Brontekst bekijken van Beatrix van Valkenburg

{{Infobox dynastie
| naam=Beatrix van Valkenburg
| afbeelding=Beatrice of Falkenburg.jpg
| leven=ca 1254 - 17 oktober 1277 
| functie=[[koningin-gemaal van het Heilige Roomse Rijk]]<br>''(gehuwd met [[Richard van Cornwall]])''
| periode=[[16 juni]] [[1269]] – [[2 april]] [[1272]]
| voorganger=[[Sancha van Provence]]
| opvolger=[[Gertrude van Hohenberg]]
| vader=[[Dirk II van Valkenburg]]
| moeder=[[Berta van Limburg-Monschau]] of [[Adelheid van Loon]]
}}
'''Beatrix van Valkenburg''' ([[Kasteel Valkenburg]]?, 1254? – [[Oxford (Verenigd Koninkrijk)|Oxford]]?, 17 oktober 1277) was een 13e-eeuwse [[adel|edelvrouw]] uit het [[:Categorie:Huis Valkenburg-Heinsberg|huis Valkenburg-Heinsberg]]. Ze was de derde echtgenote van [[Richard van Cornwall]] en werd vanwege haar huwelijk op jeugdige leeftijd [[koningin-gemaal van het Heilige Roomse Rijk]].

==Achtergrond==
Beatrix was een van de vijf dochters van [[Dirk II van Valkenburg]] en behoorde door haar afkomst tot de Rijn-Maaslandse aristocratie. Haar moeder was ofwel [[Berta van Limburg-Monschau]], dochter van {{ill|Walram II van Monschau|lt=Walram II van Monschau|de|Walram II. (Monschau)}}, ofwel [[Adelheid van Loon]], dochter van [[Arnold IV van Loon]].<ref>Indien het gegeven geboortejaar van Beatrix klopt, is het waarschijnlijk dat Berta van Monschau de moeder is en dat zij in april 1254 bij het baren van Beatrix overleed.</ref> Beatrix was een zuster van [[Walram de Rosse]], [[Lijst van heren van Valkenburg|heer van Valkenburg]], onder wiens bewind het [[Land van Valkenburg]] zijn grootste omvang bereikte. Haar zuster Elisabeth was gehuwd met [[Engelbert I van der Mark|Engelbert I]], [[Lijst van heersers van de Mark|graaf van Mark]]. Een andere zus, Ida, werd [[Abdij van Munsterbilzen|abdis van Munsterbilzen]].

Dirk II van Valkenburg ondersteunde de aanspraken van [[Richard van Cornwall]] op de troon van het [[Heilige Roomse Rijk]]. Richard was de broer van de Engelse koning [[Hendrik III van Engeland|Hendrik III]] en schoonbroer van de overleden [[keizer Frederik II]] en stond bekend als een van de rijkste mannen van Europa. In 1256 werd hij door vier van de zeven Duitse [[keurvorst]]en gekozen tot [[koning van Duitsland]]. Op 27 mei 1257 vond de kroning plaats in de [[Dom van Aken]]. Zijn tegenstander [[Alfons X van Castilië]], bijgenaamd ''de Wijze'', gaf de strijd al na enige maanden op, waarna [[Rudolf I (Rooms-koning)|Rudolf I van Habsburg]] in diens rechten trad en het koningschap van Richard bleef bestrijden (uiteindelijk met succes; in 1273 werd hijzelf Rooms-koning).

Beatrix' oom, [[Engelbert II van Valkenburg]], werd in 1261 gekozen tot [[Lijst van bisschoppen en aartsbisschoppen van Keulen|aartsbisschop van Keulen]], een hoge positie in het Heilige Roomse Rijk, waarmee het aanzien van Beatrix' familie zeer toenam. Engelbert toonde aanvankelijk weinig interesse in de Duitse koning van Engelse komaf, maar dat veranderde in 1267 toen hij door [[Willem IV van Gulik]] en de burgers van [[Keulen (stad)|Keulen]] werd gevangengezet in de [[Burcht Nideggen]]. Richard van Cornwall besloot Engelbert te hulp te komen en in oktober 1268 viel hij met steun van Dirk II van Valkenburg, [[Walram IV van Limburg]], [[Dirk II van Heinsberg]] en [[Diederik VII van Kleef]] het [[keurvorstendom Keulen]] binnen. De onderneming werd een complete mislukking; Beatrix' vader sneuvelde voor de poorten van Keulen en Engelbert bleef gevangen.<ref name="Huffman">{{Citeer boek|last=Huffman|first=Joseph P.|title=The Social Politics of Medieval Diplomacy: Anglo-German Relations (1066–1307)|publisher=University of Michigan Press|year=2000|isbn=0472110616}}</ref>

[[Bestand:Valkenberg window.jpg|thumb|left|160px|Glas-in-loodraam met portret van Beatrix van Valkenburg ([[Burrell Collection]], [[Glasgow]])]]

== Huwelijk==
Tijdens de Keulse militaire campagne werd de 60-jarige Richard verliefd op de tweede(?) dochter van Dirk van Valkenburg, Beatrix, die bekendstond om haar schoonheid.<ref name="Huffman"/><ref name="Prestwich">{{Citeer boek|last=Prestwich|first=Michael|title=Edward I|publisher=[[University of California Press]]|year=1988|isbn=0520062663}}</ref> Aangezien haar vader bij de strijd was omgekomen, bracht Richard haar onder bij haar half-oom, Filips IV van Bolanden-Hohenfels.<ref>Deze Filips was een zoon van Beatrix' grootmoeder Beatrix van Kyrberg-Daun uit haar eerste huwelijk, voor zij met [[Dirk I van Valkenburg]] trouwde. Zie [https://www.genealogieonline.nl/west-europese-adel/I11058.php 'Philips IV, graaf van Bolanden' op genealogieonline.nl]. [https://web.archive.org/web/20160807221124/https://www.genealogieonline.nl/west-europese-adel/I11058.php Gearchiveerd] op 7 augustus 2016.</ref> Richard voelde zich dermate aangetrokken tot Beatrix, dat hij geen dag van haar week.<ref name="Huffman"/> Kort daarna begonnen de huwelijksonderhandelingen. Op 16 juni 1269 werd het huwelijk gesloten te [[Kaiserslautern]].

Ondanks het verschil in leeftijd, schijnt Richard een goede en toegewijde echtgenoot te zijn geweest. Hoewel Beatrix' familie na de gevangenneming van haar oom en de dood van haar vader minder aanzien genoot, had het huwelijk ook voor Richard een politieke meerwaarde: door een Duitse vrouw te huwen ([[Land van Valkenburg|Valkenburg]] en het grootste deel der Nederlanden hoorden bij het Duitse Rijk) hoopte de Engelsman geaccepteerd te worden als Duits koning door de Duitse prinsen die hem tot dan toe weigerden te erkennen - en wellicht tot keizer gekroond te worden.<ref name="Weiler">{{Citeer boek|last=Weiler|first=Björn K. U. |title=Henry III of England and the Staufen Empire: 1216 – 1272|publisher=Boydell & Brewer|year=2006|isbn=0861932803}}</ref>

Doordat een uitnodiging voor de keizerskroning in [[Rome (stad)|Rome]] uitbleef, vertrokken Richard en zijn jonge bruid al na enkele weken naar [[Engeland]]. Op 3 augustus 1269 kwamen zij te [[Dover (Engeland)|Dover]] aan. Geen van beiden zou nog ooit naar het vasteland van Europa terugkeren.<ref name="Huffman"/>

== Weduwschap ==
In december 1271 kreeg Richard een [[Cerebrovasculair accident|beroerte]] en op 2 april 1272 overleed hij in [[Hertfordshire]]. Richard werd begraven naast zijn tweede echtgenote, [[Sancha van Provence]], in de door hem gestichte Hayles Abbey in [[Gloucestershire]], maar Beatrix liet zijn hart overbrengen naar de [[franciscanen]]kerk van [[Oxford (Verenigd Koninkrijk)|Oxford]], waar zij ook zelf later begraven zou worden. Na de dood van haar man leidde Beatrix een teruggetrokken leven als weduwe. Zowel haar schoonbroer [[Hendrik III van Engeland|Hendrik]] als haar neef [[Eduard I van Engeland|Eduard]], beiden koningen van Engeland, zonden haar in 1272 en 1276 geschenken. Met haar stiefzoon Edmund had zij een conflict over zijn aandeel in de erfenis van zijn moeder Sancha, maar daarover werd in februari 1276 overeenstemming bereikt.<ref name="Westerhof">{{Citeer boek|last=Westerhof|first=Danielle|title=Death and the Noble Body in Medieval England|publisher=Boydell & Brewer|year=2008|isbn=1843834162}}</ref>

Beatrix overleefde Richard slechts 5 jaar. Ze overleed op 17 oktober 1277, waarschijnlijk slechts 23 jaar oud, en werd vóór het hoofdaltaar van de Minderbroederskerk in Oxford begraven.<ref name="Westerhof" />

== Nalatenschap ==
Richard van Cornwall en Beatrix van Valkenburg hadden geen nakomelingen. Het enige bewaard gebleven portret van Beatrix staat afgebeeld op een [[glas in lood|glas-in-loodraam]], waarschijnlijk door paters franciscanen in [[Norwich (Verenigd Koninkrijk)|Norwich]] vervaardigd voor de Minderbroederskerk in Oxford. Het raam is het oudste, nog bestaande en onbeschadigde [[donorportret]] en bevindt zich thans in de [[Burrell Collection]] in [[Glasgow]].<ref name="Coss">{{Citeer boek|first1=Peter R.|last1=Coss|first2=Maurice Hugh|last2=Keen|title=Heraldry, Pageantry and Social Display in Medieval England|publisher=Boydell Press|year=2002|isbn=1843830361}}</ref> Het feit dat Beatrix staat afgebeeld op een kerkraam, zou een aanwijzing kunnen zijn dat zij het minderbroedersklooster in Oxford begunstigde. Het uit dit klooster voortgekomen ''Grey Friars Hall'' was tot 2008 onderdeel van de [[Universiteit van Oxford]].

== Bronnen, noten ==
* [http://fmg.ac/Projects/MedLands/LIMBURG.htm#BeatrixValkenbergdied1277 'Beatrix van Valkenburg' op website fmg.ac]
{{References}}

[[Categorie:Huis Valkenburg-Heinsberg]]
[[Categorie:Partner van de koning van Duitsland]]
[[Categorie:Adel in de Nederlanden in de 13e eeuw|Valkenburg, Beatrix]]