Brontekst bekijken van Antoine Perrenot de Granvelle

{{Infobox kardinaal
| afbeelding = Antoine Perrenot de Granvelle, Anthonis Mor van Dashorst, GG 1035, Kunsthistorisches Museum Wien.jpg
| onderschrift = 
| naam = Antoine kardinaal Perrenot de Granvelle
| soort kardinaal = 4
| rang = kardinaal-bisschop
| ambt = 
| paus = [[paus Pius IV]]
| datum = [[26 februari]] [[1561]]
| aartsbisdom = 
| titeldiakonie = 
| titelkerk = 1562-1568: [[San Bartolomeo all'Isola]] <br /> 1568-1570: [[Santa Prisca]] <br /> 1570: [[Sint-Anastasiabasiliek|Sant'Anastasia]] <br /> 1570-1578: [[San Pietro in Vincoli]] <br /> 1578: [[Basiliek van Santa Cecilia in Trastevere|Santa Cecilia in Trastevere]]
| suburbicair bisdom = 1578-1586: [[Suburbicair bisdom Sabina-Poggio Mirteto|Sabina]]
| tijdvak1 = 1538-1561
| functie1 = [[Lijst van bisschoppen van Atrecht|Bisschop]] van [[Bisdom Atrecht|Atrecht]]
| tijdvak2 = 1561-1583
| functie2 = [[Lijst van aartsbisschoppen van Mechelen-Brussel|Aartsbisschop]] van [[Aartsbisdom Mechelen|Mechelen]]
| tijdvak3 = 1584-1586
| functie3 = Aartsbisschop van [[Prinsaartsbisdom Besançon|Besançon]]
| tijdvak4 = 
| functie4 = 
| tijdvak5 = 
| functie5 =  
| eerderefuncties =
| laterefuncties = 
| extraportaal = 
| wapen = BlasonCardinaldeGranvelle.svg
}}

'''Antoine Perrenot de Granvelle''' ([[:en:Ornans|Ornans]], [[20 augustus]] [[1517]] – [[Madrid (stad)|Madrid]], [[21 september]] [[1586]]) was een [[staatsman]] in dienst van de [[Huis Habsburg|Habsburg]]ers. Granvelle was afkomstig uit de [[Vrijgraafschap Bourgondië|Franche-Comté]], een deel van de Bourgondische erflanden, dat in zijn tijd in handen was van [[Keizer Karel V|Karel V]] en later van diens zoon [[Filips II van Spanje|Filips II]]. Hij was een man van de harde lijn, die vond dat de roerige provincies een lesje geleerd moest worden.

== Biografie ==
Als zoon van de invloedrijke [[Nicolas Perrenot de Granvelle]] maakte hij snel carrière. Hij studeerde recht aan de [[Universiteit van Padua]] en nadien [[Theologie|godgeleerdheid]] in [[Leuven]].  <ref>{{citeer web|url=https://en.m.wikisource.org/wiki/1911_Encyclopædia_Britannica/Granvella,_Antoine_Perrenot,_Cardinal_de|taal=en|date=1911|title=Encyclopædia Britannica:Granvella, Antoine Perrenot, Cardinal de|volume=12|pages=361–362|bezochtdatum=18 januari 2019|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190918151148/https://en.m.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Granvella%2C_Antoine_Perrenot%2C_Cardinal_de|archiefdatum=2019-09-18|dodeurl=nee}}</ref>  Hij promoveerde net als zijn vader tot [[doctor]] in de rechten te [[Dole (Jura)|Dole]] en werd raadsheer bij het parlement (provinciehuis en gerechtshof) in die stad. Hij werkte als bureaucraat voor de [[Habsburgse monarchie]] en werd reeds op 21-jarige leeftijd bisschop van [[bisdom Atrecht|Atrecht]]. Na de dood van zijn vader in [[1550]] volgde hij deze op als staatssecretaris en grootzegelbewaarder van Karel V. In [[Brussel (stad)|Brussel]] liet hij een magnifiek [[Granvellepaleis|renaissancepaleis]] bouwen. Hij werkte aan de totstandkoming van het huwelijk van Karels zoon Filips II met [[Maria I van Engeland|Maria Tudor]] en had een groot aandeel in de realisatie van de verdragen van [[Bestand van Vaucelles|Vaucelles]] (1556) en [[Vrede van Cateau-Cambrésis|Cateau-Cambrésis]] (1559).

Granvelle was de belangrijkste adviseur van Filips II in de jaren die aan de [[Tachtigjarige Oorlog]] voorafgingen en droeg bij aan het verscherpen van de conflicten in de Nederlanden. Hoewel zelf geneigd tot terughoudendheid, voerde hij loyaal ook de meest extreme maatregelen van Filips II uit. Nadat deze de Nederlanden had verlaten, werd Granvelle een van de meest invloedrijke raadgevers van [[landvoogd]]es [[Margaretha van Parma]] aan het Brusselse hof. Het leverde hem een benoeming op tot de kardinaal-aartsbisschop van het nieuwe [[aartsbisdom Mechelen]] ([[1561]]). Hij betrok er het [[Hof van Savoye]]. Vanaf dit moment werd hij door de Nederlandse adel steeds meer beschouwd als een exponent van de gehate regering. De hoogste adel richtte zelfs een [[Liga tegen Granvelle]] op. Dit bracht hem ertoe om in maart [[1564]] zijn bisdom te verlaten en op advies van de koning naar de Franche-Comté terug te keren.
[[Bestand:Cardinal Granvelle's Dwarf.jpg|thumb|left|Naar Spaans gebruik had Granvelle een dwerg aan zijn hof, hier afgebeeld door [[Anthonis Mor van Dashorst]] (''ca.'' 1560)]]
Daarna werd hij tot gezant te Rome benoemd, waar hij een groot aandeel had in de vorming van een anti-Turkse liga. Als onderkoning van [[Koninkrijk Napels|Napels]] werkte hij in [[1571]] aan de voorbereiding van de [[Slag bij Lepanto]]. In [[1575]] keerde hij naar Rome terug en uit zijn correspondentie met koning Filips blijkt dat hij zich opnieuw ging bemoeien met de Nederlanden. Zo stemde hij in met het sturen van de [[Fernando Álvarez de Toledo|hertog van Alva]] en met de instelling van diens [[Raad van Beroerten]], maar uiteindelijk keurde hij het bloedige optreden van Alva af. Ook bewoog hij de koning ertoe [[Willem van Oranje]] vogelvrij te verklaren (1580) en diens zoon te ontvoeren (1568) en (in [[1578]]) de militaire en burgerlijke macht op te splitsen, in handen van [[Alexander Farnese]] respectievelijk [[Margaretha van Parma]].

In [[1579]] ontbood de koning hem ten slotte naar Madrid en belastte hem daar met de Nederlandse zaken en met de diplomatieke betrekkingen met Engeland en Frankrijk. In deze hoedanigheid was hij zijn koning nog zes jaar nauwgezet van dienst, zij het met afnemende invloed. Als dank voor zijn diensten werd Granvelle nog in 1584 tot [[aartsbisschop]] van [[Besançon]] benoemd. Hij overleed te Madrid in 1586. Zijn stoffelijk overschot werd bijgezet in Besançon.

== De reputatie van Granvelle ==
Nederlandse geschiedschrijvers stelden Granvelle tegenover hun held Willem van Oranje. [[Guillaume Groen van Prinsterer]] noemde zijn reputatie als "listigen, wreeden, laaghartichen aanhanger der Spaanse tiranij" - na een onderzoek  <ref>Een door Koning [[Willem I der Nederlanden|Willem I]] betaalde inspectiereis naar archieven in Duitsland en Frankrijk</ref>  in de archieven van Besançon  <ref>Het archief in Besançon bezit een groot deel van de nalatenschap van Granvelle.</ref>  - onterecht, Granvelle was naar Groen van Prinsterers overtuiging "niet Spaansgezind maar voor het behoud van de voorregten des lands" en "onbewimpeld verklaard tegen de wreedheden van in het bijzonder des hertogen van Alva". Granvelle had "verre van zich door vleierij staande te houden den Koning raad gegeven met eene vrijmoedigheid die thans, nu men zoveel over onafhankelijkheid van karakter spreekt onder de zeldzaamheden behoort".  <ref>Citaten van [[Guillaume Groen van Prinsterer]] in een lezing voor de IIe Afdeling van het [[Koninklijke Nederlandsche Instituut]] in december 1837. Gepubliceerd in "Meededelingen aangaande eene reis in Frankrijk en Duitsland in het belang van het [[Huisarchief]] des Konings (Eene voorlezing) in Bijdragen tot de geschied- en oudheidkunde des vaderlands. Arnhem 1837. Herdrukt in Groens "Verspreide Geschriften" Deel II, Amsterdam 1860.</ref>  

<gallery mode="packed-hover" heights="200">
File:Granvellepaleis2.jpg|Granvelles paleis te Brussel
Bestand:Hof van Margareta.jpg|Granvelles paleis te Mechelen
Bestand:Palais Grandvelle Musée du Temps.jpg|Granvelles paleis te Besançon
</gallery>

== Zie ook ==
*[[Liga tegen Granvelle]]
*[[Granvellepaleis]]

== Literatuur ==
*Maurice Van Durme, ''Antoon Perrenot, bisschop van Atrecht, kardinaal van Granvelle, minister van Karel V en van Filips II (1517-1586)'', (= Verhandelingen van de Koninklijke Academie voor Wetenschappen, Letteren en Schone Kunsten van België, Klasse der Letteren, nr. 18), 1953
*Krista De Jonge en [[Gustaaf Janssens]] (eds.), ''Les Granvelle et les anciens Pays-Bas. Liber doctori Mauricio van Durme dedictatus'', 2000, ISBN 9789058670496
{{Appendix}}
{{Opvolging
| lijst = [[Lijst van aartsbisschoppen van Mechelen-Brussel|Aartsbisschop van Mechelen]]<br />1561-1583
| vorige = n.v.t.
| volgende = [[Joannes Hauchin]]
}}

{{DEFAULTSORT:Granvelle, A}}
[[Categorie:Aartsbisschop van Besançon]]
[[Categorie:Abt van Luxeuil]]
[[Categorie:16e-eeuws abt]]
[[Categorie:Bisschop van Atrecht|Antoine P]]
[[Categorie:Persoon in de Tachtigjarige Oorlog]]
[[Categorie:Onderkoning van Napels]]
[[Categorie:Zuid-Nederlands aartsbisschop (voor 1830)]]
[[Categorie:Zuid-Nederlands kardinaal (voor 1830)]]
[[Categorie:Aartsbisschop van Mechelen]]
[[Categorie:Bisschop in de Nederlanden in de 16e eeuw]]