547/http://www.radio1.nl/item/350037-TNA-Johan-Cruijff.html |archiefdatum=13 april 2016 |bezochtdatum=30 maart 2016 }}Citaat op 3:41.</ref> Omdat Johan Cruijff voor zijn toehoorders vaak niet te volgen was, spreekt men van ''cruijffiaans taalgebruik''. In de Dikke Van Dale wordt dit begrip als volgt omschreven: ‘raadselachtige, diepzinnig aandoende uitspraken die niet altijd de regels van de logica lijken te volgen’. Maar achter deze uitspraken gaat volgens het boek ''Cruijffiaans'' (2020) van Rob Siekmann wel degelijk een geordend gedachtegoed schuil. Siekmann destilleerde uit duizenden citaten niet alleen Cruijffs visie op voetbal, maar ook op andere aspecten van zijn leven.<ref>{{Citeer boek|titel=Cruijffiaans. Uitspraken, gedachtegoed en voetbalvisie: een thematisch totaaloverzicht |auteur=Rob Siekmann |url=https://www.2010uitgevers.nl/product/cruijffiaans-uitspraken-gedachtegoed-en-voetbalvisie-een-thematisch-totaaloverzicht/ |uitgever=20/10 Uitgevers |datum=2020 |pagina's= |ISBN=978-94-90951-634 |bezochtdatum=10 augustus 2021}}</ref> 

== Achtergrond ==
Het taalgebruik van Cruijff kan volgens Appel worden verklaard doordat hij, net als elke prater doet, gedeeltelijk plant wat hij zal gaan zeggen en tegelijkertijd al bezig is met de uitvoering: 'alleen bij Cruijff gaat dat in zo'n hoog tempo dat het vaker misgaat.' Bovendien heeft Cruijff ook zelf in de gaten dat hij een fout maakt, maar 'meestal komt hij niet toe aan het verbeteren van zichzelf omdat hij al met de volgende zin bezig is.'<ref>De Taalstaat, 2016.</ref>

== Kenmerken ==
Het Cruijffiaans heeft verschillende kenmerken:
* [[Plat (taal)|Plat]] en algemeen Nederlands worden door elkaar gebruikt.
* Het [[betrekkelijk voornaamwoord]] ''die'' wordt altijd door ''wie'' vervangen.<ref>Te horen in ''De Taalstaat'', 2016, op 6:48-7:11.</ref>
* [[Hun als onderwerp|''Hun'' wordt gebruikt in plaats van ''zij'']].
* De [[Persoonlijk voornaamwoord|persoonlijke voornaamwoorden]] ''ik'', ''wij'' en ''we'' worden vervangen door ''je''.
* [[Neologisme]]n en verbasteringen.
* Veelvuldig gebruik van ''Dan praat je over...'' in plaats van ''Dat is...'' 
* Veelvuldig gebruik van [[Tautologie (stijlfiguur)|tautologieën]].
* Afwijkend gebruik van [[staande uitdrukking]]en, zoals 'onderzoeken naar de hand nemen'<ref>Te horen in ''De Taalstaat'' 2016, 3:29.</ref> wanneer bedoeld is 'onder de loep nemen', of een probleem 'in de tand des tijds zien' in plaats van 'in zijn tijd zien'.<ref>Te horen in ''De Taalstaat'' 2016, 3:18.</ref>
* Bepaalde woorden zeer vaak gebruiken, zoals 'ofschoon'.
* Stellige maar onterechte beweringen, zoals dat er 'een heel oud gezegde' bestaat: 'Het zijn en blijven Italianen', terwijl dat geen bestaand gezegde is.<ref>Te horen in ''De Taalstaat'', 2016, op 3:25.</ref>
* Woorden verkeerd uitspreken of het verkeerde woord kiezen, zoals de uitspraak 'merchandining' voor 'merchandising',<ref>Te horen in ''De Taalstaat'', 2016, op 2:17.</ref> of in 'hun verdediging was een geitenkaas' waar 'gatenkaas' bedoeld is.<ref>Te horen in ''De Taalstaat'', 2016, op 5:00.</ref>

== Varianten ==
=== Nederland ===
Cruijff werd gepersifleerd in [[Café de Wereld]], waarin hij typisch Cruijffiaans spreekt. Cabaretier [[Joop Visser]] schreef het lied "Voetbal" waarvan de tekst bestaat uit Cruijffiaanse uitspraken.

=== Spanje ===
Ook het [[Spaans (hoofdbetekenis)|Spaans]] van Johan Cruijff had kenmerkende eigenschappen, zoals zijn veelvuldige gebruik van de Spaanse uitdrukking ''en un momento dado (op een gegeven moment).'' Deze uitdrukking werd ook gebruikt in de titel van een documentaire over Cruijffs leven uit 2004: ''[[Johan Cruijff: En un momento dado]]''.

== Voorbeelden van Cruijffiaans ==
=== Over voetbal ===
==== Algemeen ====
* "Als ik zou willen dat je het begreep, had ik het wel beter uitgelegd."
* "Elk nadeel heb zijn voordeel."
* "Elk voordeel heb zijn nadeel."
* "Ik heb nog nooit een zak geld een goal zien maken."
* "Je snap het pas als je het begrijp" (zo, betekenis "Je gaat het pas zien als je het door hebt.")
* "Voetballen is simpel. Het moeilijkste wat er is, is simpel voetballen."
* "Voordat ik een fout maak, maak ik die fout niet."

==== Bal ====
* "Als je op balbezit speelt, hoef je niet te verdedigen, want er is maar één bal."
* "Als wij de bal hebben, kunnen hun niet scoren."
* "Als je de bal niet heb, ken je niet scoren."
* "Je moet altijd zorgen dat je een doelpunt meer scoort als de tegenstander."
* "Kijk, de bal is een essentieel onderdeel van het spel."
* "Kijk, de bal moet minimaal tussen die twee palen."
* "Zonder de bal kun je niet winnen."

==== Italianen ====
* "Als Italianen één kans krijgen, maken ze er twee."
* "Italianen kennen niet van je winnen, maar je ken wel van ze verliezen."
* "Italië heb een paar hele goeie voetballers, maar die moet je dan wel de bal spelen, zodat ze kunnen voetballen."
Laatste twee uitspraken vlak voor de EK 2008-wedstrijd Nederland-Italië, die Nederland won met 3-0:
* "Als ik de hele tuin moet verdedigen ben ik de slechtste, als ik dit stukje moet verdedigen ben ik de beste. Alles heeft te maken met meters, meer niet." (EK 2008)
* "Zet er één in de spits, maak er een [[Tuttifrutti|tutti frutti]] van." (EK 2008)

==== Snelheid en tijd ====
* "Als je een speler ziet sprinten, is hij te laat vertrokken."
* "Als je ergens niet bent, ben je óf te vroeg óf te laat."
* "Als je sneller wilt spelen kun je wel harder lopen, maar in wezen bepaalt de bal de snelheid van het spel."
* "In voetbal is het simpel: je bent óf op tijd óf je bent te laat. Als je te laat bent, moet je zorgen dat je op tijd vertrekt."
* "Wat is snelheid? Vaak verwisselt de sportpers snelheid met inzicht. Kijk, als ik iets eerder begin te lopen dan een ander, dan lijk ik sneller."

==== Techniek ====
* "Je moet een gat voor je laten vallen en er dan zelf inlopen."

==== Winnen ====
* "Als je de eerste goal scoort, win je de wedstrijd."
* "Italianen kennen niet van je winnen, maar je ken wel van ze verliezen."
* "Je moet schieten, anders kun je niet scoren."
* "Voetbal is een spel van fouten. Wie de minste fouten maakt, wint."
* "Zonder de bal kun je niet winnen."

=== Over files ===
* "Mensen moeten harder gaan rijden, dan zijn ze sneller van de weg, dus zijn er minder files."

=== Over zichzelf ===
* "In zekere zin ben ik waarschijnlijk onsterfelijk."<ref>{{citeer web |url=https://www.dagelijksestandaard.nl/2016/03/in-memoriam-johan-cruijff-zijn-tien-meest-legendarische-uitspraken-op-een-rij/ |titel=In memoriam: Johan Cruijff. Zijn tien meest legendarische uitspraken op een rij |werk=[[De Dagelijkse Standaard]] |datum=24 maart 2016 |auteur=Paul van der Bas |bezochtdatum=10 augustus 2021}}</ref>
* "Ik ben Nederlands belangrijkste exportproduct."

=== Over geloof ===
* "Je moet nooit bijgelovig zijn. Dat brengt ongeluk."
* "Ik geloof niet omdat ik dus niet gelovig ben maar ik denk wel dat er iets anders is, maar daardoor geloof ik datgene wat ik dus denk dat er is."
* "Ik geloof niet. In Spanje slaan alle 22 spelers een kruisje voordat ze het veld opkomen, als het werkt, zal het dus altijd een gelijkspel worden."

== Literatuur ==
* {{aut|Henk Davidse}} ''Je moet schieten, anders kun je niet scoren - en andere citaten van Johan Cruijff''. 1998

== Externe links ==
* {{pdf}}{{citeer web |url=https://www.onzetaal.nl/uploads/editor/1996-11cruijff.pdf |titel="Utopieën wie nooit gebeuren" - De taal van Johan Cruijff |werk=Onze Taal |uitgever=[[Genootschap Onze Taal]] |datum=1996 |auteur=Guus Middag en Kees van der Zwan |bezochtdatum=10 augustus 2021}}
* {{citeer web |url=http://www.novatv.nl/page/detail/uitzendingen/5071 |titel=Volledig interview met Johan Cruijff |website=[[NOVA (televisieprogramma)|NOVA]] |datum=11 april 2007 |auteur=Menno de Galan en Jan van Loenen |dodeurl=ja |archiefurl=https://web.archive.org/web/20160315130130/http://www.novatv.nl/page/detail/uitzendingen/5071 |archiefdatum=15 maart 2016}}

{{Appendix|2=
{{References|2=2}}
}}

{{wikiquote|Johan Cruijff}}

[[Categorie:Geschiedenis van het voetbal]]
[[Categorie:Voetbalterminologie]]
[[Categorie:Uitdrukking in het Nederlands]]
[[Categorie:Amsterdams]]
[[Categorie:Johan Cruijff]]