Brontekst bekijken van Bijbel (christendom)

{{Zijbalk christendom}}
[[Bestand:Gutenberg Bible, Lenox Copy, New York Public Library, 2009. Pic 01.jpg|340px|thumb|De [[Gutenbergbijbel]], de eerste gedrukte Bijbel en het eerste boek dat is vervaardigd met de boekdrukkunst]]
De '''Bijbel''' is het [[Heilig boek|heilige boek]] van het [[christendom]]. Het is een van de invloedrijkste boeken ter wereld, het meest verspreide boek ooit<ref>{{Citeer web | url =http://www.guinnessworldrecords.com/records-1/best-selling-book-of-non-fiction/| title =Best selling book of non-fiction|archiefurl=https://web.archive.org/web/20141025072920/http://www.guinnessworldrecords.com/records-1/best-selling-book-of-non-fiction/|archiefdatum=2014-10-25|dodeurl=nee}}</ref><ref>{{Citeer web|title=The battle of the books|url=http://www.economist.com/node/10311317?story_id=10311317&CFID=3289446&CFTOKEN=a87381115ea0752-5130AD65-B27C-BB00-012B3B9A581DD567|archiefurl=https://web.archive.org/web/20170622003719/http://www.economist.com/node/10311317?story_id=10311317&CFID=3289446&CFTOKEN=a87381115ea0752-5130AD65-B27C-BB00-012B3B9A581DD567|archiefdatum=2017-06-22|dodeurl=nee}}</ref><ref name="RussellAsh">{{Citeer boek|author=Ash, Russell|title=Top 10 of Everything 2002|year=2001|publisher=Dorling Kindersley|isbn=0-7894-8043-3}}</ref> en het eerste boek dat werd vervaardigd met de [[boekdrukkunst]].

De Bijbel bestaat uit twee delen: het [[Oude Testament]] en het [[Nieuwe Testament]]. Deze zijn samengesteld uit [[Theologie|theologisch]]-bedoelde [[Verhaal|verhalen]], [[hymne]]n, [[allegorie (letterkunde)|allegorische]] [[Erotiek|erotica]], [[parabel]]en en [[Didactiek|didactische]] [[Brief|brieven]]. Ze werden geschreven of definitief gemaakt in bijna 1.000 jaar tussen de [[8e eeuw v.Chr.]] tot rond het einde van de [[1e eeuw]]. Sommige tekstdelen van het Oude Testament zijn ouder, maar we weten niet precies hoe oud.

Het Oude Testament begint met de [[Scheppingsverhaal (Genesis)|schepping]] van de aarde en de mens door [[God (christendom)|God]]. Op het verhaal waarin de mens in het [[paradijs]] verviel tot [[zonde]], volgt een lange serie verhalen die vooral gaan over de [[Israëlieten]] als Gods volk. In het Nieuwe Testament staat de komst van [[Jezus (traditioneel-christelijk)|Jezus]] centraal. Zijn [[Dood en herrijzenis van Christus|dood en opstanding]] leidt tot het herstel van de verstoorde relatie tussen God en de mens. Zijn volgelingen zullen het [[Koninkrijk van God]] beërven.

== Etymologie ==
Het woord ''bijbel'' komt van het [[Oudgrieks]]e woord βιβλία, ''biblia'', wat "boeken" betekent.<ref>βιβλία ''biblia'' is een meervoud van βιβλίον ''biblion'', "boek". Dit was oorspronkelijk het verkleinwoord van βίβλος dat "[[Papyrus (plant)|papyrus]](plant)" of "[[Boek (document)|boek]]" betekent. In de [[Septuagint]] was ἡ βίβλος de vertaling van de [[Hebreeuws]]e term ''sefær'', "[[boekrol]]len".</ref> De eerste die de term ''biblia'' gebruikte voor wat wij nu de Bijbel noemen, was waarschijnlijk [[Johannes Chrysostomus]] rond [[387]] n.Chr.<ref>F.F. Bruce (1988): ''The Canon of Scripture'', Downers Grove, Illinois: IVP Academic, pag. 214</ref><ref>Het eerste christelijke gebruik van de term kan worden herleid tot [[223]] n.Chr., maar als aanduiding voor het Oude Testament. Douglas Harper: ''[https://www.etymonline.com/word/bible bible]'', ''Online Etymology Dictionary'' op etymonline.com</ref> De term duidt aan dat de Bijbel een [[bloemlezing]] of verzameling is van 66 "boeken".

== Samenstelling ==
{{hoofdartikel|bijbelboek}}
De 66 boeken die de Bijbel vormen, bevatten ongeveer 800.000 woorden en zijn de [[canon van de Bijbel]]. In sommige versies van de Bijbel zijn meer dan 66 boeken opgenomen. Deze aanvullende boeken worden de [[apocriefen van het Oude Testament]] en [[apocriefen van het Nieuwe Testament]] genoemd. Voorbeelden hiervan zijn [[1 Makkabeeën]] en het [[Evangelie van Thomas (Nag Hammadi)|Evangelie van Thomas]].

=== Oude Testament ===
{{Zie hoofdartikel|Oude Testament|||||||||}}
Het Oude Testament werd grotendeels in het [[Hebreeuws]] geschreven en wordt daarom ook wel de [[Hebreeuwse Bijbel]] genoemd. Binnen het [[protestantisme]] bestaat het uit 39 boeken en is daarmee gelijk aan de [[Tenach]].<ref>In de Tenach worden de beide boeken Samuel, Koningen en Kronieken telkens als één boek geteld en telt de canon dus 36 boeken.</ref> Binnen de [[Rooms-Katholieke Kerk]] wordt de samenstelling van de [[Vulgaat]] aangehouden en bestaat daarmee uit 46 boeken. De boeken die wel in de katholieke maar niet in de protestantse canon zijn opgenomen, worden door de Katholieke Kerk [[deuterocanonieke boeken]] genoemd.

De boeken van het Oude Testament zijn het resultaat van een redactieproces dat vele eeuwen heeft geduurd. De boeken kregen hun definitieve vorm in de periode van de 8e eeuw v.Chr. tot de [[2e eeuw v.Chr.]] Hierdoor vertonen deze boeken invloeden van andere culturen die in een bepaalde periode dominant waren. Dit geldt vooral voor die van het [[Babylonische rijk]] en [[Perzische rijk]]. De reconstructie van dit redactieproces voor de eerste vijf boeken van het Oude Testament (ook wel [[Thora]] of Pentateuch genoemd) heet de [[documentaire hypothese]].

=== Nieuwe Testament ===
{{Zie hoofdartikel|Nieuwe Testament|||||||||}}
Het Nieuwe Testament bestaat uit 27 boeken. De oudste delen van het Nieuwe Testament zijn de [[brieven van Paulus]], die tussen 50 en 60 n.Chr. werden geschreven. De jongste delen kregen hun definitieve vorm rond het einde van de 1e eeuw.

Over de [[Canonvorming van het Nieuwe Testament|canon van het Nieuwe Testament]] bestaat geen discussie of verschil tussen een katholieke en protestantse versie. Reeds aan het einde van de [[2e eeuw]] bestond een canon die niet veel van de huidige verschilde.

== Auteurschap ==
{{Zie hoofdartikel|Auteurschap van de Bijbel|||||||||}}
Veel boeken van de Bijbel zijn [[Pseudepigraaf|pseudepigrafisch]]. Sommige zijn geschreven in naam van iemand anders, zoals [[Daniël (boek)|Daniël]] in het Oude Testament en waarschijnlijk ook de [[katholieke brieven]] of zendbrieven in het Nieuwe Testament. Van zeven van de brieven van [[Paulus (apostel)|Paulus]] is het [[Auteurschap van de brieven van Paulus|auteurschap van Paulus]] onomstreden, maar bij de andere zeven zijn twijfels of Paulus de brieven heeft geschreven. Andere boeken noemen geen auteur en zijn later toegeschreven aan bekende personen binnen het [[jodendom]] of christendom. Zo werd [[Job (boek)|Job]] uit het Oude Testament traditioneel toegeschreven aan [[Mozes]]. In het Nieuwe Testament geldt dit met name voor de vier [[Evangelie|evangeliën]].

== Tekstgeschiedenis ==
{{hoofdartikel|Tekstkritiek van de Bijbel}}
Van geen enkel deel van de Bijbel is een originele bron bewaard gebleven. De oudste bronnen van het Oude Testament zijn de in 1947 ontdekte [[Dode Zee-rollen]], waarvan de oudste gedateerd worden op ca. 250 v.Chr. Fragmentarische [[handschriften van het Nieuwe Testament]] gaan terug tot het eerste kwart van de [[2e eeuw]], zoals [[Papyrus 52]] dat een passage uit het [[evangelie volgens Johannes]] bevat en dat wordt gedateerd op ± 125. Er bestaan vrij volledige [[Bijbelse handschriften]] uit de [[4e eeuw]], zoals de [[Codex Sinaiticus]] en [[Codex Vaticanus]].

== Invloed van de Bijbel ==
Vanwege de overheersende rol van het christendom in het [[Europa (werelddeel)|Europa]] vanaf de late [[Romeinse Keizerrijk|Romeinse tijd]] tot aan de [[Verlichting (stroming)|Verlichting]] is de Bijbel in Europa van groot belang geweest. Niet alleen voor het [[Religie|godsdienstige]] leven, maar ook in [[taal]], [[wet]]geving, [[kunst]] en [[filosofie]]. Het [[Maatschappij (wereld)|maatschappelijke leven]] in het algemeen in de [[Westerse wereld|westerse beschaving]] zijn door de Bijbel beïnvloed. Vanwege de overheersende positie van Europa in de wereld gedurende de tweede helft van het tweede [[millennium]] strekt deze invloed zich ook buiten de westerse wereld uit.

Met de Verlichting, de [[scheiding van kerk en staat]] en de [[wetenschappelijke revolutie]] in Europa en de [[Verenigde Staten (hoofdbetekenis)|Verenigde Staten]], is de invloed van het christendom en daarmee van de Bijbel op het openbare leven afgenomen. De afgelopen eeuwen is er bij veel mensen twijfel aan de [[Openbaring (concept)|goddelijke oorsprong]] van de Bijbel ontstaan. Vanwege de [[secularisering]] in de westerse wereld heeft de Bijbel daar als [[religie]]uze en [[ethiek|ethische]] leidraad bij velen aan belang ingeboet. 

== Interpretaties van de Bijbel ==
=== Christelijke visies ===
Hoewel de Bijbel bestaat uit een grote verzameling losse geschriften van diverse auteurs, wordt hij in het christendom als één werk beschouwd, als de door God geopenbaarde waarheid, oftewel het "onfeilbare [[Woord van God]]", aangezien alle auteurs worden verondersteld direct te zijn [[Inspiratie van de Bijbel|geïnspireerd door God]]. Christenen noemen de Bijbel ook wel de "Heilige Schrift".

Daarnaast is er de vraag of de Bijbel letterlijk moet worden genomen. [[Orthodoxie|Orthodoxe]] christenen beschouwen de Bijbel als het product van [[goddelijke inspiratie]] en in letterlijke zin het onfeilbare Woord van God. Die overtuiging wordt mede gebaseerd op een tekst uit de Bijbel zelf:
{{citaat|Elke schrifttekst is door God geïnspireerd en kan gebruikt worden om onderricht te geven, om dwalingen en fouten te weerleggen, en om op te voeden tot een deugdzaam leven.|[[Tweede brief van Paulus aan Timoteüs|2 Timoteüs]] 3:16}}
Die overtuiging is voor hen een fundament van het christelijke geloof. [[Orthodox-protestantisme|Orthodox-protestanten]] neigen naar een letterlijke tekstgetrouwe lezing, terwijl [[Vrijzinnig-protestantisme|vrijzinnig-protestanten]] de Bijbel juist meer allegorisch interpreteren. Binnen het [[christenfundamentalisme]] beschouwt men de Bijbel als [[geschiedenis|historisch]] en [[natuurwetenschap]]pelijk correct.

Binnen de Rooms-Katholieke Kerk bestaat van oudsher naast de Bijbel ook de [[Traditie (christendom)|traditie]], die het Woord van God uitlegt. Binnen het protestantisme werd daarentegen het [[sola scriptura]]-principe ontwikkeld, wat betekent dat alleen de Bijbel gezag en autoriteit heeft. Hierdoor kon er geen legitieme interpreterende instantie voor de Bijbel meer bestaan. De legitimiteit werd in de Bijbel zelf gelegd.

Op de goddelijke invloed op de schrijver, de inspiratie, bestaan verschillende visies:
# Woordelijke inspiratie (ook wel mechanische inspiratie genoemd): de [[Heilige Geest]] gaf de schrijver woord voor woord de tekst door.
# Algehele inspiratie: de Heilige Geest gaf de Bijbelschrijvers de totale boodschap door en zij schreven het in hun eigen stijl en hun eigen (beeld)taal op.
# Dynamische of partiële inspiratie: de Heilige Geest hielp de schrijver de zaken die belangrijk zijn voor leer en leven onfeilbaar op te schrijven, maar in andere details kunnen fouten zitten.
# Neo-orthodoxie: De Bijbel wordt pas Gods woord in de confrontatie met de lezers.
# Liberaal: De Bijbel kan religieus inspirerend werken.<ref>Thiessen Lectures in systematic theology; Eerdmans 1979; bladzijde 62 en verder; Ramm Protestant Biblical interpreetation, 3rd ed 1970, baldzijde 64, 75, 93</ref>

Sinds [[Verlichting (stroming)|de verlichting]] beschouwen [[Vrijzinnigheid|vrijzinnige christenen]] de teksten als mensenwerk, voortkomend uit de tijd waarin ze zijn ontstaan en dienovereenkomstig de taal en beelden uit die periode bevattend. Ook rechtzinnige christenen zijn wat dit laatste betreft meestal deze mening toegedaan. Om die reden maakt onderzoek naar de context waarin een tekst is geschreven doorgaans deel uit van de [[exegese]].

De grens tussen rechtzinnig en vrijzinnig valt niet altijd scherp te trekken, want er zijn christenen met opvattingen die tussen beide groepen in vallen, in allerlei gradaties. Zo zijn er rechtzinnige christenen die het [[scheppingsverhaal (Genesis)|scheppingsverhaal]] in Genesis niet letterlijk nemen, maar een of andere vorm van de [[evolutietheorie]] aanhangen, maar daarin wel Gods handelen menen te zien.

De meeste christenen achten zich niet gebonden aan de [[Joodse wetten]] in het Oude Testament. Bij het ontstaan van het christendom was dit een ernstige splijtzwam, zie [[Concilie van Jeruzalem]].

=== Wetenschappelijke bestudering ===
{{Zijbalk Bijbelwetenschap}}
{{hoofdartikel|Bijbelwetenschap}}
De [[Bijbelwetenschap]] legt de Bijbel uit met behulp van de [[historisch-kritische methode]] en [[hermeneutiek]]. Dat betekent dat zij probeert een Bijbelse tekst in zijn eigen historische context te verstaan en uit te leggen. Daarbij speelt de reconstructie van de ontstaansgeschiedenis van de tekst en diens verbondenheid met zijn historische situatie een belangrijke rol. Hieronder valt ook het [[zoektocht naar de historische Jezus|onderzoek naar de]] [[Jezus (historisch-kritisch)|historische Jezus]].

De term "kritisch" betekent niet dat het doel is kritiek te hebben op de Bijbel. Het betekent dat het is gebaseerd op de algemeen inzichtelijke criteria voor het wetenschappelijk onderzoek van teksten. Zo moet iedere stap in het onderzoek voor anderen na te gaan zijn en is het niet toegestaan zich te beroepen op een bovennatuurlijke en dus oncontroleerbare verklaring.

Christenen die de Bijbel wel als ultieme bron van gezag beschouwen, wijzen het historisch-kritische onderzoek naar de Bijbel doorgaans af als "[[Schriftkritiek]]."

=== Verhouding tussen de wetenschap en de Bijbel ===
{{Zie ook|Zie ook [[Historiciteit van de Bijbel]] voor evaluaties van de historische (en natuurwetenschappelijke) betrouwbaarheid van de Bijbel.}}
De Bijbel was eeuwenlang de ultieme bron van gezag, omdat de meeste mensen de tekst van de Bijbel als het resultaat zagen van goddelijke [[Openbaring (concept)|openbaring]] en ze dus onfeilbaar was. Dat idee veranderde bij veel mensen met de opkomst van de [[wetenschap]] in de [[16e eeuw]] toen de [[Copernicaanse revolutie]] plaatsvond. [[Nicolaas Copernicus]] zei toen dat niet de [[Aarde (planeet)|aarde]] maar de zon het middelpunt van het [[Heelal|universum]] was. Hij werd gesteund door [[Galileo Galilei]], die hierdoor in conflict met de Kerk kwam. In de periode van de [[Verlichting (stroming)|Verlichting]] ontstond toenemende twijfel aan de onfeilbaarheid van de Bijbel. Zo zei Jezus dat het zaadje van de [[mosterd]]plant het kleinste plantenzaad was en de plant zelf de grootste plant ([[Evangelie volgens Matteüs|Matteüs]] 13:31-32), maar er werden kleinere zaadjes en grotere planten ontdekt. Omdat duidelijk werd dat in de Bijbel aantoonbaar onjuiste uitspraken staan, ontstond ook twijfel over andere zaken, zoals of [[wonderen van Jezus]] en andere [[bovennatuurlijk]]e verschijnselen die in de Bijbel worden beschreven wel echt waren gebeurd. 

Tegenwoordig zien de meeste wetenschappers de Bijbel niet meer als geïnspireerd door God en onfeilbaar, maar als een zeer belangrijk [[cultuur|cultureel]], [[Literatuur|literair]] en bovenal religieus document. Mede door deze opvatting heeft de Bijbel in de [[secularisering|geseculariseerde]] wereld minder of geen gezag meer als leidraad in [[ethiek|ethische]] kwesties. Er is nog een minderheid van christenen en christelijke wetenschappers die vasthoudt aan de Bijbel als Gods openbaring, geloven in de onfeilbaarheid van de Bijbel en de Bijbel beschouwen als leidraad in ethische kwesties.

== Bijbelvertalingen ==
[[Bestand:Statenbijbel.jpg|miniatuur|rechts|200px|Bijbel uit 1921 in de Statenvertaling]]
{{Zie hoofdartikel|Bijbelvertaling}}
In de loop van de geschiedenis zijn er vele vertalingen van de Bijbel gemaakt.

=== Oude vertalingen ===
Een belangrijke vertaling van het Oude Testament naar het [[Oudgrieks]] was de [[Septuagint]], vervaardigd vanaf de [[3e eeuw v.Chr.]] in de [[bibliotheek van Alexandrië]]. Deze Griekse vertaling was de gezaghebbende Bijbel in het Griekssprekende deel van de [[Vroege christendom|vroege kerk]] en tot vandaag in de [[oosters-orthodoxe kerken]]. 

De kerkvader [[Hiëronymus van Stridon]] vertaalde rond [[400]] n.Chr.  de volledige Bijbel naar het [[Latijn]]: de [[Vulgaat]]. De Vulgaat was gedurende de [[middeleeuwen]] toonaangevend in het westen. De Bijbel kon daardoor enkel door geestelijken, die Latijn kenden, worden gelezen. De rest van de (katholieke) bevolking, die geen Latijn kon lezen, was hiervan afhankelijk. 

Het zelf lezen van de Bijbel door gelovigen kwam in opkomst na omstreeks 1500 door de eerste vertalingen in moderne talen, zoals die van [[William Tyndale]] naar het [[Engels]] en [[Maarten Luther]] naar het [[Duits]], die bovendien door de uitvinding van de [[boekdrukkunst]] snel werden verspreid. Voor veel vertalingen was de [[Textus receptus]] de [[Brontekst (vertaalkunde)|brontekst]], inclusief voor de Nederlandse [[Statenvertaling]].

=== De Bijbel in het Nederlands ===
{{hoofdartikel|Bijbelvertalingen in het Nederlands}}
De oudste  [[Middelnederlands|Middelnederlandse]] vertaling van het Nieuwe Testament is de [[Zuid-Nederlandse evangelievertaling]]. Het is ook de oudst bewaarde prozatekst in het Middelnederlands. De oorspronkelijke tekst moet begin dertiende eeuw zijn geschreven. De [[Hernse Bijbel]], een [[historiebijbel]], was de eerste nagenoeg complete Bijbel in een Europese [[Volkstaal (moedertaal)|volkstaal]]. De eerste Nederlandstalige Bijbel die geheel rechtstreeks uit de Hebreeuwse en Griekse bronteksten werd vertaald, verscheen in [[1637]]. Tot deze vertaling was opdracht gegeven door de [[Staten-Generaal (Nederland)|Staten-Generaal]]; vandaar de gangbare benaming [[Statenvertaling]].

== Zie ook ==
* [[Bijbelse handschriften]]
* [[Concordantie]]
* [[Exegese]]
* [[Geschiedenis van het christendom]]
* [[Lijst van uitdrukkingen en gezegden ontleend aan de Bijbel]]

== Externe links ==
{{Zusterproject klein
| commons          = Category:Bible
| wiktionary       = bijbel
| wikiversity      = 
| wikibooks        = 
| wikisource       = Hoofdportaal:Religie/Bijbel
| wikiquote        = Bijbelse spreekwoorden en gezegden
| wikinews         = 
| wikidata         = 
}}
* [https://www.debijbel.nl De Nieuwe Bijbelvertaling (NBV) - debijbel.nl]
* {{la}}[http://www.vatican.va/archive/bible/nova_vulgata/documents/nova-vulgata_index_lt.html De Bijbel online in het Latijn (Nova Vulgata) - vatican.va]
* [http://www.statenvertaling.net/ De Bijbel in Statenvertaling met kanttekeningen, apocriefen, kunstwerken, zoekfunctie]
*[https://www.bible.com/nl/bible/75/JHN.3.HTB Het Boek (HTB) - bible.com]
*[https://www.basisbijbel.nl/boek/johannes/3 De BasisBijbel (BB) - basisbijbel.nl]

{{Appendix}}
{{Navigatie christendom}}
{{Navigatie Bijbel}}

[[Categorie:Bijbel| ]]