Brontekst bekijken van Caribisch Nederland

{{Infobox regio
| land= [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]
| landvlag = {{NL-VLAG}}
| provincievlag = 
| naam = Caribisch Nederland
| altnaam = <small>BES-eilanden</small>
| flag = Flag of the Netherlands.svg
| vlagartikel = Vlag van Nederland
| coa = State Coat of Arms of the Netherlands.svg
| wapenartikel = Wapen van het Koninkrijk der Nederlanden
| kortnaam = Caribisch Nederland
| map = BES islands location map.svg
| kaart = De ligging van Caribisch Nederland
| provincie = 
| hoofdstad = 
| km2 = 328
| hoogte = 0 tot 887 m
| oppervlakland =
| oppervlakwater =
| inwoners = 25.987<ref name="opendata">[https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/83698NED/table?ts=1549199994001 Gegevens Caribisch Nederland per 1-1-2020], ''CBS''</ref>
| census = 2020
| dichtheid = 77
| gemeenten = 3 bijzondere gemeenten<br />(''[[Bonaire]], [[Saba]] en [[Sint Eustatius]]'')
| religie = 
| volkslied = 
| talen = [[Nederlands]] <br /> [[Engels (hoofdbetekenis)|Engels]] (''Saba, Sint-Eustatius'')<br /> [[Papiaments]] (''Bonaire'')<ref name="languages">{{Citeer web|url=http://wetten.overheid.nl/BWBR0028063/tekst_bevat_taal%2Bin%2Bhet%2Bbestuurlijk%2Bverkeer/geldigheidsdatum_01-01-2011|title=Invoeringswet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba|taal=|publisher=wetten.nl|accessdate=2011-01-01}}</ref>
| munteenheid = [[Amerikaanse dollar]] ([[ISO 4217|USD]])
| tel = +599
| landcode = BQ
| tijdzone = [[UTC−4|–4]]
| tld = [[.nl]]
| foto = [[Bestand:GOVERNMENT HOUSE, KRALENDIJK, BONAIRE.jpg|260px|Het Bestuurskantoor op het Wilhelminaplein, [[Kralendijk]], [[Bonaire]]]]
| caption = Het Bestuurskantoor op het Wilhelminaplein, [[Kralendijk]], [[Bonaire]]
| image1 = AgeSexPyramid 2022 Caribisch Nederland.svg
| caption1 = Bevolkingspiramide (2022)
}}
{{Zijbalk politiek Nederland}}
'''Caribisch Nederland''' is de benaming gehanteerd door de [[Rijksoverheid]] voor de [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se eilanden [[Bonaire]], [[Sint Eustatius]] en [[Saba]] in de [[Caraïbische Zee|Caribische Zee]], die sinds 10 oktober 2010 als drie afzonderlijke [[openbaar lichaam|openbare lichamen]], de [[Caribische openbare lichamen]], deel van [[Nederland]] zijn. Tot die datum waren de eilanden [[eilandgebied]]en van de [[Nederlandse Antillen]], een voormalig land binnen het Koninkrijk der Nederlanden. De wijziging was een onderdeel van de [[staatkundige hervormingen binnen het Koninkrijk der Nederlanden]].

Deze eilanden staan ook bekend als '''BES-eilanden'''. De afkorting BES verwijst naar de eerste letters van de namen van de eilanden. Sint Eustatius wordt lokaal en internationaal aangeduid als [[Statia]].

Qua aantal inwoners zijn ze de kleinste drie van de zes Caraïbische gebieden die tot het Koninkrijk der Nederlanden behoren (niet qua oppervlakte: Bonaire is veel groter dan [[Sint Maarten (land)|Sint Maarten]] en [[Aruba]]).

De eilanden kennen onderling grote culturele en geografische verschillen. Zo ligt Bonaire ten oosten van [[Aruba]] en [[Curaçao]], voor de kust van [[Venezuela]], in het zuidwesten van de Caraïbische Zee, terwijl [[Sint Eustatius]] en [[Saba]] ten zuiden van [[Sint Maarten (eiland)|Sint Maarten]] en ten noordwesten van [[Saint Kitts en Nevis]] liggen, in het noordoosten van de Caraïbische Zee. De onderlinge afstand is ruim 800 kilometer. De drie openbare lichamen (ook wel bijzondere gemeenten genoemd) tellen samen circa 26.000<ref name="opendata">[https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/83698NED/table?ts=1549199994001 Gegevens Caribisch Nederland per 1-1-2020], ''CBS''</ref> inwoners en een oppervlakte van 328 vierkante kilometer. De [[tijdzone]] is [[UTC−4]]; het [[landnummer]] voor telefonie is 599, dat vooralsnog gedeeld wordt met Curaçao. De eilanden liggen gemiddeld 7.200 kilometer van [[Europees Nederland]] af.

== Spelling ==
De Nederlandse overheid hanteert ''Caribisch'' maar de [[Nederlandse Taalunie]] laat ook ''Caraïbisch'' toe.<ref>{{Citeer web | url=https://taaladvies.net/caraibisch-of-caribisch| titel=Caraïbisch / Caribisch| bezochtdatum=2022-09-20| auteur=| achternaam=| voornaam=| auteurlink=| medeauteurs=| datum=2021-11-21| formaat=| werk=| uitgever=taaladvies.net| paginas=| taal=nl| archiefurl=https://web.archive.org/web/20211121203708/https://taaladvies.net/caraibisch-of-caribisch/| archiefdatum=2021-11-21| dodeurl=| via=| citaat=Beide vormen zijn goed|toegang=}}</ref>

== Karakteristieken van de eilanden ==
Die drie eilanden kennen onderling grote verschillen. Bonaire ligt 90 kilometer buiten de kust van Venezuela; op ongeveer 810 kilometer afstand van Saba en Sint Eustatius. De grote afstanden zorgen ervoor dat de eilanden een grote diversiteit aan geografie en cultuur hebben. Zo is de voertaal op Bonaire het [[Papiaments]] en op [[Saba]] en [[Sint Eustatius]] het [[Engels (hoofdbetekenis)|Engels]]. Terwijl het eiland Bonaire vooral bestaat uit koraalkalk, zijn Saba en Sint Eustatius [[Hoog eiland|vulkaaneilanden]], waarbij de slapende vulkaan op Saba, de [[Mount Scenery]], in 1636 voor het laatst uitbarstte.

{| class="wikitable"
!
! Bonaire
! Sint Eustatius
! Saba
|-
| [[Hoofdstad]] || [[Kralendijk]] || [[Oranjestad (Sint Eustatius)|Oranjestad]] || [[The Bottom]]
|-
| [[Oppervlakte]] (land en binnenwateren) || 288&nbsp;km² || 21&nbsp;km² || 13&nbsp;km²
|-
| % water || - || - || -
|-
| [[Bevolking|Inwoners]]<ref name="opendata"/> || 20.104 || 3.338 || 1.915
|-
| [[Bevolkingsdichtheid]] || 70 /km² || 159 /km² || 147 /km²
|-
| [[Religie]] || <small>77% [[Rooms-Katholieke Kerk|rooms-katholiek]]<br />16% overig<br />7% geen</small>||<small>27% [[Methodisme|methodist]]<br />25% [[Rooms-Katholieke Kerk|rooms-katholiek]]<br />21% [[Zevendedagsadventisme|7e-dagsadventist]]<br />19% overig<br />8% geen</small> || <small>58% [[Rooms-Katholieke Kerk|rooms-katholiek]]<br />14% [[Anglicaanse Kerk|anglicaans]]<br />22% overig<br />5% geen</small>
|-
| Talen || [[Nederlands]], [[Papiaments]] || [[Nederlands]], [[Engels (hoofdbetekenis)|Engels]]|| [[Nederlands]], [[Engels (hoofdbetekenis)|Engels]]
|-
| [[Volkslied (nationaal symbool)|Volkslied]] || [[Volkslied van Bonaire]] || [[Golden Rock]] || [[Saba Song]]
|-
| Feestdag || [[6 september]] <small>([[Dag van de Vlag (Caraïben)|Dia di Himno y Bandera]])</small> || [[16 november]] <small>([[Dag van de Vlag (Caraïben)|Statia Day]])</small> || [[Dag van de Vlag (Caraïben)|Saba Day]], eerste vrijdag van december
|}

<gallery widths="250" heights="250">
Bestand:OSM Bonaire.png|Kaart van Bonaire
Bestand:Caribbean - SSS Islands.png|Locatie van Saba en Sint Eustatius
</gallery>

=== Talen ===
{| class="wikitable sortable"
|+ Meest gesproken thuistaal in procenten van de bevolking<ref>[https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/82867NED/table?ts=1573944097211 Caribisch Nederland; gesproken talen en voertaal, persoonskenmerken], Centraal Bureau voor de Statistiek, 16-11-2019</ref>
|-
! Gebied !! Papiaments !! Engels !! Nederlands !! Spaans !! anders
|-
|Bonaire||align="right"|60,2||align="right"|6,6||align="right"|16,1||align="right"|15,2||align="right"|1,2
|-
|Saba||align="right"|-||align="right"|80,1||align="right"|4,5||align="right"|9,5||align="right"|5,8
|-
|Sint Eustatius||align="right"|1,4||align="right"|80,3||align="right"|3,0||align="right"|13,1||align="right"|2,2
|}

=== Afstanden ===
[[Bestand:Kingdom of the Netherlands in its region.svg|thumb|400px|De afstandsverhoudingen tussen het Europese en het Caribische deel van het [[Koninkrijk der Nederlanden]] (inclusief [[Aruba]], [[Curaçao]] en [[Sint Maarten (land)|Sint Maarten]]).]]
Een van de redenen dat de eilanden verschillend zijn, zijn de relatief grote afstanden en de geïsoleerde ligging. Hieronder een overzicht van enkele afstanden tussen de eilanden onderling, Europees Nederland en locaties "in de buurt".
{| class="wikitable sortable"
! class="unsortable" | Relatie
! Afstand
|-
| [[Amsterdam (hoofdbetekenis)|Amsterdam]] – [[Kralendijk]] ||style="text-align:right;"| 7806&nbsp;km
|-
| Amsterdam – [[Oranjestad (Sint Eustatius)|Oranjestad]] ||style="text-align:right;"| 6998&nbsp;km
|-
| Amsterdam – [[The Bottom]] ||style="text-align:right;"| 6993&nbsp;km
|-
| Kralendijk – Oranjestad ||style="text-align:right;"| 814&nbsp;km
|-
| Kralendijk – The Bottom ||style="text-align:right;"| 816&nbsp;km
|-
| Oranjestad – The Bottom ||style="text-align:right;"| 32&nbsp;km
|-
| kust [[Bonaire]] – kust [[Venezuela]] ||style="text-align:right;"| 89&nbsp;km
|}

== Overheid ==
De ''[[Wet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba]]'' ([[WolBES]]) stelt de drie [[Caribisch openbaar lichaam|openbare lichamen]] Bonaire, Sint Eustatius en Saba in, in de zin van [[s:Nederlandse grondwet/Hoofdstuk 7#Artikel 134|artikel 134 van de Nederlandse grondwet]]. Deze eilanden functioneren als 'bijzondere gemeenten' van Nederland. De wet beschrijft onder meer de bestuurlijke inrichting, de samenstelling en de bevoegdheid van de besturen en bepalingen betreffende het toezicht op de bijzondere gemeenten. Bij de opstelling van het wetsvoorstel was de [[Gemeentewet]] het uitgangspunt. De organen van de openbare lichamen zijn vergelijkbaar met gemeentelijke organen, maar dragen namen die vaak zijn afgeleid van de benamingen toen de eilanden nog eilandgebieden waren in de Nederlandse Antillen. De bevolking wordt vertegenwoordigd door de eilandsraad (vergelijkbaar met de gemeenteraad in een gemeente) en bestuurd door een bestuurscollege bestaande uit de [[gezaghebber (Caribisch Nederland)|gezaghebber]] (in een gemeente: burgemeester) en [[eilandgedeputeerde]]n (in een gemeente: wethouders).

Caribisch Nederland is niet bij een bestaande of nieuwe [[Provincies van Nederland|provincie]] ingedeeld en maakt geen deel uit van het [[Verdragen van Schengen|Schengen-gebied]]. De taken die een provincie normaal heeft, worden deels door de bijzondere gemeenten zelf uitgevoerd. De [[Rijksdienst Caribisch Nederland]] is verantwoordelijk voor politie, onderwijs, volksgezondheid en uitkeringen.

De [[eilandsraadsverkiezing]]en en de verkiezingen voor het [[Kiescollege voor de Eerste Kamer]] vinden op dezelfde dag plaats als de [[Provinciale Statenverkiezingen]] in het Europese deel van Nederland.<ref>Conform artikel 233 (2) van de [http://wetten.overheid.nl/BWBR0028142/ Wet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba]</ref>

Ook het [[Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden]] is gewijzigd (zie ook onder).

=== Geleidelijke invoering van Nederlandse wetgeving ===
Het gewijzigde Statuut bepaalt dat voor Caribisch Nederland regels kunnen worden gesteld en andere specifieke maatregelen kunnen worden getroffen met het oog op de economische en sociale omstandigheden, de grote afstand tot het Europese deel van Nederland, hun insulaire karakter, kleine oppervlakte en bevolkingsomvang, geografische omstandigheden, het klimaat en andere factoren waardoor deze eilanden zich wezenlijk onderscheiden van het Europese deel van Nederland.

De eerste vijf jaar (vanaf 10-10-2010) zal in Caribisch Nederland vooral [[Nederlandse Antillen|Antilliaanse]] wetgeving van kracht blijven. In de [[Invoeringswet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba]] (IBES) is een lijst opgenomen met Antilliaanse [[landsverordening|verordeningen]] die tot Nederlandse wet zijn verklaard. Zo is de bestaande Antilliaanse 'Landsverordening Elektriciteitsconcessies' omgezet in de Nederlandse 'Wet elektriciteitsconcessies BES' die alleen in Caribisch Nederland geldt. In het Europese deel van Nederland blijft de [[Elektriciteitswet 1998]] van kracht. Sommige landsverordeningen zijn niet overgenomen, maar vervangen door nieuwe, door Nederland ontworpen, BES-wetgeving. Een voorbeeld is de Belastingwet BES. Met behulp van meerdere Aanpassingswetten is de van de Nederlandse Antillen overgenomen wetgeving aangepast. Het gaat dan vaak vooral om technische wijzigingen (bijvoorbeeld waar 'Nederlandse Antillen' stond, staat nu 'Openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba'). De ''Aanpassingswet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba'' bepaalt bijvoorbeeld dat de [[Wet afbreking zwangerschap]] met enkele aanpassingen uiterlijk na een jaar, dus per 10 oktober 2011, van toepassing is geworden (zie ook onder).

Na deze eerste vijf jaar volgt een evaluatie. Daarna wordt de behandeling van de bovengenoemde Grondwetswijziging voortgezet. Bovengenoemde bepaling in het Statuut zou daarbij vervangen worden door een soortgelijke bepaling in de Grondwet, maar dan zonder opsomming; deze zou vervangen worden door "bijzondere omstandigheden waardoor deze openbare lichamen zich wezenlijk onderscheiden van het Europese deel van Nederland".

Het is de bedoeling dat na de evaluatie (geleidelijk) zo veel mogelijk Nederlandse wetgeving in Caribisch Nederland van kracht zal worden.

Ingevolge de [[Wet geldstelsel BES]]<ref>http://wetten.overheid.nl/BWBR0028551</ref> is op [[1 januari]] [[2011]] de [[Amerikaanse dollar]] als officieel betaalmiddel in Caribisch Nederland ingevoerd. Tot die datum was de [[Antilliaanse gulden]] de officiële munteenheid.<ref>Eerstekamer.nl - [http://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/32217_wet_geldstelsel_bes Wet geldstelsel BES]</ref>
Ter gelegenheid van dit feit is er eenmalig een speciale herdenkingsdollar, de [[BES-dollar]] geslagen door de [[Koninklijke Nederlandse Munt]].
Hoewel het geen [[wettig betaalmiddel]] is accepteren de banken op de drie eilanden de BES-dollar wel en kan er in de winkels ook mee worden betaald. Niet alle eilandbewoners zijn blij met alle staatkundige veranderingen, er zijn protesten geweest.<ref>[https://web.archive.org/web/20111113030251/http://www.bonairevandaag.com/manifestatie-tegen-situatie-op-bonaire-na-staatkundige-veranderingen.html Manifestatie tegen situatie op Bonaire na staatkundige veranderingen], Bonaire Vandaag (gearchiveerd)</ref>

Op 1 januari 2011 werd er ook een nieuw belastingstelsel ingevoerd, dat vaak wordt aangeduid als het "Nieuw Fiscaal Stelsel (NFS)". De nieuwe [[rijksbelasting]]en worden geregeld in de [[Belastingwet BES]], de [[Wet inkomstenbelasting BES]] en [[Wet loonbelasting BES]]. Het belangrijkste kenmerk is een [[vlaktaks]] in de loonbelasting van 30,4% inclusief premies voor de volksverzekeringen. De [[eilandbelasting]]en worden sinds 2011 geregeld door hoofdstuk IV van de [[Wet financiën openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba]] (FinBES). Ook is er op 1 januari 2011 een collectieve [[zorgverzekering Caribisch Nederland|zorgverzekering]] ingevoerd, waarmee alle ingezetenen van rechtswege verzekerd zijn tegen ziektekosten. De [[Algemene ouderdomsverzekering|AOV]]-leeftijd wordt vanaf 2015 in stappen verhoogd van 60 naar 65 jaar in 2021.

Op 1 augustus 2011 zijn de bestaande onderwijswetten vervangen door onderwijswetten naar Europees-Nederlands model, waarbij rekening wordt gehouden met de lokale omstandigheden. Zo is bijvoorbeeld Duits als verplichte vreemde taal in de [[basisvorming]] van havo of vwo vervangen door Spaans. Eerder in 2011 werden al de [[lumpsum]]-onderwijsbekostiging en een leerplichtwet naar Europees-Nederlands model ingevoerd.

Op 10 oktober 2011 is de [[Wet afbreking zwangerschap]] ook van toepassing verklaard in Caribisch Nederland. Legale [[abortus]]sen kunnen vooralsnog niet worden uitgevoerd, omdat er geen vergunninghoudende klinieken of ziekenhuizen zijn.

=== Rijksvertegenwoordiging ===
In december 2008 werd op alle drie de eilanden een Regionaal Service Centrum (''Regional Service Centre, Sentro di Servisio Regional'') geopend. Deze dienst werd in september 2010 hernoemd naar [[Rijksdienst Caribisch Nederland]] (RCN).<ref>Amigoe - [http://www.bonaire.nu/2010/09/01/regionaal-service-centrum-heet-voortaan-rijksdienst-caribisch-nederland/ Regionaal Service Centrum heet voortaan Rijksdienst Caribisch Nederland]</ref> De RCN fungeert als een centraal loket van de Nederlandse overheidsinstanties. Verder besteden Nederlandse overheidsorganen taken uit aan de rijksdienst en biedt de rijksdienst huisvesting aan Nederlandse instanties die zelf taken uitvoeren op de eilanden.

De [[Rijksvertegenwoordiger voor de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba|Rijksvertegenwoordiger]] is de bestuurlijke schakel tussen het Rijk en de openbare lichamen. Het betreft een nieuw bestuursorgaan, dat zijn grondslag vindt in de [[WolBES]]. De belangrijkste bevoegdheden van de Rijksvertegenwoordiger liggen in de sfeer van het interbestuurlijk toezicht en de bevordering van goed bestuur. De benoeming geschiedt bij [[Koninklijk Besluit]] en geldt voor de duur van 6 jaar. In 2009 was [[Henk Kamp]] in de aanloop naar de staatkundige veranderingen per 10-10-2010 benoemd tot ''Commissaris voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba''. 

Tijdens een bezoek van een parlementaire delegatie in oktober 2011 bleek er vooral op Saba en Sint Eustatius grote onvrede te bestaan over de nieuwe structuur. Vooral een verslechtering in het zorgaanbod (waarbij patiënten soms worden doorverwezen naar ziekenhuizen in [[Colombia (hoofdbetekenis)|Colombia]] of op het Franse eiland [[Guadeloupe]]) en gestegen voedselprijzen werden als probleem gevoeld.<ref>[http://www.ad.nl/ad/nl/1012/Nederland/article/detail/2928440/2011/09/26/Nederland-moet-zorgen-voor-betere-voorzieningen-op-BES-eilanden.dhtml AD.nl: 'Nederland moet zorgen voor betere voorzieningen op BES-eilanden']</ref><ref>[http://www.ad.nl/ad/nl/1012/Binnenland/article/detail/2970261/2011/10/16/Kamer-Donner-moet-actiever-zijn-op-Saba.dhtml AD.nl: Kamer: Donner moet actiever zijn op Saba]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20120125231304/http://www.rijksdienstcn.com/nieuws/129/minister-schippers-%28vws%29-treft-maatregelen-verbetering-zorg-caribisch-nederland.html Wijzigingen ziekenzorg Caribisch Nederland] [[Rijksdienst Caribisch Nederland]]</ref> Ook toenmalig koningin [[Beatrix der Nederlanden|Beatrix]] stuitte 30 oktober 2011 bij haar bezoek aan Bonaire op protesterende eilandbewoners.<ref>[https://web.archive.org/web/20111204203240/https://nos.nl/koningshuis/video/308593-koningin-beatrix-aangekomen-op-bonaire.html NOS.nl: Koningin Beatrix aangekomen op Bonaire]</ref>

== Zie ook ==
* [[Koninkrijkseiland]]
* [[Beschermd monument (Caribisch Nederland)|Beschermd monument binnen Caribisch Nederland]]

== Externe links ==
* [https://www.rijksdienstcn.com/ Officiële website van de Rijksdienst Caribisch Nederland]
* [https://www.belastingdienst-cn.nl/ Website van de belastingdienst Caribisch Nederland]
* [https://wetten.overheid.nl/BWBR0028142/ Wet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba]
* [https://www.overheid.nl/aruba-curacao-sint-maarten Wet- en regelgeving Aruba, Curaçao en Sint Maarten]
* [https://www.rijksdienstcn.com/over-de-rijksdienst-caribisch-nederland/de-rijksvertegenwoordiger Rijksvertegenwoordiger]

{{Commonscat|Caribbean Netherlands}}
{{Appendix}}
{{Navigatie Koninkrijk der Nederlanden}}

[[Categorie:Caribisch Nederland| ]]