Brontekst bekijken van Arbeit macht frei

'''Arbeit macht frei''' is een [[motto|spreuk]] die boven de toegangspoorten van de [[Nationaalsocialisme|nationaalsocialistische]] [[concentratiekamp]]en en [[vernietigingskamp]]en stond. De spreuk laat zich het best vertalen als 'arbeid bevrijdt'. Alleen in kamp [[Buchenwald]] stond '' [[Jedem das Seine]]'' boven de poort.

==Oorsprong==
De spreuk is de titel van een in 1873 gepubliceerde [[roman (literatuur)|roman]] van [[Lorenz Diefenbach]] genaamd ''Arbeit macht frei: Erzählung von Lorenz'', waarin gokkers en oplichters de eeuwige deugd bereiken door arbeid. De uitdrukking werd ook in het Frans gebruikt door de Zwitser [[Auguste Forel]] (''Le travail rend libre!'') in zijn werk ''Fourmis de la Suisse'' (1920). De spreuk werd al sinds 1933 door de [[nationaalsocialisme|nazi's]] gebruikt.

Oorspronkelijk was de spreuk niet zozeer cynisch als wel belerend bedoeld.

==Auschwitz==
Volgens een [[British Broadcasting Corporation|BBC-documentaire]] van [[Laurence Rees]] werd de spreuk in [[Auschwitz I]] in opdracht van [[Rudolf Höss]] bevestigd. Deze had zelf een aantal jaar gevangengezeten in de [[Weimarrepubliek]] en had daar ervaren dat het doen van fysiek werk hem door de gevangenschap heen hielp. In de [[nazipropaganda]] heette het dat de Joden in de kampen zouden leren werken tot ''misschien'' de dood erop zou volgen{{Bron?||2016|10|10}} (want daar zouden ze door [[eugenetica|genetische]] oorzaken niet op berekend zijn).

Een van de [[letter]]s boven de toegangspoort van Auschwitz I lijkt incorrect aan het [[hek (afrastering)|hekwerk]] bevestigd te zijn: de "B" uit Arbeit lijkt op haar kop te staan. Een veelgehoord verhaal is dat dit door de gevangenen zelf gedaan zou zijn: uit protest, of als waarschuwing aan nieuwe gevangenen. Het is echter onwaarschijnlijk dat dit de nazi's niet zou zijn opgevallen, of dat, als het ze wel was opgevallen, ze haar vijf jaar lang zouden hebben laten zitten. Een andere verklaring luidt als volgt: in het Duitsland van die tijd werd volop geëxperimenteerd met [[schreefloos|schreefloze lettertypes]], en in sommige varianten werd de onderste boog van de 'B' kleiner weergegeven dan de bovenste. De bovenste boog van de 'B' is (vrijwel) even groot als de boog van de 'R'.

Het ijzerwerk met de spreuk in Auschwitz I werd in de ochtend van 18 december 2009 van het hek losgemaakt en gestolen.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/2146991/toegangsspreuk-poort-auschwitz-gestolen.html Toegangsspreuk poort Auschwitz gestolen], [[NU.nl]], 18 december 2009. [https://web.archive.org/web/20200111224757/https://www.nu.nl/buitenland/2146991/toegangsspreuk-poort-auschwitz-gestolen.html Gearchiveerd] op 11 januari 2020.</ref> Drie dagen later meldde men dat het ijzerwerk, in drie stukken gezaagd, teruggevonden was in Noord-Polen. Vijf verdachten werden opgepakt.<ref>[https://www.demorgen.be/dm/nl/990/Buitenland/article/detail/1044607/2009/12/21/Gestolen-opschrift-Arbeit-macht-frei-teruggevonden.dhtml Gestolen opschrift 'Arbeit macht frei' teruggevonden], [[De Morgen]].be, 21 december 2009. [https://web.archive.org/web/20100217151303/http://www.demorgen.be:80/dm/nl/990/Buitenland/article/detail/1044607/2009/12/21/Gestolen-opschrift-Arbeit-macht-frei-teruggevonden.dhtml Gearchiveerd] op 17 februari 2010.</ref>

<gallery class="center">
Bestand:Camp ArbeitMachtFrei.jpg|Toegangshek naar Sachsenhausen.
Bestand:Auschwitz entrance.jpg|Toegangspoort van [[Auschwitz I]].
Bestand:Theresienstadt - Arbeit macht frei.jpg|Toegangspoort van [[Theresienstadt (concentratiekamp)|Theresienstadt]].
Bestand:Tor im KZ Dachau mit Inschrift Arbeit macht frei.jpg|Ingang van [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]].
</gallery>

== Zie ook ==
* [[Jedem das Seine]]


{{Appendix}}

[[Categorie:Naziconcentratiekamp]]
[[Categorie:Auschwitz]]
[[Categorie:Terminologie van nazi-Duitsland]]
[[Categorie:Dwangarbeid tijdens de Tweede Wereldoorlog]]