Brontekst bekijken van Anton de Kom

{{Infobox auteur
| naam              = Anton de Kom
| afbeelding        = DeKom1924 (cropped, altered).jpg
| onderschrift      = De Kom (ca. 1924)
| citaat            = 
| volledige naam    = Cornelis Gerhard Anton de Kom
| pseudoniem        = Adekom
| beter-bekend-als  = Papa De Kom
| bijnaam           = 
| genoemd           = Anton
| geboren           = [[22 februari]] [[1898]]
| geboorteplaats    = [[Paramaribo]]
| overleden         = 24 april 1945
| overlijdensplaats = [[Kamp Sandbostel]] ([[Neuengamme]])
| land              = {{SR}}<br />{{NL}}
| religie           = 
| beroep            = [[schrijver]], [[nationalisme|nationalist]] en [[Nederlands verzet in de Tweede Wereldoorlog|verzetsstrijder]]
| jaren-actief      = ca. 1933 - 1944
| genre             = [[Historie]], [[politiek]], [[essay]]s
| stroming          = 
| invloeden         = 
| thema             = [[Kolonie Suriname]], anti-[[kolonialisme]]
| bekende-werken    = ''[[Wij slaven van Suriname]]''
| uitgeverij        = [[Contact (uitgeverij)|Contact]]
| onderscheiding    = [[Verzetsherdenkingskruis]] (1982)
| dbnl              = kom_001
| handtekening      = 
| website           = 
| lijst             = [[Canon van Nederland]]
| ander portaal     = Suriname
| portaal2          = Literatuur
| portaal3          = Tweede Wereldoorlog
}}
[[Bestand:Beeld Anton de Kom - Paramaribo - 20418162 - RCE.jpg|thumb|Beeld van Anton de Kom in Paramaribo]]
'''Cornelis Gerhard Anton de Kom''' ([[Paramaribo]], [[22 februari]] [[1898]] – [[Kamp Sandbostel]] ([[Neuengamme]]), [[24 april]] [[1945]]) was een [[Suriname|Surinaamse]] anti-koloniale [[schrijver]] en [[nationalisme|nationalist]]. Tijdens de [[Tweede Wereldoorlog]] was hij [[Nederlands verzet in de Tweede Wereldoorlog|verzetsstrijder]] in Nederland.

== Leven tot 1939 ==
De Kom werd geboren aan de Pontewerfstraat (later naar hem genoemd als de [[Anton de Komstraat]])<ref>{{Citeer nieuws |achternaam=Meershoek |voornaam=Patrick |titel=Misère in Paramaribo: nu is het huis van Anton de Kom ook nog ingestort |url=https://www.parool.nl/wereld/misere-in-paramaribo-nu-is-het-huis-van-anton-de-kom-ook-nog-ingestort~b01c98d0/ |werk=Parool |datum=2021-12-30 |bezochtdatum=2023-01-27}}</ref> als zoon van de boer Adolf Damon de Kom en Judith Jacoba Dulder. Zijn vader was nog geboren in [[slavernij]] en behoorde toe aan de [[slavenmacht]] van plantage [[Molhoop]], in eigendom toebehorend aan Hendrik Jan Veldwijk. Zijn naam is waarschijnlijk afgeleid van een plantage-eigenaar Mok.<ref>[http://www.iisg.nl/bwsa/bios/kom.html Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland]</ref> Zijn moeder kwam uit een familie die in 1841 werd vrijgekocht<ref>{{Citeer web |url=https://gendergeschiedenis.nl/attachments/article/211/Historica%202017%20nummer%201.pdf |titel=Genderrollen in het werk en leven van Anton de Kom |auteur=Karwan Fatah-Black |datum=2017 |bezochtdatum=2022-12-04 |uitgever=Historica}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://www.nationaalarchief.nl/onderzoeken/index/nt00340?activeTab=nt&searchTerm=dulder&sortering=prs_achternaam&volgorde=asc |titel=Suriname: Vrijgelaten slaven en hun eigenaren (manumissies) Periode: 1832 - 1863 - Dulder |bezochtdatum=2022-12-04}}</ref> en had een winkel.<ref>{{Citeer web |url=https://www.nporadio1.nl/podcasts/strijden-ga-ik-anton-de-kom |titel=Strijden ga ik, podcast aflevering 1- biografen Anton de kom, Alice Boots, Rob Woortman, aan het woord, vanaf 15:30. |datum=2021-12-27 |bezochtdatum=2022-12-04 |uitgever=KRO NCRV}}</ref>

De Kom volgde de lagere school en de [[Mulo]], en haalde het diploma boekhouden. Hij werkte bij de ''Balata Compagnieën Suriname en Guyana''. Op 29 juli 1920 nam hij ontslag en verhuisde naar [[Haïti]], waar hij ging werken bij de ''Societé Commerciale Hollandaise Transatlantique''. Eind 1920 vertrok hij naar [[Nederland]]. Hij deed een jaar vrijwillig dienst bij de [[Huzaren]].<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Hans Ramsoedh |voornaam=Peter Sanches |titel=75 jaar Wij slaven van Suriname; De turbulente biografie van een boek |url=https://www.dbnl.org/tekst/_oso001201001_01/_oso001201001_01_0002.php#005T |jaargang=29 |tijdschrift=Tijdschrift voor Surinaamse taalkunde, letterkunde en geschiedenis |datum=2010}}</ref><ref name=":0">{{Citeer web |url=https://historiek.net/anton-de-kom-canon-biografie-boek/135639/ |titel=Anton de Kom (1898-1945) – Surinaamse vrijheidsstrijder schrijver en verzetsman |auteur=Enne Koops |datum=2022-11-29 |bezochtdatum=2023-07-23 |uitgever=Historiek.net}}</ref> In 1922 ging hij bij een [[adviesbureau]] in [[Den Haag]] werken. Daar werd hij een jaar later wegens een reorganisatie ontslagen, waarna hij vertegenwoordiger in koffie, thee en tabak werd voor de Haagse koffiebranderij [[Reuser en Smulders]]. Hier leerde hij 
Petronella (Nel) Borsboom kennen, zijn latere echtgenote. Naast zijn werk was hij in tal van linkse organisaties actief, onder meer bij nationalistische organisaties van Indische studenten<ref>{{Citeer web |url=https://www.historischnieuwsblad.nl/anton-de-kom-1898-1945-en-mohammad-hatta-1902-1980 |titel=Anton de Kom (1898-1945) en Mohammad Hatta (1902-1980) |auteur=Martijn Blekendaal |datum=2020-08-18 |bezochtdatum=2022-12-04 |uitgever=Historisch Nieuwsblad}}</ref>, en bij ''[[Links Richten]]''. In deze periode begon Anton de Kom met het schrijven van ''Wij slaven van Suriname''. De eerste versie hiervan was in 1931 gereed.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Alice Boots |voornaam=en Rob Woonman |titel=De geschiedenis van een manuscript - De wording van Wij slaven van Suriname van Anton de Kom |url=https://www.dbnl.org/tekst/_oso001201001_01/_oso001201001_01_0004.php |jaargang=29 |tijdschrift=Tijdschrift voor Surinaamse taalkunde, letterkunde en geschiedenis |datum=2010}}</ref> Tot een publicatie kwam het echter niet, omdat De Kom vanwege de gezondheidstoestand van zijn moeder terugging naar Suriname.<ref>{{Citeer nieuws |achternaam=Vincent de Kom |titel=Anton de Kom keerde in 1932 terug naar Suriname. Zijn achterkleinzoon vertelt wat er toen gebeurde. ‘Arresteert die kerel!’ |url=https://www.trouw.nl/cultuur-media/anton-de-kom-keerde-in-1932-terug-naar-suriname-zijn-achterkleinzoon-vertelt-wat-er-toen-gebeurde-arresteert-die-kerel~b2450e71/ |werk=[[Trouw (krant)|Trouw]] |toegang=beperkt |datum=2021-10-29 |bezochtdatum=2023-07-23}}</ref>

De Kom vertrok op 20 december 1932 met zijn gezin naar Suriname, waar hij op 4 januari 1933 aankwam. Vanaf dat moment werd hij door het koloniale gezag scherp in de gaten gehouden. Hij vestigde een adviesbureau op het erf van het huis van zijn ouders, waar hij arbeiders adviseerde over hun rechten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.antondekom.humanities.uva.nl/timeline/adviesbureau/ |titel=Adviesbureau – Anton de Kom |bezochtdatum=2023-04-15 |taal=en}}</ref> Op 1 februari werd hij gearresteerd terwijl hij met een grote groep aanhangers op weg was naar gouverneur [[Bram Rutgers|A.A.L. Rutgers]]. Op beschuldiging van een revolutiepoging werd De Kom diezelfde dag in [[Fort Zeelandia (Suriname)|Fort Zeelandia]] gevangen gezet.<ref name=":0" /> Zowel op 3 februari als een dag daarna verzamelden zijn aanhangers zich voor het kantoor van de procureur-generaal, om vrijlating van De Kom te eisen. Op dinsdag 7 februari kwam een grote menigte bijeen op het Gouvernementsplein (later Oranjeplein en tegenwoordig het [[Onafhankelijkheidsplein (Paramaribo)|Onafhankelijkheidsplein]]). Het gerucht ging dat De Kom zou worden vrijgelaten. Toen de menigte het plein niet wilde verlaten opende de politie het vuur. Er vielen twee doden en dertig gewonden. Deze dag staat sindsdien bekend als ''[[Zwarte Dinsdag (Suriname)|Zwarte Dinsdag]]''.<ref>[https://www.historischnieuwsblad.nl/zwarte-dinsdag-in-suriname/ Nieuwsblad 12/2017 Zwarte Dinsdag in Suriname Het bloedige einde van een volksopstand in Paramaribo]</ref><ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=%22Wij+slaven+van+Suriname%22&page=4&sortfield=date&coll=ddd&identifier=ddd:010482516:mpeg21:a0015&resultsidentifier=ddd:010482516:mpeg21:a0015&rowid=2 Colijn in Tweede Kamer]</ref>
[[Bestand:Zwarte Dinsdag in Paramaribo, 7 februari 1933, NG-2009-45-9.jpg|miniatuur|gecentreerd|Zwarte Dinsdag in Paramaribo, 7 februari 1933]]

Op 10 mei werd De Kom op een schip naar Nederland gezet. Hij had weinig keuze; nog maandenlang vastzitten zonder vorm van proces, of met zijn gezin weer terugkeren naar Nederland. De zaak van Anton de Kom zorgde in die tijd voor opschudding in de politiek en de media. Anton de Kom werd hierbij voornamelijk gezien als onruststoker.<ref>{{Citeer web |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110634896:mpeg21:a0028 |titel=De Kom in Nederland |datum=1933-06-26 |werk=De West : nieuwsblad uit en voor Suriname |via=[[Delpher]] |bezochtdatum=2023-11-14}}</ref><ref>{{Citeer nieuws |achternaam=du Pre |voornaam=Raoul |titel=Aan Anton de Kom is niets veranderd, aan Nederland gelukkig wel |url=https://www.volkskrant.nl/columns-opinie/aan-anton-de-kom-is-niets-veranderd-aan-nederland-gelukkig-wel~b1c0f0ad/ |werk=[[de Volkskrant]] |toegang=beperkt |datum=2023-06-20 |bezochtdatum=2023-11-14}}</ref> Ook media die kritisch was op de regering volgde de situatie van Anton de Kom. Zo werd hij op de dag van zijn terugkomst geïnterviewd door [[De Tribune (krant)|de Tribune]]<ref>{{Citeer web |url=https://geschiedenismagazine.nl/activist-verzetsstrijder-communist-en-oproerkraaier-anton-de-kom-is-een-symbool-maar-waarvan |titel=Activist, verzetsstrijder, communist en oproerkraaier. Anton de Kom is een symbool, maar waarvan? |auteur=Paul de Jong |datum=2022-04-20 |bezochtdatum=2023-11-14 |uitgever=Geschiedenismagazine.nl}}</ref> en werd over Anton de Kom geschreven in ''[[De Banier van Waarheid en Recht]].'' Jaargangen waarin artikelen over Anton de Kom stonden waren in familiebezit en zijn door zijn familie aan het literatuurmuseum geschonken. Anton de Kom las deze kranten en artikelen over hem zijn door hem gemarkeerd.<ref>{{Citeer web |url=https://literatuurmuseum.nl/nl/ontdek-en-beleef/literatuurlab/artikelen/anton-de-kom-dichtte-over-vrijheid-en-liefde |titel=Anton de Kom dichtte over vrijheid en liefde |auteur=Bertram Mourits |datum=2023-06-29 |bezochtdatum=2023-11-14 |uitgever=Het Literatuurmseum}}</ref> 

Anton de Kom vond in Nederland geen regulier werk en schreef verder aan zijn boek ''[[Wij slaven van Suriname]].'' Op 25 juni 1933 vond in Utrecht het Anti-Fascisme congres plaats. Anton de Kom was een van de sprekers op het congres. Hij sprak over kolonialisme en fascisme en refereerde naar zijn boek ''Wij slaven van Suriname''.<ref>{{Citeer web |url=https://sporenvanslavernijutrecht.nl/sporen-in-utrecht/hedendaagse-kritiek/anton-de-kom/ |titel=Sporen van slavernij in Utrecht; Anton de Kom |bezochtdatum=2023-11-14 |werk=Sporenvanslavernijutrecht.nl}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/utrecht-internationaal-symposium-over-kerk-en-slavernij/ |titel=Utrecht: Internationaal Symposium over Kerk en slavernij juni 2023 |auteur=Fred de Haas |bezochtdatum=2023-11-14 |uitgever=werkgroep caraïbische letteren}}</ref> Het jaar daarop, in 1934, verscheen ''Wij Slaven van Suriname'', in gecensureerde vorm.<ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=%22Wij+slaven+van+Suriname%22&page=3&sortfield=date&coll=ddd&identifier=ddd:010482513:mpeg21:a0072&resultsidentifier=ddd:010482513:mpeg21:a0072&rowid=10 Wij ontvingen "Wij, slaven van Suriname", een boek van de hand van A. de Kom, dat door de Uitgevers Maatschappij 'Contact' te Amsterdam is gepubliceerd]</ref> In 1939 had hij een inzinking en werd hij 3 maanden opgenomen in de Ramaerkliniek in Den Haag vanwege zijn woedeaanvallen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.amsterdam.nl/nieuws/achtergrond/anton-de-kom/ |titel=Anton de Kom: 'Strijden ga ik!' |achternaam=Amsterdam |bezochtdatum=2023-04-15 |werk=Amsterdam.nl |taal=nl}}</ref> [[Karin Amatmoekrim]] schreef over die periode in haar roman ''[[De man van veel]]'' (2013).<ref name="boek-Amatmoekrim">{{Citeer web |url=https://uitgeverijprometheus.nl/catalogus/de-man-van-veel-2.html |titel=De Man van veel - Karin Amatmoekrim |datum=2021-02-03 |website=[[Uitgeverij Prometheus]] |citaat=In december 1939 wordt een Surinaamse man gedwongen opgenomen in een Haags gesticht. Aanvankelijk lijkt hij – op zijn afkomst na – niet veel anders dan de andere patiënten. In de gesprekken met zijn arts ontwikkelt zich echter een overweldigend beeld van een rijk, misschien wel te rijk, leven van een man die bijna ten onder gaat aan zijn idealen. |archiefdatum=2022-07-13 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20220713064028/https://uitgeverijprometheus.nl/catalogus/de-man-van-veel-2.html |dodeurl=ja |taal= |bezochtdatum=2022-07-13 }}</ref> De Kom deed mee aan werklozenacties en werd in 1939 ingezet bij de [[Werkverschaffing]]. Voor de oorlog hield hij op communistische bijeenkomsten lezingen over het kolonialisme; hij had regelmatig contact met de Haagse [[communistische]] auteur [[Nico Wijnen]].

== De Kom als verzetsstrijder ==
Na de Duitse inval in 1940, sloot De Kom zich aan bij het communistisch georiënteerde Nederlands verzet. Hij schreef op verzoek van Nico Wijnen artikelen voor het communistische verzetsblad [[De Vonk (verzetsorganisatie)|De Vonk]] en later voor het [[RSAP|Revolutionair Socialistische blad]] met dezelfde naam, waarvan hij een van de oprichters, de schrijver [[Jef Last]] kende.

Op 7 augustus 1944 werd hij gearresteerd voor de deur van zijn woning aan de Johannes Camphuysstraat 296 in het Haagse [[Bezuidenhout]]. Hij werd gevangengezet in de [[gevangenis van Scheveningen (Oranjehotel)]]<ref>{{Citeer web |url=https://www.oranjehotel.org/nl/bekende-gevangenen/anton-de-kom/ |titel=Anton de Kom |bezochtdatum=2023-07-21 |werk=Bekende gevangenen |uitgever=Nationaal Monument Oranjehotel}}</ref>, en werd diezelfde maand overgeplaatst naar [[Kamp Vught]]. Begin september 1944 kwam hij in [[Sachsenhausen (concentratiekamp)|Sachsenhausen]] terecht, waar hij moest werken voor de [[Heinkel (merk)|Heinkel]] vliegtuigfabriek.

== Overlijden ==
[[Bestand:DeKomBorsboom.jpg|thumb|De Kom en zijn vrouw Nel Borsboom (1926)]]
De Kom overleed op 24 april 1945 aan [[tuberculose]] in [[Kamp Sandbostel]] bij [[Bremervörde]], een zogeheten [[Buitencommando|buitenkamp]] van [[concentratiekamp]] [[Neuengamme]]. Hij werd begraven in een massagraf. 

Na de Tweede Wereldoorlog raakte hij in vergetelheid, maar hij werd in de jaren 1960 herontdekt en omarmd door onder andere Surinaamse studenten die in Nederland studeerden.<ref>{{Citeer web |url=https://www.antondekom.humanities.uva.nl/symbool/ |titel=Symbool – Anton de Kom |bezochtdatum=2023-04-15 |taal=en}}</ref>

Pas in 1960 werden zijn stoffelijke resten gevonden en overgebracht naar Nederland. Ze zijn bijgezet op de [[Erebegraafplaats Loenen|erebegraafplaats te Loenen]].<ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=%22Wij+slaven+van+Suriname%22&page=9&sortfield=date&coll=ddd&resultsidentifier=ddd:010501265:mpeg21:a0001&identifier=ddd:010501265:mpeg21:a0001&rowid=5 Nieuw Suriname : Surinaams nieuws- en advertentieblad 23-08-1960]</ref>
Postuum werd hem in 1982 het [[Verzetsherdenkingskruis]] toegekend.

De Kom was gehuwd met Petronella Borsboom. Het echtpaar had vier kinderen. Hun zoon Cees de Kom woonde tot diens overlijden in november 2021 in Suriname.<ref>[https://www.beri.nl/berichtdetail.php?nr=19537 In Memoriam Cornelis (Cees) Theodore Julius de Kom]</ref> Judith de Kom kreeg bekendheid als voordrachtskunstenares. Hun kleinzoon is de dichter en psychiater [[Antoine de Kom]].<ref>[https://wos.nl/nieuws/artikel/ad-94-over-zijn-vader-anton-de-kom-hij-wilde-zelfstandigheid-voor-alle-gekleurde-mensen 2020:Ad (94) over zijn vader Anton de Kom: 'Hij wilde zelfstandigheid voor alle gekleurde mensen']</ref>

== De Koms geschriften ==
[[Bestand:DeKomManuscr1942.jpg|thumb|Manuscript ''Ik haat het alledaagse zwoegen'' (1942)<br />(Uit de collectie van het [[Literatuurmuseum]])]]
Van De Koms werken is veel verdwenen. Zijn belangrijkste werk is een historisch essay dat voor de nationale bewustwording van [[Surinamers]] van groot belang is geweest: ''Wij slaven van Suriname'' (1934). Van zijn ongepubliceerde roman ''Ons bloed is rood'' verschenen fragmenten (''De vergadering'' en een later fragment) in het tijdschrift ''Buiten de Perken'' (1965, nrs. 50 en 54) naar aanleiding van de bewering van Jef Last in ''Het Vaderland'' dat híj de eigenlijke schrijver was - wat tot een heftige controverse leidde. Later verscheen een fragment in het tijdschrift ''Adek'' (1983, nr. 5), van het filmscript ''Tjiboe'' is een stuk opgenomen in de bloemlezing ''Verhalen van Surinaamse schrijvers'' (1989). In 1969 verschenen gedichten onder de titel ''Strijden ga ik'' (Stichting tot behoud en stimulatie van Surinaamse Kunst, Kultuur en Wetenschap). Zijn politieke geschriften en toespraken werden aangekondigd onder de titel ''A. De Kom spreekt'' door het Anton de Kom/Abraham Behr-Instituut, maar die uitgave is nooit verschenen.

Eind 2008 zorgde de [[Vereniging Ons Suriname]] ervoor dat een groot aantal literaire manuscripten boven water kwam. In de jaren zestig waren ze in leen gegeven aan Surinaamse studenten in Leiden en sindsdien spoorloos verdwenen. Het ging om enkele versies van het filmscenario ''Tjiboe'', om delen van twee romans (''Ons bloed is rood'' en ''Om een hap rijst'').

Op 24 februari 2009 vond de overdracht plaats van het literaire archief van Anton de Kom - door zijn kinderen Ad en Judith - aan prof.dr. [[Michiel van Kempen]] van de [[Universiteit van Amsterdam]]. Het archief, dat ook de handschriften van De Koms gedichten bevat, werd beschikbaar gesteld voor onderzoekers middels digitalisering. Dit archief is overgedragen aan het [[Nederlands Letterkundig Museum]] in [[Den Haag]].

In 2022 verscheen ''Anangsieh Tories'', een bundel verhalen over de spin [[Anansi]]. De verhalen waren door De Kom in schriften opgetekend en werden door hem voor het slapengaan van zijn kinderen voorgelezen. De schriften zijn onderdeel van de collectie van het [[Literatuurmuseum]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.volkskrant.nl/cultuur-media/sprankelende-dierensprookjes-die-anton-de-kom-aan-zijn-kinderen-voorlas~b549f8f3/|titel=Sprankelende dierensprookjes die Anton de Kom voor het slapengaan aan zijn kinderen voorlas|auteur=Cécile Koekkoek|datum=17 maart 2022|uitgever=De Volkskrant|bezochtdatum=19 maart 2022}}</ref>

In 2022 verscheen bij de Amsterdam University Press ook een editie in de reeks ''Tekst in context'', waarmee het boek beschikbaar kwam in een reeks bestemd voor de hogere klassen van het voortgezet onderwijs, en waardoor de tekst dus uitkwam in een reeks groten van de Nederlandse letteren als [[P.C. Hooft|Hooft]], [[Joost van den Vondel|Vondel]] en [[Multatuli]]. De full-color uitgave werd verzorgd door [[Henna Goudzand Nahar]] en [[Michiel van Kempen]] en bevat uitvoerige commentaren op het leven van De Kom en op allerlei aspecten van de tekst, alsook uitvoerige literatuurverwijzingen en didactische vragen en opdrachten, met een afzonderlijke docentenhandleiding.

== Canon van Nederland ==
Op 22 juni 2020 werd de persoon Anton de Kom toegevoegd aan de [[Canon van Nederland]], een overzicht van onderwerpen die iedere Nederlander over de Nederlandse geschiedenis zou moeten weten. In het kader daarvan schilderde [[Hedy Tjin]] de ''[[Muurschildering Anton de Kom]]'' aan het [[Anton de Komplein]] in Amsterdam.<ref>{{Citeer web |url=https://www.parool.nl/amsterdam/stichting-wil-excuses-van-de-regering-voor-anton-de-kom~b58fb24e |titel=Anton de Komplein krijgt tweede Anton: een levensgrote muurschildering |auteur=Patrick Meershoek |datum=2020-09-02 |werk=[[Het Parool]] bezochtdatum=2022-01-08}}</ref>
[[Bestand:2021 Muurschildering Anton de Kom.jpg|miniatuur|gecentreerd|''Muurschildering Anton de Kom'']]
In dezelfde zomer schilderde Tjin samen met [[Dewy Elsinga]] de muurschildering ''De muur van Surinaamse en zwarte helden'' naast de ingang van het ''Hugo Olijfveldhuis'', waar [[The Black Archives]] en [[Vereniging Ons Suriname]] gevestigd zijn. Op de muurschildering zijn, naast De Kom, de Surinaamse en zwarte helden [[Perez Jong Loy]], [[Cindy Kerseborn]], [[Sophie Redmond]] en [[Hugo Kooks]] afgebeeld.<ref>{{Citeer web |url=https://www.theblackarchives.nl/tba-muur-van-zwarte--surinaamse-helden.html |titel=De muurschildering 'De muur van Surinaamse en zwarte helden' |website=The Black Archives |bezochtdatum=2022-01-08}}</ref> Deze muurschildering werd op 3 december 2020 beklad met witte verf en stickers met de tekst ''Roetveeg Piet = Genocide''.<ref name="NRC-2020-12">{{Citeer web |url=https://www.nrc.nl/nieuws/2020/12/28/als-het-om-racisme-gaat-zeggen-mensen-altijd-meteen-ingewikkeld-a4025401 |titel='Als het om racisme gaat, zeggen mensen altijd meteen: ingewikkeld' (interview met Mitchell Esajas en Jessica de Abreu) |werk=[[NRC Handelsblad]] |auteur=Thijs Niemantsverdriet |datum=2020-12-28 |bezochtdatum=2022-01-08}}</ref>

== Excuses en leerstoel (2023) ==
Op 19 juni 2023 bood [[Wopke Hoekstra]], de [[Ministerie van Buitenlandse Zaken (Nederland)|minister van Buitenlandse Zaken]], officieel excuses aan aan de nazaten van Anton de Kom namens het [[Nederlands kabinet|kabinet]]. Daar waren onder andere de twee nog levende kinderen van De Kom, Ad (96 jaar oud) en Judith (92 jaar oud) bij aanwezig.<ref name="excuses-nos">{{Citeer web |url=https://nos.nl/collectie/13918/artikel/2479524-eerherstel-en-excuus-voor-surinaamse-schrijver-en-verzetsheld-anton-de-kom |titel=Eerherstel en excuus voor Surinaamse schrijver en verzetsheld Anton de Kom |datum=2023-06-19 |website=[[NOS Nieuws]] |uitgever=[[Nederlandse Omroep Stichting]] (NOS) |citaat=De leerstoel (hoogleraarspost) aan de VU is gericht op de historische verwerking van het Nederlandse slavernijverleden en hoe dit doorwerkt in het heden. Het gedachtegoed van Anton de Kom zal centraal staan. De post wordt per het komende academische jaar 2023-2024 ingesteld. |bezochtdatum=2023-06-20}}</ref><ref name="excuses-nu">{{Citeer web |url=https://www.nu.nl/binnenland/6268706/eerherstel-voor-schrijver-en-verzetsheld-anton-de-kom-excuses-aan-familie.html |titel=Eerherstel voor schrijver en verzetsheld Anton de Kom, excuses aan familie |datum=2023-06-19 |website=[[NU.nl]] |bezochtdatum=2023-06-20}}</ref> Daarnaast werd aangekondigd dat er vanaf september 2023 een Anton de Kom-[[leerstoel]] wordt ingesteld aan de [[Vrije Universiteit Amsterdam|Vrije Universiteit]] (Amsterdam).<ref name="excuses-nos" /><ref name="excuses-nu" />

== Eerbetoon ==
[[Bestand:Anton de Komstraat (Paramaribo) birthplace of Anton de Kom and monument (1985).jpg|thumb|In 1985 werd bij het geboortehuis van Anton de Kom aan de Anton de Komstraat (voorheen Pontewerfstraat) in Paramaribo een monument onthuld met de tekst ''Sranang mijn vaderland eenmaal hoop ik u weer te zien op de dag waarop alle ellende uit u weggewist zal zijn'' (foto uit 2016).<ref name="star">Starnieuws, [http://www.starnieuws.com/index.php/welcome/index/nieuwsitem/27720 Huis nationale held Anton de Kom vervallen tot krot ].</ref>]]
Anton de Kom kreeg een aantal eerbetonen op zijn naam: Een incompleet overzicht:
*De [[Anton de Kom Universiteit van Suriname]], tot 1983 de 'Universiteit van Suriname'.
*Borstbeeld op het terrein van de Anton de Kom Universiteit.<ref>Eric Kastelein, Oog in Oog met Paramaribo, {{ISBN|9789460225031}}, 2020, pag. 211-231</ref>
*Standbeeld voor de ingang van de Anton de Kom Universiteit.<ref>Dagblad de West, [https://www.dbsuriname.com/2023/11/02/beeld-van-anton-de-kom-onthuld-bij-anton-de-kom-universiteit-van-suriname/ Beeld van Anton de Kom onthuld bij Anton de Kom Universiteit van Suriname], 2 november 2023</ref> 
*De [[Anton de Komstraat]] in [[Frimangron]] in [[Paramaribo]], de straat waar het geboortehuis van De Kom staat. Tot 1981 heette de straat de Pontewerfstraat.<ref name="tr">Trouw, [https://www.trouw.nl/home/suriname-negeert-het-verleden~a48db5c9/ Suriname negeert het verleden].</ref>
*De Anton de Komstraat in [[Den Haag]], stadsdeel [[Loosduinen]].
*Het [[Anton de Komplein]] in de [[Amsterdam]]se [[Bijlmermeer (Amsterdam)|Bijlmermeer]] in stadsdeel [[Amsterdam-Zuidoost|Zuidoost]], ten oosten van het [[Bijlmerplein]] en de [[Amsterdamse Poort (Amsterdam)|Amsterdamse Poort]]. Onder andere het [[Stadsloket Zuidoost|stadsdeelkantoor van Zuidoost]] ligt aan dit plein.
*De [[Anton de Kombrug (Zaandam)|Anton de Kombrug]] in de [[Vermiljoenweg]] in [[Zaandam (hoofdbetekenis)|Zaandam]] kreeg deze naam op 1 juli 2013, 150 jaar na de afschaffing van de slavernij. De brug overspant niet alleen het water de Gouw maar ook de Laan der Vrijheid en de [[Martin Luther Kingweg (Suriname)|Martin Luther Kingweg]]. De wijken aan beide zijden van de brug hebben ook toepasselijke namen: de Verzetsheldenbuurt en de Kleurenbuurt.
*Het [[Monument voor Anton de Kom]] van [[Jikke van Loon]] op het Anton de Komplein in Amsterdam, onthuld op 24 april 2006.
*De jaarlijkse [[Anton de Kom-lezing]] (tot 2007 'LBR-lezing' waarin 'LBR' staat voor 'Landelijk Bureau ter bestrijding van Rassendiscriminatie') over [[discriminatie]] en [[intoleratie]] sinds 1999.
*De Anton de Kom Stichting is opgericht in 1985 door de kinderen van Anton de Kom om zijn het werk en gedachtegoed te verspreiden, voor maatschappelijke projecten en voor naar eerherstel voor De Kom in Nederland.<ref>{{Citeer web |url=http://antondekomstichting.nl |titel=Anton de Kom - antikoloniaal, auteur, verzetsstrijder 1898-1945 - Home |website=Anton de Kom Stichting |bezochtdatum=2022-01-08}}</ref>
*Gedenksteen in de vorm van een schrijverssteen voor de schrijver, vrijheidsstrijder en verzetsman in de [[Nieuwe Kerk (Amsterdam)|Nieuwe Kerk]] in Amsterdam, onthuld op 24 november 2022. Het ontwerp is van [[Natasja Kensmil]]<ref>[https://historiek.net/gedenksteen-anton-de-kom-onthuld-in-de-nieuwe-kerk/152669/ historiek.net, Gedenksteen Anton de Kom onthuld in de Nieuwe Kerk]</ref>
* Vanaf september 2023 wordt de Anton de Kom-[[leerstoel]] ingesteld aan de [[Vrije Universiteit Amsterdam|Vrije Universiteit]] (Amsterdam)<ref name="excuses-nos" /><ref name="excuses-nu" />
* In 2022 werd Anton de Kom een maand opgenomen op de [[Iconenkalender]] van [[NAKS]].<ref>De Ware tijd, in: Soeket, [https://www.shoeket.com/nieuwsbericht/67490/ Iconenkalender Naks wordt 'multi-etnisch'], 27 November 2021</ref>

<gallery class="center" heights="200px" widths="150px">
Anton de Komplein Amsterdam Zuidoost 03 PM07.jpg|Monument voor Anton de Kom, Amsterdam-Zuidoost (beeld: Jikke van Loon), foto:2007
Anton de Komplein 150.jpg|Anton de Komplein, Amsterdam-Zuidoost
Paramaribo - Straatnaambord Anton de Komstraat.jpg|Naambordje van de Anton de Komstraat in Paramaribo
Anton_de_Kom_Nieuwe_Kerk_gedenksteen_(ingelegd)_03.jpg|Gedenksteen van Anton de Kom in de Nieuwe Kerk in Amsterdam
</gallery>

== Publicaties ==
* ''[[Wij slaven van Suriname]]'' (eerste uitgave 1934, <ref>In 1935 vertaald als: ''Wir Sklaven von Surinam'' door [[Augusta de Wit]]. Moskau, Verlagsgenossenschaft ausländischer Arbeiter in der UdS0SR; In 1987 vertaald als ''We slaves of Surinam''. London, Zed {{ISBN|0-86232-453-X}}.</ref>eerste ongecensureerde uitgave [[1971]]), 10e druk, [[2003]], met een voorwoord van [[John Jansen van Galen]] en een extra voorwoord van [[Mildred Caprino]], RVU i.s.m. Uitgeverij Contact, {{ISBN|90-254-9605-9}}, 16e druk, 2020, met inleidingen van [[Tessa Leuwsha]], [[Duco van Oostrum]] en [[Mitchell Esajas]], Uitgeverij Atlas/Contact, {{ISBN|978-90-450-4109-4}}. 
**''Wij slaven van Suriname, in makkelijke taal'', bewerking in eenvouding Nederlands: Jet Doedel; Amsterdam, Uitgeverij eenvoudig communiceren, 2018. 
**Een editie voor het onderwijs kwam uit in 2022 in de reeks '' Tekst in context'', bezorgd door Henna Goudzand Nahar en Michiel van Kempen.
* ''Strijden ga ik'' (1969). Paramaribo, Stichting tot behoud en stimulatie van Surinaamse Kunst, Kultuur en Wetenschap.
* ''Gedichten en teksten van Anton de Kom''. Utrecht, Surinaams Volkscultureel Assemblee, 1981
* ''Anangsieh tories. Verhalen van de spin uit Suriname''. Geïllustreerd door [[Brian Elstak]]. Uitgeverij [[Atlas Contact]], Amsterdam, 2022. {{ISBN|978-90-450-4588-7}}
* ''Vandaag vrij, altijd vrij. De gedichten''. Voorwoord door [[Babs Gons]]. Uitgeverij Atlas Contact, Amsterdam, 2023. {{ISBN|9789025474737}}

== Literatuur ==
* Boots, Alice en Woortman, Rob: ''Anton de Kom. Biografie'', Amsterdam/Antwerpen 2009, Uitgeverij Contact {{ISBN|978-90-254-3248-5}}
* Bruijning, C.F.A. en Voorhoeve, J. (hoofdredactie): ''Encyclopedie van Suriname'', Amsterdam/Brussel 1977, Uitgever Elsevier, blz. 489 (over de couppoging van [[Simon Sanches]] in 1947)
*Ten Hove, Okke & Heinrich Helstone: Suriname en de Nederlandse Antillen: Vrijverklaarde slaven (Emancipatie 1863). Database ondergebracht bij het Nationaal Archief in Den Haag
* ''A. de Kom zijn strijd en ideeën.'' Samengesteld door het Anton de Kom/Abraham Behr Instituut, Amsterdam 1989, Sranan Buku
* Over zijn letterkundige werk: Van Kempen, Michiel: ''Een geschiedenis van de Surinaamse literatuur.'' Breda 2003, De Geus, deel II, pp.&nbsp;435, 480-481, 599-605.
* Van Kempen, Michiel: 'Menschen zijn er nauwelijks om van deze schoonheid te genieten; Anton de Koms "Ons bloed is rood" als bron van literariteit.' In: ''Oso, tijdschrift voor Surinamistiek en het Caraïbisch gebied'', jrg. 29 (2010), nr. 1, pp. 74-88.
* Van Lier, Rudolf: ''Samenleving in een grensgebied. Een sociaal-historische studie van Suriname'', Deventer 1971, Van Loghum Slaterus, pp. 278–282.
* Op 24 april 2006 werd er een biografische documentaire over De Kom uitgezonden onder de titel ''Wij slaven van Suriname'' op Nederland 3.
* Het Amsterdamse Stadsdeel-Zuidoost maakte een lespakket met dvd over Anton de Kom in 2009.
* Ida Does, journaliste en documentairemaker, maakte in 2012 de documentaire ''Vrede, herinneringen aan Anton de Kom'', over het leven van Anton de Kom, verteld door zijn kinderen, inmiddels tachtigers. De film werd op het Trinidad & Tobago Festival 2012 uitgeroepen tot beste korte film.
* [[Karin Amatmoekrim|Amatmoekrim, Karin]]: ''[[De man van veel]]'', Amsterdam 2013, [[Uitgeverij Prometheus]], {{ISBN|9789044621266}}, roman, waargebeurd.<ref name="boek-Amatmoekrim" />

== Zie ook ==
* [[Geschiedenis van Suriname]]
* [[Surinaamse literatuur]]

== Externe links ==
* [https://www.naober.nl/agenda/lezing-over-het-leven-van-anton-de-kom-door-achterkleinzoon/ Lezing over het leven van Anton de Kom door achterkleinzoon Vincent de Kom] [[Openluchtmuseum]], 13 november 2022, bezocht 16-4-2023
* [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/tag/kom-anton-de/ Teksten van en over Anton de Kom] op ''Caraïbisch Uitzicht'' van de Werkgroep Caraïbische Letteren
* Anton de Kom, ''Wij slaven van Suriname'', 1934 [http://hdl.handle.net/1887.1/item:1055787 digitale versie] (Leiden University Libraries Digital Collections), [https://www.dbnl.org/tekst/kom_001wijs01_01/ digitale versie] (Bibliotheek der Nederlandse Letteren BDNL)
* Anton de Kom, ''Strijden ga ik'', 1969 [https://www.dbnl.org/tekst/kom_001stri01_01/ digitale versie] (Bibliotheek der Nederlandse Letteren BDNL)
* De 'HGA Lezing' van het [[Haags Gemeentearchief]] (HGA) had in april 2022 de titel ''Anton de Kom''. De lezing werd gegeven door [[Hans Ramsoedh]] en vond plaats in de Centrale Bibliotheek in Den Haag.<ref>{{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=Lv6wnpa3Tfc |titel=HGA Lezing: Anton de Kom |datum=2022-04-20 |website=[[Haags Gemeentearchief]] |via=[[YouTube]] |bezochtdatum=2023-06-27}}</ref>

{{Appendix|2=
* De paragraaf "De Koms geschriften" is – met toestemming van de auteur – gebaseerd op: Michiel van Kempen, ''Surinaamse schrijvers en dichters'' (Amsterdam: De Arbeiderspers, 1989)
* [http://antondekom.humanities.uva.nl/ Tijdslijn De Kom tot 2013] op de website van de [[Universiteit van Amsterdam]]
* [http://www.historici.nl/Onderzoek/Projecten/BWN/lemmata/bwn5/kom De Kom in het Biografisch Woordenboek van Nederland]
{{References}}
}}
<br><br>
Digitalisering en Wiki opmaak: [[Terry van Erp]]
<br>
{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Kom, Anton de}}
[[Categorie:Canon van Nederland]]
[[Categorie:Surinaams verzetsstrijder omgekomen tijdens de Tweede Wereldoorlog]]
[[Categorie:Kampgevangene in Neuengamme]]
[[Categorie:Kampgevangene in Vught]]
[[Categorie:Surinaams dichter]]
[[Categorie:Surinaams essayist]]
[[Categorie:Surinaams verzetsstrijder]]
[[Categorie:Auteur in het publiek domein]]