Brontekst bekijken van Categorieën van manuscripten van het Nieuwe Testament

Een manier om de [[Bijbelse handschriften|handschriften]] van het [[Nieuwe Testament]] onder te verdelen, is een indeling in vijf categorieën. Deze is in 1981 voorgesteld door [[Kurt Aland|Kurt]] en [[Barbara Aland]] van het ''Institut für neutestamentliche Textforschung'' van de [[Westfälische Wilhelms Universiteit]] in [[Münster (stad)|Münster]]. Zij deden het voorstel in hun boek ''Der Text des Neuen Testaments''.<ref>Aland, 116 e.v.</ref>

De aanleiding voor deze indeling in categorieën was het inzicht dat in de beoordeling van tekstverschillen het gewicht van een handschrift niet (uitsluitend) door de ouderdom ervan bepaald zou moeten worden, maar door de kwaliteit van de tekst in het betreffende handschrift. Het onderscheid in kwaliteit wordt bepaald door de aard van de tekstverschillen ten opzichte van andere handschriften. Daarbij geldt als [[vuistregel]]: hoe meer oude of oorspronkelijke lezingen een handschrift heeft, hoe hoger de kwaliteit ervan.

Andere tekstcritici hebben kritiek geleverd op de door de Alands voorgestelde categorisering en deze is dan ook niet algemeen aanvaard. Zo is geopperd dat de categorisering te veel gebaseerd is op het onderscheid tussen de [[Alexandrijnse tekst]] en de [[Byzantijnse tekst]], terwijl andere teksttypes, met name de [[Westerse tekst]], onvoldoende op waarde geschat zijn. Het uitgangspunt dat de tekstkwaliteit zwaarder weegt dan (uitsluitend) de ouderdom van een handschrift wordt echter breed gedeeld en er is nog geen voorstel gedaan dat op meer instemming kan rekenen.

Vanaf [[Papyrus 89]] en [[Unciaal 0275]] zijn de Papyri en Uncialen nog niet in categorieën geplaatst.

== Categorieën ==
De vijf categorieën kunnen als volgt omschreven worden.

=== Categorie I ===
In deze categorie zijn de oudste en beste handschriften opgenomen, die de basis vormen voor de standaardtekst van het Nieuwe Testament, het [[Novum Testamentum Graece]], ook wel bekend als de Nestle-Aland-editie. Deze categorie omvat vrijwel alle handschriften tot aan het begin van de vierde eeuw, ongeacht de tekst die zij vertegenwoordigen.<ref>Aland, 346.</ref> Ook handschriften van iets later datum met vrijwel uitsluitend tekstlezingen die tot het Alexandrijnse teksttype behoren, worden tot deze categorie gerekend. Vandaar dat ook enkele latere [[Papyrus (schrift)|papyri]], teksten in [[unciaal]] schrift (hoofdletters) en zelfs een aantal teksten in [[minuskel]]schrift (kleine letter) tot deze categorie gerekend worden.<ref>Aland, 140vv. Minuskel 33 bijvoorbeeld behoort in de evangeliën tot categorie II, maar daarbuiten tot categorie I (Aland, 141).</ref>

Tot deze categorie worden onder meer de beroemde [[Codex Sinaiticus]] en [[Codex Vaticanus]] gerekend.

=== Categorie II ===
De handschriften uit deze categorie komen grotendeels overeen met die uit categorie I, maar zij vertonen sporen van vreemde invloeden. Evenals de handschriften in categorie I zijn zij van groot belang bij het vaststellen van de oorspronkelijke tekst.

=== Categorie III ===
Deze categorie bevat handschriften met een eigen karakter, die vooral een belangrijke rol hebben gespeeld in de geschiedenis van de tekstoverlevering van het Nieuwe Testament, maar die van iets minder groot belang zijn in het vaststellen van de oorspronkelijke tekst. Deze categorie omvat onder meer de tekstfamilies [[Familie 1|''f''<sup>1</sup>]], [[Familie 13|''f''<sup>13</sup>]].

=== Categorie IV ===
Hiertoe behoren de handschriften uit de Westelijke traditie van de tekstoverlevering van het Nieuwe Testament, waarvan [[Codex Bezae]] de belangrijkste vertegenwoordiger is.

=== Categorie V ===
Deze categorie omvat de handschriften die (geheel of grotendeels) behoren tot het Byzantijnse teksttype. Deze handschriften komen uit de [[middeleeuwen]] en de tekst die zij vertegenwoordigen is dan ook relatief laat. Omdat evenwel de meeste handschriften van het Nieuwe Testament tot het Byzantijnse teksttype behoren, is deze categorie de grootste van de vijf. Voor het bepalen van de oorspronkelijke tekst zijn zij echter van minder groot belang. Van de minuskels zijn verreweg de meeste in deze categorie ingedeeld.

== Overzicht van handschriften per categorie ==
In de onderstaande tabel worden de handschriften van het Nieuwe Testament opgenomen door vermelding van de standaardafkorting voor het manuscript. In de linkerkolom staan jaartallen. De in de kolommen I-V opgenomen manuscripten zijn rond het in de linkerkolom vermelde jaar geschreven. De Romeinse cijfers I-V verwijzen naar de bovengenoemde categorieën van Handschriften.

De lijst volgt Aland & Aland (zie bibliografie), p. 167-171.

{| class="wikitable"
! Periode !! Categorie I !! Categorie II !! Categorie III !! Categorie IV !! Categorie V
|-
!{{0}}150{{0}}
| [[Papyrus 52|P<sup>52</sup>]], [[Papyrus 90|P<sup>90</sup>]], [[Papyrus 104|P<sup>104</sup>]] || || || ||
|-
!{{0}}200{{0}}
| [[Papyrus 32|P<sup>32</sup>]], [[Papyrus 46|P<sup>46</sup>]], [[Magdalen papyrus|P<sup>64/67</sup>]], [[Papyrus 66|P<sup>66</sup>]], [[Papyrus 77|P<sup>77</sup>]], 0189 || || || ||
|-
!{{0}}250{{0}}
| [[Papyrus 1|P<sup>1</sup>]], [[Papyrus 4|P<sup>4</sup>]], [[Papyrus 5|P<sup>5</sup>]], [[Papyrus 9|P<sup>9</sup>]], [[Papyrus 12|P<sup>12</sup>]], [[Papyrus 15|P<sup>15</sup>]], [[Papyrus 20|P<sup>20</sup>]], [[Papyrus 22|P<sup>22</sup>]], [[Papyrus 23|P<sup>23</sup>]], [[Papyrus 27|P<sup>27</sup>]], [[Papyrus 28|P<sup>28</sup>]], [[Papyrus 29|P<sup>29</sup>]], [[Papyrus 30|P<sup>30</sup>]], [[Papyrus 39|P<sup>39</sup>]], [[Papyrus 40|P<sup>40</sup>]], [[Papyrus 45|P<sup>45</sup>]], [[Papyrus 47|P<sup>47</sup>]], [[Papyrus 49|P<sup>49</sup>]], [[Papyrus 53|P<sup>53</sup>]], [[Papyrus 65|P<sup>65</sup>]], [[Papyrus 70|P<sup>70</sup>]], [[Papyrus 75|P<sup>75</sup>]], [[Papyrus 80|P<sup>80</sup>]], [[Papyrus 87|P<sup>87</sup>]], [[Unciaal 0220|0220]]|| || [[Unciaal 0212|0212]] || [[Papyrus 48|P<sup>48</sup>]], [[Papyrus 69|P<sup>69</sup>]] ||
|-
!{{0}}300{{0}}
| [[Papyrus 13|P<sup>13</sup>]], [[Papyrus 16|P<sup>16</sup>]], [[Papyrus 18|P<sup>18</sup>]], [[Papyrus 37|P<sup>37</sup>]], [[Papyrus 72|P<sup>72</sup>]], [[Papyrus 78|P<sup>78</sup>]], 0162, [[Papyrus 115|P<sup>115</sup>]] || || || [[Papyrus 38|P<sup>38</sup>]], 0171 ||
|-
!{{0}}350{{0}}
| [[Papyrus 10|P<sup>10</sup>]], [[Papyrus 24|P<sup>24</sup>]], [[Papyrus 35|P<sup>35</sup>]], [[Codex Sinaiticus|01]], [[Codex Vaticanus|03]] || [[Papyrus 6|P<sup>6</sup>]], [[Papyrus 8|P<sup>8</sup>]], [[Papyrus 17|P<sup>17</sup>]], [[Papyrus 62|P<sup>62</sup>]], [[Papyrus 71|P<sup>71</sup>]], [[Papyrus 81|P<sup>81</sup>]], [[Papyrus 86|P<sup>86</sup>]], 0185|| [[Papyrus 88|P<sup>88</sup>]], [[Unciaal 058|058]]?, 0169, 0188, 0206, 0207, 0221, 0228, 0231, 0242 || ||
|-
!{{0}}400{{0}}
| [[Unciaal 057|057]] || [[Papyrus 19|P<sup>19</sup>]], [[Papyrus 51|P<sup>51</sup>]], [[Papyrus 57|P<sup>57</sup>]], [[Papyrus 82|P<sup>82</sup>]], [[Papyrus 85|P<sup>85</sup>]], 0181, 0270 || [[Papyrus 21|P<sup>21</sup>]], [[Papyrus 50|P<sup>50</sup>]], [[Unciaal 059|059]], 0160, 0176, 0214, 0219 || ||
|-
!{{0}}450{{0}}
| [[Codex Alexandrinus|02]] (behalve [[evangelie|evv]]), 0254 || [[Papyrus 14|P<sup>14</sup>]], [[Codex Ephraemi Rescriptus|04]], [[Codex Freerianus|016]], [[Codex Borgianus|029]], [[Codex Vaticanus Graecus 2061|048]], [[Unciaal 077|077]], 0172, 0173, 0175, 0201, 0240, 0244, 0274 || [[Codex Alexandrinus|02]] ([[evangelie|evv]]), [[Codex Washingtonianus|032]], [[Unciaal 062|062]], [[Unciaal 068|068]], [[Unciaal 069|069]], 0163, 0165?, 0166, 0182, 0216, 0217, 0218, 0226, 0227, 0236, 0252, 0261 || [[Codex Bezae|05]] || [[Codex Guelferbytanus B|026]], [[Unciaal 061|061]]
|-
!{{0}}500{{0}}
| || [[Papyrus 56|P<sup>56</sup>]], [[Unciaal 071|071]], [[Unciaal 076|076]], [[Unciaal 088|088]], 0232, 0247 || [[Papyrus 54|P<sup>54</sup>]], [[Papyrus 63|P<sup>63</sup>]], [[Unciaal 072|072]], 0170, 0186, 0213 || ||
|-
!{{0}}550{{0}}
| || [[Papyrus 33|P<sup>33+58</sup>]], [[Codex Claromontanus|06]], [[Codex Laudianus|08]], [[Unciaal 073|073]], [[Unciaal 081|081]], [[Unciaal 085|085]], [[Unciaal 087|087]], [[Unciaal 089|089]], [[Unciaal 091|091]], [[Unciaal 093|093]] (behalve [[Handelingen van de Apostelen|Hand.]]), [[Unciaal 094|094]], 0184, 0223, 0225, 0245 || [[Papyrus 2|P<sup>2</sup>]], [[Papyrus 36|P<sup>36</sup>]], [[Papyrus 76|P<sup>76</sup>]], [[Papyrus 83|P<sup>83</sup>]], [[Papyrus 84|P<sup>84</sup>]], [[Codex Claromontanus|06]], [[Codex Coislinianus|015]], [[Codex Dublinensis|035]], [[Codex Zacynthius|040]], [[Unciaal 060|060]], [[Unciaal 066|066]], [[Unciaal 067|067]], [[Unciaal 070|070]], [[Unciaal 078|078]], [[Unciaal 079|079]], [[Unciaal 082|082]], [[Unciaal 086|086]], 0143, 0147, 0159, 0187, 0198, 0208, 0222, 0237, 0241, 0251, 0260, 0266 || || [[Codex Petropolitanus Purpureus|022]], [[Codex Sinopensis|023]], [[Codex Guelferbytanus A|024]], [[Codex Nitriensis|027]], [[Codex purpureus Rossanensis|042]], [[Codex Beratinus|043]], [[Unciaal 064|064]], [[Unciaal 065|065]], [[Unciaal 093|093]] ([[Handelingen van de Apostelen|Hand.]]), 0246, 0253, 0265?
|-
!{{0}}600{{0}}
| [[Papyrus 26|P<sup>26</sup>]] || [[Papyrus 43|P<sup>43</sup>]], [[Papyrus 44|P<sup>44</sup>]], [[Papyrus 55|P<sup>55</sup>]], [[Unciaal 083|083]] || [[Papyrus 3|P<sup>3</sup>]], 0164, 0199 ||
|-
!{{0}}650{{0}}
| [[Papyrus 74|P<sup>74</sup>]], [[Unciaal 098|098]] || [[Papyrus 11|P<sup>11</sup>]], [[Papyrus 31|P<sup>31</sup>]], [[Papyrus 34|P<sup>34</sup>]], [[Papyrus 79| P<sup>79</sup>]], [[Unciaal 0102|0102]], [[Unciaal 0108|0108]], [[Unciaal 0111|0111]], 0204 || [[Papyrus 59|P<sup>59</sup>]], [[Papyrus 68|P<sup>68</sup>]], [[Unciaal 096|096]], [[Unciaal 097|097]], [[Unciaal 099|099]], [[Codex Tischendorfianus I|0106]], [[Unciaal 0107|0107]], [[Unciaal 0109|0109]], 0145, 0167, 0183, 0200, 0209, 0210, 0239, 0259, 0262 || || [[Unciaal 0103|0103]], [[Unciaal 0104|0104]], 0211
|-
!{{0}}700{{0}}
| || [[Papyrus 42|P<sup>42</sup>]], [[Papyrus 61|P<sup>61</sup>]], || [[Papyrus 60|P<sup>60</sup>]] || ||
|-
!{{0}}750{{0}}
| || [[Codex Regius (Nieuwe Testament)|019]], [[Unciaal 0101|0101]], [[Unciaal 0114|0114]], 0156, 0205, 0234 ||[[papyrus 41|P<sup>41</sup>]], [[Unciaal 095|095]], 0126, 0127, 0146, 0148, 0161, 0229, 0233, 0238, 0250, 0256 || || [[Codex Basilensis|07]], [[Unciaal 047|047]], [[Unciaal 054|054]]?, [[Unciaal 0116|0116]], 0134
|-
!{{0}}800{{0}}
| || [[Codex Athous Laurensis|044]] ([[Algemene zendbrieven|kath]]) || [[Codex Athous Laurensis|044]] (buiten [[Algemene zendbrieven|kath]]) || ||
|-
!{{0}}850{{0}}
| [[Minuskel 33|33]] (buiten de [[evangelie|evv]]) || [[Codex Augiensis|010]], [[Codex Koridethi|038]], 0155, 0271, [[Minuskel 33|33]] ([[evangelie|evv]]), 892, 2464 || [[Codex Boernerianus|012]], [[Codex Porphyrianus|025]] (behalve [[Handelingen van de Apostelen|Hand.]], [[Openbaring van Johannes|Opb]]), [[Codex Sangallensis 48|037]], [[Unciaal 050|050]], [[Unciaal 0122|0122]], 0128, 0130, 0131, 0132, 0150, 0269, 565 || || [[Codex Boreelianus|09]], [[Codex Seidelianus I| 011]], [[Codex Seidelianus II|013]], [[Codex Mutinensis|014]], [[Codex Cyprius|017]], [[Codex Mosquensis I|018]], [[Codex Angelicus|020]], [[Codex Campianus|021]], [[Codex Porphyrianus|025]] ([[Handelingen van de Apostelen|Hand.]], [[Openbaring van Johannes|Opb]]), [[Codex Nanianus|030]], [[Codex Mosquensis II|031]], [[Codex Macedoniensis|034]], [[Codex Tischendorfianus III|039]], [[Codex Petropolitanus|041]], [[Codex Athous Dionysius|045]], [[Unciaal 049|049]], [[Unciaal 053|053]]?, [[Unciaal 063|063]], [[Unciaal 0120|0120]], 0133, 0135, 0136?, 0151, 0197, 0248, 0255, 0257, 0272, 0273?, 461
|-
!{{0}}900{{0}}
| || 1841 || [[Unciaal 0115|0115]], 1424 || || 1424, 1841
|-
!{{0}}950{{0}}
| 1739 || 0177, 0243?, 1739, 1891, 2329 || [[Unciaal 051|051]], [[Unciaal 075|075]], [[Unciaal 0105|0105]], [[Unciaal 0121a|0121a]], [[Unciaal 0121b|0121b]], 0140, 0141, 0249, 307, 1582, 1836, 1845, 1874, 1875, 1912, 2110, 2193, 2351 || || [[Codex Vaticanus 354|028]], [[Codex Monacensis|033]], [[Codex Tischendorfianus IV|036]], [[Codex Vaticanus 2066|046]], [[Unciaal 052|052]], [[Unciaal 056|056]], 0142, 1874, 1891
|-
!1050{{0}}
| 1175, 1243, 2344 || 81, 323, 945, 1006, 1854, 1962, 2298 || 28, 104, 181, 323, 398, 424, 431, 436, 451, 459, 623, [[Minuskel 700|700]], 788, 1243, 1448, 1505, 1838, 1846, 1908, 2138, 2147, 2298, 2344, 2596? || || 103, 104, 181, 398, 431, 451, 459, 945, 1006, 1448, 1505, 1846, 1854, 2138, 2147, 2298
|-
!1100{{0}}
| || 256, 1735 || 1735, 1910 || || 256
|-
!1150{{0}}
| 1241 || 36, 610, 1611, 2050, 2127 || [[familie 1|1]], 36, 88, 94?, 157, 326, 330, 346, 378, 543, 826, 828, 917, 983, 1071, 1241, 1319, 1359, 1542b, 1611, 1718, 1942, 2030, 2412, 2541, 2744 || || [[Minuskel 1|1]], 180, 189, 330, 378, 610, 911, 917, 1010, 1241, 1319, 1359, 1542b?, 2127, 2541
|-
!1200{{0}}
| || || 1573 || || 1573
|-
!1250{{0}}
| 2053, 2062 || 442, 579, 1292, 1852 || [[Minuskel 6|6]], [[familie 13|13]], 94, 180, 206, 218, 263, 365, 441, 614, 720, 915, 1398, 1563, 1641, 1852, 2374, 2492, 2516, 2542, 2718? || || 6, 94?, 180, 206, 218, 263, 365, 597, 720, 1251?, 1292, 1398, 1642, 1852, 2374, 2400, 2492?, 2516
|-
!1300{{0}}
| || || 1342 || ||
|-
!1350{{0}}
| [[Minuskel 2427|2427]] || 1067, 1409, 1506, 1881 || [[Minuskel 5|5]], [[Minuskel 209|209]], 254, 429, 453, 621, 629, 630, 1523, 1534, 1678?, 1842, 1877, 2005, 2197, 2200, 2377 || || [[Minuskel 5|5]]?, 189, [[Minuskel 209|209]], 254, 429, 1067, 1409, 1506, 1523, 1524, 1877, 2200
|-
!1400{{0}}
| || || 2495 || ||
|-
!1450{{0}}
| || 322 || [[Minuskel 69|69]], [[Minuskel 205|205]], 322, 467, 642, 1751, 1844, 1959, 2523, 2652 || || [[Minuskel 69|69]], 181, [[Minuskel 205|205]], 429, 467, 642, 886, 2523, 2623, 2652?
|-
!1500{{0}}
| || || [[Minuskel 61|61]], 522, 918, 1704, 1884 || || [[Minuskel 61|61]], 522, 918, 1704
|-
!1550{{0}}
| || || 849, 2544 ([[Brieven van Paulus|Pls]]) || || 2544 (behalve [[Brieven van Paulus|Pls]])
|}

== Zie ook ==
; Lijsten
* [[Lijst van Griekse papyri van het Nieuwe Testament]]
* [[Lijst van Griekse uncialen van het Nieuwe Testament]]
* [[Lijst van Griekse minuskels van het Nieuwe Testament]]
* [[Lijst van Griekse lectionaria van het Nieuwe Testament]]
; Artikelen
* [[Handschriften van het Nieuwe Testament]]
* [[Tekstkritiek van de Bijbel]]
* [[Tekstvarianten van het Nieuwe Testament]]

== Referenties ==
{{References}}

== Literatuur ==
* Kurt und Barbara Aland, ''Der Text des Neuen Testaments. Einführung in die wissenschaftlichen Ausgaben sowie in Theorie und Praxis der modernen Textkritik''. Deutsche Bibelgesellschaft, Stuttgart, 2., ergänzte und erweiterte Auflage 1989, {{ISBN|3-438-06011-6}}

== Externe links ==
* [http://www.skypoint.com/members/waltzmn/MSCategories.html Manuscript Categories]
* [https://web.archive.org/web/20091213225237/http://www-user.uni-bremen.de/~wie/ww_tc.html ''Bible Pages by Wieland Willker'' (met veel hulpmiddelen op het gebied van de tekstkritiek van het Nieuwe Testament)]

[[Categorie:Handschrift van het Nieuwe Testament]]
[[Categorie:Tekstvariant van het Nieuwe Testament]]
[[Categorie:Nieuwe Testament]]
[[Categorie:Manuscript]]