Brontekst bekijken van Banpaal

[[Bestand:Banpaal (Hekendorp).jpg|thumb|[[Gouda|Goudse]] banpaal bij [[Hekendorp]].]]
Een '''banpaal''' is een (meestal) stenen paal die de grens van de [[Banne (rechtsgebied)|banne]] (het [[Jurisdictie|rechtsgebied]]) aangeeft van een stad. Banpalen markeren daarmee tevens de stadsgrenzen.

De [[jurisdictie]] (het gebied waarop de [[rechtspraak]] van toepassing was) van de stad hield bij de banpaal op.

== Verbanning ==
'Bannen' betekent 'verdrijven' of 'uitwijzen'. [[Verbanning|Verbannen]] personen mochten niet meer in het [[Banne (rechtsgebied)|bangebied]] ([[rechtsgebied]]) van de betreffende stad komen. Zij werden ''banneling'' of ''balling'' genoemd. Deze personen leefden voortaan in ''ballingschap''. Zij waren 'in de ban gedaan' door het uitspreken van de 'banvloek': een [[vonnis]] tot 'uitbanning', ofwel '[[excommunicatie]]'. Zij mochten zich niet meer binnen het door banpalen gemarkeerd gebied ophouden. Banpalen stonden bij of in de buurt van de grens van het bangebied.

[[Verbanning]] is dus een vorm van [[straf]], bedoeld om geen last meer van iemand te hebben. Als hij zich desondanks toch binnen de banpalen begeeft van het gebied waaruit hij is verbannen, is hij [[Strafbaar feit|strafbaar]] en kan bijvoorbeeld een [[gevangenisstraf]] of zelfs de [[doodstraf]] krijgen.

Een gerelateerd begrip is ''[[Persona non grata]]'': zo'n persoon is uit de 'gratie'. In tegenstelling tot verbanning kan het zijn dat een dergelijk persoon nog nooit binnen de bangrenzen geweest is. Het komt voor dat zo'n persoon na een aantal jaren weer 'in de [[gratie]]' komt, en weer welkom is in het betreffende rechtsgebied.

== Vindplaatsen van banpalen ==
Door samenvoeging van [[gemeente (bestuur)|gemeenten]] zijn banpalen vaak verdwenen of zijn binnen de stadsgrenzen komen te liggen.

Oude banpalen zijn onder andere nog te vinden aan de randen van (het vroegere bangebied van) [[Amsterdam]] (dorp [[Sloten (plaats in Noord-Holland)|Sloten]] en [[Geuzenbos]]), [[Amstelveen]]: aan de westzijde van de [[Amstel (rivier)|Amstel]] in de berm van de [[Amsteldijk (Amstelveen)|Amsteldijk Noord]] (tussen de huisnummers 65 en 67), en ook langs de [[Amsterdamseweg (Amstelveen)|Amsterdamseweg]] in Amstelveen. Voorts in [[Gouda]] ([[Hekendorp]]) en [[Alkmaar]] (weg naar Bergen). In het [[Noord-Holland]]se dorp [[Schardam]] staat nog een [[Hoorn (Noord-Holland)|Hoorn]]se banpaal uit 1761. Hierop is het [[Wapen (heraldiek)|wapen]] (een rode [[eenhoorn (fabeldier)|eenhoorn]] met schild met daarop een [[Hoorn (muziekinstrument)|hoorn]]) te zien; de hoorn van de eenhoorn wijst naar de stad. Een tweede banpaal van de stad Hoorn staat aan de Walingsdijk tussen [[Avenhorn]] en [[Ursem]].

<gallery widths="150" heights="200">
Bestand:Banpaal Sloten (NH).jpg|Banpaal in het dorp [[Sloten (plaats in Noord-Holland)|Sloten]] met daarop het wapen van [[Amsterdam]] en het jaartal 1794; op de achtergrond is de toren van de [[Sint-Pancratiuskerk (Sloten)|Sint-Pancratiuskerk]]
Bestand:BanpaalInscriptie.jpg|Inscriptie op banpaal bij Amsterdam: "Terminus Proscriptiones. Uijtterste palen der ballingen"
Bestand:Banpaal amsteldijk.jpg|Banpaal langs de rivier de [[Amstel (rivier)|Amstel]] in Amstelveen
Bestand:Banpaal met eenhoorn uit 1761.jpg|Banpaal met Eenhoorn uit 1761 in [[Banpaal in Schardam|Schardam]]
Bestand:Westwoud-banpaal.jpg|[[Grenspaal tussen Steden Broeck en Westwoud|Banpaal in Westwoud]]
Bestand:Grenspaal Obdam en Hensbroek 1.jpg|[[Grenspaal tussen Obdam en Hensbroek]]
</gallery>

== Zie ook ==
* [[Grenspaal]]
* [[Rijksban]]

== Externe links ==
* [https://slotenoudosdorp.nl/de-banpaal-van-sloten/ De Banpaal van Sloten]
* [https://web.archive.org/web/20160305014233/http://www.historischhalfweg.nl/Verhalen/details.php?Id=3%2F Historisch Halfweg, De banpaal]
* [http://www.waymarking.com/waymarks/WMEZTW_Banpaal_Geuzenbos_Amsterdam_the_Netherlands/ Banpaal Geuzenbos]
{{Navigatie landschapselementen}}
<br><br>
Digitalisering en Wiki opmaak: [[Terry van Erp]]
<br>
[[Categorie:Grens]][[Categorie:Rechtsgeschiedenis]][[Categorie:Strafrecht]]