Brontekst bekijken van Amanoellah Khan

{{Infobox dynastie
| afbeelding = King Amanullah Khan.jpg
| naam = Ghazi Amir Amanoellah Khan
| leven = [[1892]]-[[1960]]
| functie = [[Lijst van staatshoofden van Afghanistan|Emir/koning van Afghanistan]]
| periode = [[1919]]-[[1929]]
| voorganger = [[Nasroellah Khan]]
| opvolger = [[Inajatoellah Khan]]
| vader = [[Habiboellah Khan]]
| moeder = [[Jamal Begum]]
| dynastie = [[Barakzai]]
}}

'''Ghazi Amir Amanoellah Khan''' ([[Pasjtoe]]: {{lang|ps|امان الله خان}}; [[Perzisch]]: {{lang|fa|امان‌الله خان}}) ([[Paghman]], nabij [[Kabul (stad)|Kabul]], [[1 juni]] [[1892]] - [[Zürich (stad)|Zürich]], [[25 april]] [[1960]]) was [[emir]] van [[Afghanistan]] van [[1919]] tot [[1929]]. Vanaf [[1926]] droeg hij de titel ''[[shah]]'' (koning). Hij is vooral bekend geworden als drastisch vernieuwer, die weinig navolging genoot onder de conservatieve bevolking in de provincies.

Amanoellah werd geboren als zoon van emir [[Habiboellah Khan]], die in 1919 vermoord werd. Op dat moment had Amanoellah het leger al onder controle en was hij gouverneur van [[Kabul (stad)|Kabul]]. Hij claimde onmiddellijk en met succes het emirschap.

Op dat moment was de [[Sovjet-Unie|USSR]] juist opgericht en van de verstoring in de relatie tussen het [[Verenigd Koninkrijk]] en dat land maakte Amanoellah gebruik door de Engelsen, die voorheen krachtens een verdrag met Rusland Afghanistan als [[bufferstaat]] beheersten, toegang tot zijn land te ontzeggen. In [[1921]] werd een wapenstilstand gesloten en trokken de Britse legers zich terug.

Vanaf dat moment richtte hij zich op ingrijpende hervormingen. Naar voorbeeld van president [[Mustafa Kemal Atatürk|Atatürk]] van [[Turkije]] legaliseerde en bevorderde hij het onderwijs voor iedereen, ook voor meisjes en schafte hij de wetten af die het dragen van een [[Boerka (islam)|boerka]] verplicht stelden.<ref>{{Citeer web|werk=Historiek|url=https://historiek.net/ammehoela-je-bekijkt-het-maar/61384/|titel=Ammehoela! – Je bekijkt het maar!|auteur=Enne Koops|datum=2019-11-05}}</ref> Dit alles liet hij vastleggen in een grondwet. De wetten werden allemaal zo goed als ineens ingevoerd en veroorzaakten grote onvrede bij de traditioneel en religieus ingestelde bevolking. In zijn hervormingen werd hij bijgestaan door zijn vrouw [[Soraya Tarzi]]. In [[1924]] werd een volksopstand ternauwernood neergeslagen.

Intussen bracht hij het land tot grote rijkdom door het aanleggen en verbeteren van handelsroutes en doordat de USSR en Groot-Brittannië beide vat op het land probeerden te krijgen met allerlei gunsten.

In [[1927]] was Amanoellah in [[Europa (continent)|Europa]] en tijdens zijn afwezigheid liep een opstand in [[Jalalabad (Nangarhar)|Jalalabad]] uit op een mars naar Kaboel, waarbij het leger massaal deserteerde. In [[1929]] deed de koning formeel afstand van zijn troon en leefde voortaan in ballingschap: aanvankelijk in [[Brits-Indië]], later in [[Italië]] en uiteindelijk in [[Zwitserland]].

Amanoellah werd opgevolgd door [[Inajatoellah Khan]].

== Trivia ==
De Nederlandse uitdrukking '[[ammehoela]]' is een zinspeling op en verbastering van de naam van deze koning, ontstaan in de tijd dat hij in Europa een veelbesproken mediapersoonlijkheid was. Een tik met de rechterhand op de rechterbil bij de gierende uitroep 'ammehoela' was heel populair. Er werd mee aangegeven dat de koning van zijn volk een schop onder zijn achterste had gehad.<ref>Onze-Taalkalender 9 oktober 2013</ref>

{{Appendix}}
{{Commonscat|Amanullah Khan}}

[[Categorie:Koning van Afghanistan]]
[[Categorie:Eponiem|Ammehoela]]
[[Categorie:Emir van Afghanistan]]