Brontekst bekijken van Cambridge Five

De '''Cambridge Five''' (soms ook wel aangeduid als de ''Cambridge Four'') was een groep van [[Verenigd Koninkrijk|Britse]] [[spion]]nen die tijdens de [[Tweede Wereldoorlog]] en de [[1950-1959|jaren vijftig]] geheime informatie doorspeelde naar de [[Sovjet-Unie]].

De leden waren: 
* [[Anthony Blunt]] ([[codenaam]] Johnson)
* [[Guy Burgess]] (codenaam aanvankelijk Mädchen, later Hicks)
* [[Donald Maclean (spion)|Donald Maclean]] (codenaam Homer)
* [[Kim Philby]] (codenaam Stanley)
* [[John Cairncross]] (codenaam Liszt)

[[Peter Wright (MI5)|Peter Wright]] uitte in "[[Spycatcher]]" zijn vermoeden dat [[Roger Hollis]], het hoofd van de [[MI5]], de vijfde man was. Uit het [[Mitrochin-archief]] blijkt echter dat Cairncross de vijfde spion was.

De "Cambridge Five" is geen [[synoniem (taalkunde)|synoniem]] voor de ''Cambridge Spy Ring''. De Cambridge Spy Ring is de aanduiding voor alle spionnen die in de jaren 1930 vanuit [[Cambridge (Engeland)|Cambridge]] door de Russische [[NKVD]] werden gerekruteerd. Naast genoemden (zonder Hollis) bestond deze uit [[Alan Nunn May]], [[Leo Long]] en [[Michael Whitney Straight]].

== Rekrutering ==
[[Bestand:Donald Maclean (spy).jpg|thumb|Donald Maclean]]
De naam "Cambridge Five" verwijst naar de "bekering" van de leden tot het [[communisme]] tijdens hun opleiding aan de [[Universiteit van Cambridge]] in de jaren 1930. Er is verschil van mening over het exacte moment waarop ze werden gerekruteerd door de inlichtingendienst van de Sovjet-Unie. Anthony Blunt beweerde dat ze pas na hun afstuderen werden gerekruteerd. Blunt, een "Fellow" van het ''Trinity College'', was enkele jaren ouder dan Burgess, Maclean en Philby en keek uit naar talent om de personen in kwestie te rekruteren.

== Ontmaskering ==
Toen Philby op de Britse ambassade in [[Washington D.C.]] werkte, ontdekte hij dat de Britse en Amerikaanse geheime diensten - aan de hand van het materiaal uit [[Project Venona]] - zochten naar een [[Mol (spionage)|mol]] met de codenaam "Homer" die had gewerkt op de ambassade. Hij ontdekte ook dat Maclean op de lijst verdachten stond. In eerste instantie richtte het onderzoek zich vooral op het lagere personeel; vooral de Britten konden zich niet voorstellen dat een [[diplomaat]] "King and country" zou verraden. <!--[Deze zin heeft herformulering nodig. Uit de zin zelf is de oorspronkelijke betekenis/inhoud niet meer af te leiden.] Toen het net zich uiteindelijk toch rond Maclean begon te sluiten, liet Philby Burgess (die ook op de ambassade werkte en bij Philby in huis woonde) Maclean waarschuwen toen Burgess werd teruggeroepen naar Engeland vanwege "slecht gedrag".-->

In de vroege zomer van [[1951]] haalden Burgess en Maclean wereldwijd de voorpagina's toen zij verdwenen; hoewel Burgess niet verdacht werd, verdween ook hij. Er zijn aanwijzingen dat Burgess dacht Maclean alleen te begeleiden (omdat deze op de rand van een [[zenuwinzinking]] stond) en verwachtte terug te keren naar Engeland, maar eenmaal in [[Moskou]] werd tegengehouden door de KGB. Hoewel werd vermoed dat ze naar de Sovjet-Unie waren gevlucht, werd dat pas bevestigd toen ze in [[1956]] in Moskou een [[persconferentie]] gaven.

Het was duidelijk dat iemand hen gewaarschuwd had en Philby was hiervoor de belangrijkste verdachte, mede door zijn nauwe contacten met Burgess. Hoewel het onderzoek naar de rol van Philby diverse verdachte zaken opleverde, werd niets ontdekt waarvoor hij vervolgd zou kunnen worden. Toch werd hij gedwongen zijn taken binnen [[MI6]] neer te leggen. Dit beëindigde de carrière van Philby in de inlichtingendiensten, terwijl voorheen werd gespeculeerd dat hij het wellicht zou kunnen schoppen tot hoofd van MI6.<ref>Genrikh Borovik (1994): ''The Philby Files'', bewerkt door Phillip Knightley, Little, Brown and Company</ref>

In [[1955]] werd hij in de media genoemd als belangrijkste verdachte om de "Derde Man" te zijn en werden hierover vragen gesteld in het [[Lagerhuis (Verenigd Koninkrijk)|Lagerhuis]]. Tijdens een persconferentie ontkende Philby de beschuldigingen. Philby werd officieel van alle blaam gezuiverd door [[Harold Macmillan]], de toenmalige minister van Buitenlandse Zaken.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=N2A2g-qRIaU Philby talks]: interview met Philby nadat zijn naam was gezuiverd. [https://web.archive.org/web/20230504064116/https://www.youtube.com/watch?v=N2A2g-qRIaU Gearchiveerd] op 4 mei 2023.</ref> Later bleek dat dit een fout was op basis van onjuiste informatie en de inefficiëntie van de Britse geheime diensten.

Eind jaren 1950 ging Philby werken als journalist voor [[The Economist]] in het [[Midden-Oosten]]. In [[1961]] verschafte overloper Anatoliy Golitsyn informatie inzake de mol waarnaar de geheime diensten nog altijd zochten die in de richting van Philby wees. In [[1963]] werd John Nicholas Rede Elliott, een officier van [[MI5]] en vriend van Philby in de tijd dat die nog bij MI6 werkte, naar [[Beiroet]] gestuurd om Philby te ondervragen. Uiteindelijk bekende Philby aan Elliott dat hij werkte voor de Sovjet-Unie. Kort daarna liep Philby over naar de Sovjet-Unie, kennelijk vanwege vrees in [[Libanon]] ontvoerd te worden.

Na het overlopen naar de Sovjet-Unie van Burgess en Maclean kwam ook Blunt onder verdenking te staan. Hij was langdurig bevriend met Burgess, vanaf hun periode op Cambridge. Blunt werd in [[1952]] door MI5 ondervraagd, maar verried daarin weinig tot niets.<ref>''Anthony Blunt: His Lives'', Miranda Carter, 2001</ref> In januari [[1964]] ondervroeg Arthur Martin van MI5 Michael Straight (later eigenaar en uitgever van ''The New Republic'' en voorzitter van de ''National Endowment for the Arts''), een Amerikaan die aan het ''Trinity College'', Cambridge had gestudeerd en daar bevriend was geraakt met Blunt, Philby, Maclean en Burgess. Straight beweerde dat Blunt hem had geprobeerd te rekruteren voor spionage voor de Sovjets. Arthur Martin en Jim Skardon hadden Blunt 11 keer ondervraagd sinds 1951, maar Blunt had nooit iets toegegeven. Gewapend met het verhaal van Straight ondervroeg Martin Blunt nogmaals en nu legde deze een bekentenis af. Hij bekende een Sovjet-spion te zijn en noemde John Cairncross, Peter Ashby, Brian Symon en Leo Long als spionnen die hij had gerekruteerd. In ruil voor zijn volledige bekentenis stemde de Britse regering ermee in zijn rol als spion 15 jaar geheim te houden plus immuniteit voor vervolging.<ref name="burns">Burns, John F. "[http://www.nytimes.com/2009/07/24/world/europe/24blunt.html Memoirs of British Spy Offer No Apology]" ''The New York Times'', 23 July 2009.</ref> Kort hierna werd [[koningin Elizabeth II]] hierover geïnformeerd.<ref>''Spycatcher'', Peter Wright, 1987</ref>

{{Appendix}}

[[Categorie:Brits spion]]
[[Categorie:Koude Oorlog]]
[[Categorie:Geschiedenis van het Verenigd Koninkrijk]]
[[Categorie:Spionage]]