Brontekst bekijken van Castra Vetera

{{Infobox archeologische plaats
| naam          = Castra Vetera
| altnaam       = 
| afbeelding    = 
| onderschrift  = 
| mapname       = Noordrijn-Westfalen
| lat_deg       = 51
| lat_min       = 38
| lat_sec       = 47
| lat_dir       = N
| lon_deg       = 6
| lon_min       = 28
| lon_sec       = 12
| lon_dir       = E
| maptype       = relief
| land          = {{DE}}
| locatie       = 
| dichtbij      = [[Xanten]]
| datering      = 
| periode       = Romeinse Rijk
| cultuur       = 
| vindjaar      = 
| vinder        = 
| collectie     = 
| identificatie = 
| kaart         = 
| legenda       = 
| detailkaart   = 
| detailkaartonderschrift = 
| afbeelding2   = Vetera.png
| onderschrift2 = locatie van Castra Vetera (gele pijl)
| afbeelding3   = 
| onderschrift3 = 
| portaal       = 
}}

'''Castra Vetera''' ([[Latijn]] letterlijk: "het oude kamp"), ook kortweg '''Vetera''' genoemd, was een [[Oude Rome|Romeins]] [[legerkamp]] (''[[castra]]'') in de Romeinse provincie Neder-Germanië (''[[Germania Inferior]]''). Castra Vetera was een belangrijke legerplaats in de [[Limes (Romeinse Rijk)|limes]], de noordgrens van het [[Romeinse Rijk]] langs de [[Rijn]]. Vetera lag nabij het huidige [[Duitsland|Duitse]] stadje [[Xanten]] in [[Noordrijn-Westfalen]]. De benaming ''Vetera'' is mogelijk voortgekomen uit een [[Germaanse talen|Germaans]] woord.

== Geschiedenis ==
=== Oprichting ===
In [[13 v.Chr.|13]]/[[12 v.Chr.]] liet de Romeinse veldheer [[Nero Claudius Drusus]] de [[castra|legerplaats]] Castra Vetera aanleggen op de [[Fürstenberg (Xanten)|Fürstenberg]], zuidoostelijk van het huidige Xanten tegenover de toenmalige monding van de [[Lippe (rivier)|Lippe]] in de [[Rijn]].<ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20131021224940/http://www.livius.org/x/xanten/vetera.html Livius - Castra Vetera (Xanten)]</ref> Dit grote fort met een bezetting van 8-10.000 [[Romeins legionair|soldaten]] diende als uitvalsbasis voor de veldtocht op de rechter Rijnoever in [[8 v.Chr.]] die leidde tot de onderwerping van de [[Germanen|Germaanse]] stam van de [[Sugambren]]. Zij werden gedwongen naar de linker Rijnoever te verhuizen en werden in het vervolg aangeduid als Ciberni, Cuberni of Cugerni. De naam van de nieuwe nederzetting van de Ciberni is niet met zekerheid vast te stellen, maar luidde waarschijnlijk "Cibernodurum". De nabijheid van het Romeins [[legioen]] en de ligging aan een zijarm van de Rijn zorgden ervoor dat de nederzetting zich in enkele jaren ontwikkelde tot een welvarende handelsnederzetting. Naast Cibernodurm, dat zich ongeveer 2 km ten noordwesten van Castra Vetera bevond, ontstond ten zuiden van het legerkamp een kampdorp (''[[canabae legionis]]'').

=== Varus ===
[[Bestand:Stadium (3) (archaeological park Xanten, Germany, 2005-04-23).jpg|thumb|(Herbouwde) [[amfitheater van Xanten]]]]
Vermoedelijk waren het [[Legio XVII|17<sup>e</sup>]] en [[Legio XVIII|18<sup>e</sup> legioen]] in Vetera gestationeerd, die in het jaar [[9]] samen met het [[Legio XIX|19e legioen]] uit [[Haltern am See|Haltern]] in de [[slag bij het Teutoburgerwoud]] door de Germaanse troepen van [[Arminius (veldheer)|Arminius]] werden vernietigd. Vetera was tevens een steunpunt van de Romeinse Rijnvloot, de [[Classis Germanica]]. In het jaar [[14]] werden het [[Legio V Alaudae|5e legioen Alaudae]] en het [[Legio XXI Rapax|21e legioen Rapax]] in Vetera geplaatst, die tussen 14 en 16 onder leiding van [[Germanicus Julius Caesar|Germanicus]] optrokken tegen de Germanen om de vernietiging van de drie legioenen van [[Publius Quinctilius Varus|Varus]] door de Germaanse veldheer Arminius te wreken. De veldtochten waren slechts gedeeltelijk succesvol: Arminius wist uit handen van de Romeinen te blijven, maar de [[Aquila (veldteken)|aquilae]], de veldtekens of adelaars van de verloren legioenen, werden teruggevonden en de stoffelijke resten van de gedode legionairs kregen een fatsoenlijke begrafenis.

Het fort was inmiddels versterkt met een dubbel omgrachte 3 meter dikke aarden wal met [[palissade]]<nowiki/>wanden. In [[46]] werd het 21e legioen vervangen door het [[Legio XV Primigenia|15e legioen Primigenia]]. In deze tijd werden het valetudinarium (de ziekenboeg) en het [[amfitheater]] gebouwd. Rond 55 was de later vooral als schrijver bekende [[Gaius Plinius Secundus maior|Plinius de Oudere]] in Vetera gestationeerd. In het jaar [[60]] bereikte het legerkamp zijn grootste afmeting van 902 m x 621 m.

=== Bataafse Opstand ===
Tijdens de [[Bataafse Opstand]] werd Vetera in september [[69]] door de troepen van [[Julius Civilis]] belegerd. [[Marcus Hordeonius Flaccus]], de gouverneur (''[[legatus pro praetore]]'') van de militaire provincie Opper-Germanië (''[[Germania Superior]]'') stuurde [[Gaius Dillius Vocula]] naar Vetera om de Romeinse legioenen te ontzetten. Vocula versloeg de Bataven bij [[Gelduba]] ([[Krefeld]]) en brak de belegering van Vetera.<ref>[[Publius Cornelius Tacitus|Tacitus]] - [[Historiae|Historiën - Boek IV: 33]]</ref> Omdat [[Mogontiacum]] ([[Mainz]]) door de [[Usipeti]] en [[Chatten (volk)|Chatten]] werd aangevallen, was Vocula gedwongen terug te keren naar het zuiden.<ref>{{en}}[http://links.jstor.org/sici?sici=0031-8299(196724)21%3A4%3C296%3ATFROCV%3E2.0.CO%3B2-C (JSTOR) Martin E. Carbone - The First Relief of Castra Vetera in the Revolt of Civilis]</ref> Hier werd Flaccus door zijn ontevreden troepen vermoord en kon Voculo maar ternauwernood aan hetzelfde lot ontsnappen.<ref>[[Publius Cornelius Tacitus|Tacitus]] - [[Historiae|Historiën - Boek IV: 36]]</ref> De Bataven belegerden opnieuw Vetera en in maart [[70]] was [[Munius Lupercus]], de commandant van de legioenen in Vetera, gedwongen zich over te geven. Ondanks Civilis' belofte van een vrije aftocht werden de ongeveer 5000 soldaten van het 5e en 15e legioen door de Bataven uitgemoord.<ref>[[Publius Cornelius Tacitus|Tacitus]] - [[Historiae|Historiën - Boek IV: 60]]</ref>

=== Castra Vetera II ===
[[Bestand:Bislicher Insel Wasser.jpg|thumb|Natuurpark Bislicher Insel]]
In [[71]] werden zowel het fort, zij het meer oostelijk, als de handelsplaats herbouwd. Castra Vetera II was een stuk kleiner dan het eerste legerkamp en lag vrijwel aan de Rijn.<ref>{{de}}[http://www.xanten-aktuell.de/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=25 Xanten aktuell.de - Geschichte der Stadt Xanten]{{dode link|datum=september 2017 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> Er werd vanaf nu maar een legioen gestationeerd, het [[Legio XXII Primigenia|22e legioen Primigenia]]. Een tweede legioen ([[Legio X Gemina Pia Fidelis]]) werd in het 40 km verderop gelegen [[Ulpia Noviomagus Batavorum]] ([[Nijmegen]]) geplaatst. Rond 100 kreeg de stad bij Vetera de status van [[Colonia (Romeinse term)|colonia]] en werd zij vanaf toen [[Colonia Ulpia Traiana]] genoemd. In 104 of 105 loste het [[Legio VI Victrix|6e legioen Victrix]] het 22e legioen af. Het zesde werd in [[122]] naar [[Britannia (Romeinse provincie)|Britannia]] overgeplaatst, waarop het [[Legio XXX Ulpia Victrix|30e legioen Ulpia Victrix]] in Vetera II werd gestationeerd. Dit legioen zou tot diep in de 3e eeuw in Vetera blijven. Rond 275 werd Colonia Ulpia Traiana door de [[Franken (volk)|Franken]] verwoest. Keizer [[Constantijn de Grote]] liet tussen 308 en 311 op de resten van de stad de vesting [[Tricensimae]] bouwen. Het 30e legioen werd overgeplaatst van Vetera II naar Tricensimae, waar het tot ongeveer 400 zou blijven.

Castra Vetera II ligt heden 10 meter onder water in natuurpark Bislicher Insel bij [[Xanten]].

== Literatuur ==
*Hermann Hinz: ''Xanten zur Römerzeit.'' (Xanten, 1960)
*Paul-René Machin: ''Castra Vetera ou Civilis le Batave.'' (Besançon, 1967)
*Werner Böcking: ''Der Niederrhein zur römischen Zeit. Archäologische Ausgrabungen in Xanten.'' (Kleef, 1987)
*Norbert Hanel: ''Vetera I. Die Funde aus den römischen Lagern auf dem Fürstenberg bei Xanten.'' (Keulen, 1995)

== Externe link ==
* [https://web.archive.org/web/20071221075524/http://xanten.afg.hs-anhalt.de/ De omgeving van Xanten in de oudheid]

{{Appendix}}
{{Coor title dms|51|38|47|N|6|28|12|E|type:city_scale:25000_region:DE}}
{{Navigatie Limes in Neder-Germanië}}

[[Categorie:Neder-Germaanse limes]]
[[Categorie:Romeinse vindplaats in Duitsland]]
[[Categorie:Romeins leger]]