Brontekst bekijken van Amelberga van Temse

{{Zie artikel|Amelberga van Temse mag niet worden verward met haar naamgenote [[Amalberga van Maubeuge]].}}
{{Infobox heilige
| naam = Amelberga van Temse
| geboortedatum = 
| geboorteplaats = 
| sterfdatum = ca. 772
| sterfplaats = Temse
| feestdag = [[10 juli]]
| vereerd_bij = [[Rooms-Katholieke Kerk|Katholieke Kerk]] en [[Oosters-orthodoxe Kerk]]
| afbeelding = AD 2023 - Temsica Amelberga - Reliekschrijn.jpg
| onderschrift = Reliekschrijn van Amelberga van Temse
| titels = 
| zaligverklaring_datum = 
| zaligverklaring_plaats =
| zaligverklaring_door =
| heiligverklaring_datum = 
| heiligverklaring_plaats = 
| heiligverklaring_door = 
| attributen = [[steur (vis)|steur]], opengeslagen [[Bijbel (christendom)|Bijbel]]
| beschermheilige_voor = landbouwers en zeelui;  arm- en schouderpijnen, schipbreuk, koorts en hagel (te Temse)
| schrijn =  [[Sint-Pietersabdij (Gent)|Sint-Pietersabdij]], [[Gent]]
| oppressie_datum = 
| oppressie_door = 
| controverse = 
}}
De heilige '''Amelberga van Temse''' († [[Temse]], ca. [[772]]; ''Amalia, Amelberga'') was een [[Midden-Francië|Lotharingse]] edelvrouw die als [[Heilige (christendom)|heilige]] wordt vereerd in de [[Rooms-Katholieke Kerk|Katholieke Kerk]] en [[Oosters-orthodoxe Kerk]].

==Leven==
Amelberga zou uit het huis der [[Pippiniden]] stammen en door haar tante [[Landrada]] zijn opgevoed in het klooster van [[Munsterbilzen]] (daarom ook soms '''Amalberga van Munsterbilzen''' genoemd). 

Volgens haar vita zou zij ten huwelijk gevraagd zijn door 'Karolus' (de latere [[Karel de Grote]]) maar weigerde. Volgens de vita zou haar aanbidder haar arm hebben gebroken.

Vanaf de optekening van de 11e-eeuwse vita worden aan Amelberga enkele wonderen verbonden. Zij zou mensen gered hebben van reusachtige vissen die opstegen uit de [[Zenne]] te [[Vilvoorde]] en later ook uit de [[Schelde (rivier)|Schelde]] te [[Temse]]. Zij verhinderde dat een zwerm wilde ganzen de zaden pikten op haar akkerland te [[Mater]]. Een grote vis zou haar hebben aangeboden om haar op zijn rug over de Schelde te brengen.

Omstreeks 770 zou ze de [[Onze-Lieve-Vrouwekerk (Temse)|Onze-Lieve-Vrouwekerk]] in Temse hebben gesticht, waar men ook haar grafsteen terugvindt.<ref>{{Aut|O. Vandeputte}} (ed.), ''Gids voor Vlaanderen. Toeristische en culturele gids voor alle steden en dorpen in Vlaanderen'', Tielt, 2007, p. [https://books.google.com/books?id=rKjn0nQrkzcC&pg=PA1119 1119]. [https://web.archive.org/web/20201027065327/https://books.google.com/books?id=rKjn0nQrkzcC Gearchiveerd] op 27 oktober 2020.</ref> 

Na haar overlijden, voer haar kist op het water zonder roeiers, onder begeleiding van gelijkaardige reusachtige vissen. In de [[iconografie]] is haar attribuut dan ook een reusachtige vis (volgens jongere tradities zou dit een [[Steur (vis)|steur]] zijn).

Mogelijk reeds in 864, ten laatste in 1031 werden haar stoffelijke resten naar de [[Sint-Pietersabdij (Gent)|Sint-Pietersabdij]] in [[Gent]] overgebracht.<ref name="LECAvzw"/>

== Cultus==
Elk jaar gaat men in Temse nog steeds de [[Wegom (Temse)|Wegom]]:<ref name="LECAvzw">[https://www.lecavzw.be/tradities/feesten/wegom-bedevaart-ter-ere-van-heilige-amelberga-temse ''Wegom, bedevaart ter ere van de Heilige Amelberga (Temse)'', LECAvzw.be]. [https://web.archive.org/web/20200623070542/https://www.lecavzw.be/tradities/feesten/wegom-bedevaart-ter-ere-van-heilige-amelberga-temse Gearchiveerd] op 23 juni 2020.</ref> een bedevaart van 23 km langsheen de oude grenzen van de parochie Temse waar op verschillende plaatsen kapelletjes staan (acht ter ere van de Heilige Amelberga van Temse en één ter ere van [[Onze-Lieve-Vrouw van Smarten|Onze-Lieve-Vrouw van VII Weeën]]). De bedevaart wordt gegaan op de zaterdag voor Pinksteren en op Pinkstermaandag in de vroege ochtend. Op deze dag draagt men ook de relieken van de H. Amelberga mee. Op de zaterdag van het laatste weekend van september gaat men de derde keer de Wegom.

Ook in Mater (aan de [[Sint-Amelbergakapel]]) wordt zij nog steeds vereerd met een paardenprocessie die jaarlijks plaatsvindt op 10 juli.<ref>[https://www.lecavzw.be/tradities/feesten/amelbergaviering-mater]''Amelbergaviering (Mater)'', LECAvzw.be]. [https://web.archive.org/web/20210515132051/https://www.lecavzw.be/tradities/feesten/amelbergaviering-mater Gearchiveerd] op 15 mei 2021.</ref>

== Hagiografie ==
Het heiligenverhaal van Sinte-Amalberge is nauw verbonden met een hagiografische traditie binnen de [[Sint-Pietersabdij (Gent)|Gentse Sint-Pietersabdij]].
* Uit de 10e eeuw: vita opgetekend door bisschop [[Radboud (bisschop)|Radbod van Utrecht]].<ref>{{Aut|M. Carasso-Kok}} (ed.), ''Repertorium van verhalende historische bronnen uit de middeleeuwen: heiligenlevens, annalen, kronieken en andere in Nederland geschreven verhalende bronnen'', 's-Gravenhage, 1981, pp. [https://books.google.com/books?id=ALjPDDIIJY0C&pg=PA10 10]-[https://books.google.com/books?id=ALjPDDIIJY0C&pg=PA11 11]. [https://web.archive.org/web/20211229132726/https://books.google.com/books?id=ALjPDDIIJY0C&pg=PA10 Gearchiveerd] op 29 december 2021.</ref> In deze versie is nog geen sprake van de Pippinidische afstamming of mirakelverhalen.
* Uit de 11e eeuw, wellicht tussen 1055-1058: herwerking van de 10e-eeuwse vita door [[Goscelin van Sint-Bertijns]], een Brabantse monnik met standplaats in de [[Abdij van Sint-Bertinus|Sint-Bertijnsabdij in Sint-Omaars]], die vervolgens naar Zuid-Engeland (Ramsbury en Canterbury) trok en beroemd werd als auteur van vele Angelsaksische heiligenverhalen.

==Galerij==
<gallery>
AD 2023 - Temsica Amelberga.jpg|Beeld in kerk te Temse
AD 2023 - Temsica Amelberga - altaar.jpg|Neogotisch zijaltaar van de Heilige Amelberga, Temse
AD 2023 Temse - Instituut Sint-Amelberga 02.jpg|H. Amelberga, arduinen bas-reliëf door steenhouwer [[Werner Heyndrickx]]
Wapen van Zandhoven.svg|Amelberga en haar steur in het [[wapen van Zandhoven]]
</gallery>

== Tekstedities ==
* [[Goscelin van Sint-Bertijns]], ''[[s:la:Vita sanctae Amalbergae virginis|Vita sanctae Amalbergae virginis]]''.

== Varia ==
* Bij Koninklijk Besluit van 29 augustus 1842 werd aan [[Zandhoven]] een [[Wapen van Zandhoven|gemeentewapen]] toegekend. Als [[schildhouder]] koos men een "Sint-Amelberga van natuurlijke kleur, staande op een steur van sinopel".
* Een zeldzaam beeld van haar staat in het [[Taxandriamuseum]] te [[Turnhout]].

==Aan haar gewijde kerken==
Amelberga is de patroonheilige van:
* [[Sint-Amelbergakerk (Bossuit)|Sint-Amelbergakerk]] van [[Bossuit]]
* [[Sint-Amelbergakerk (Zandhoven)|Sint-Amelbergakerk]] van [[Zandhoven]]<ref>{{Aut|O. Vandeputte}} (ed.), ''Gids voor Vlaanderen. Toeristische en culturele gids voor alle steden en dorpen in Vlaanderen'', Tielt, 2007, pp. [https://books.google.com/books?id=rKjn0nQrkzcC&pg=PA1259 1259]-[https://books.google.com/books?id=rKjn0nQrkzcC&pg=PA1260 1260]. [https://web.archive.org/web/20201027065327/https://books.google.com/books?id=rKjn0nQrkzcC Gearchiveerd] op 27 oktober 2020.</ref>
* [[Sint-Amelbergakerk (Wechelderzande)|Sint-Amelbergakerk]] van [[Wechelderzande]].<ref>[https://web.archive.org/web/20160306160035/http://www.kerkeninvlaanderen.be/pages/kerk_01810.htm Amelbergakerk van Wechelderzande]</ref>

==Noten==
{{References|90%|}}
==Literatuur==
* {{Aut|M. Carasso-Kok}} (ed.), ''Repertorium van verhalende historische bronnen uit de middeleeuwen: heiligenlevens, annalen, kronieken en andere in Nederland geschreven verhalende bronnen'', 's-Gravenhage, 1981, pp. [https://books.google.com/books?id=ALjPDDIIJY0C&pg=PA10 10]-[https://books.google.com/books?id=ALjPDDIIJY0C&pg=PA11 11].
* {{Aut|P. de Roo}}, ''De wonderbare maagd Sinte Amelberga: geschiedenis van haar leven en van hare reliquieën, van hare wonderwerken en van den eeredienst haar door de geloovigen bewezen'', Brussel, 1872. ([https://books.google.com/books?id=FSJQAAAAcAAJ&printsec=frontcover&hl=nl&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Google Books])
* H. Amelberga, maagd, in {{Aut|J. Hillegeer}}, ''België en zijne heiligen'', II, Gent, 1868, pp. [https://books.google.com/books?id=1LlbAAAAQAAJ&pg=PA101 101]-[https://books.google.com/books?id=1LlbAAAAQAAJ&pg=PA104 104]. (wordt door het werk van P. de Roo verbeterd)

[[Categorie:Heilige in het christendom]]
[[Categorie:Belgisch heilige of zalige]]
[[Categorie:Pippiniden]]
[[Categorie:Persoon in de Nederlanden in de 8e eeuw]]