Brontekst bekijken van Acies triplex

{{Zijbalk Romeins leger}}
De '''acies triplex''' was een drievoudige [[Formatie (militair)|formatie]] waarin de [[Romeins leger|Romeinse]] [[legioen]]en vochten vanaf het tweede deel van de [[Romeinse Republiek|Republikeinse tijd]]. 

== Republikeinse tijd ==
De traditionele ''acies triplex'' bestond uit drie linies:

* [[hastati]], armere burgers bewapend met een ''[[hasta]]'', een zware lans en een ovaal schild
* [[principes]], rijkere burgers met een goede wapenrusting met bronzen [[Cassis (Romeins leger)|cassis]], [[gladius]], [[Scutum (Romeins leger)|scutum]] en [[kuras]]
* [[triarii]], de laatste linie

[[Bestand:Legioen2.png|center|400px]]
{{clearboth}}

In de periode voor de [[Gaius Marius|hervormingen van Marius]] werd  de eerste rang gevormd door de [[hastati]], de jongste en meest onervaren legioensoldaten ([[Romeins legionair|legionair]]). De tweede rang werd gevormd door [[principes]], met iets meer ervaring. De derde en laatste rij werd gevormd door [[triarii]], de betrouwbare veteranen. 

De slagorde was gebaseerd op de indeling van de bevolking in ''centuriae'', die op inkomen en vermogen was gebaseerd. Men werd in die tijd geacht zijn eigen uitrusting te betalen. De armsten konden zich alleen een lans (de ''[[hasta]]'') veroorloven, een wapen waar weinig brons voor nodig is. De rijken konden met een complete wapenrusting ten strijde trekken. Dit zijn de ''[[principes]]'', de "eersten". Als laatste zijn er de ''triarii'', Traditioneel waren in deze linie de ervaren veteranen geposteerd die ingrepen als het misging. "De zaak is tot de triarii gekomen" was dan ook een gevleugeld woord in het oude [[Rome (stad)|Rome]].

Als de eerste rangen vermoeid werden of het moeilijk kregen, klapte iedere ''[[Centurie|centuria]] posterior'' van ieder [[Manipel (Romeinse leger)|manipel]] ''hastati'' en ''principes'' terug achter de ''centuria prior''. Deze waren zo geordend dat ze bij de ''hastati'' en ''principes'' elk aan een andere kant een opening vormden. Zo trokken de ''hastati'' zich terug en werden de ''principes'' in de strijd gezonden. Het procedé werd opnieuw herhaald met de ''principes'' en ''triarii'', waarna opnieuw begonnen werd met de uitgeruste ''hastati''. Indien de Romeinen aan de verliezende hand waren, trokken de ''hastati'' en ''principes'' zich terug achter de linie van ''triarii'', die met hun lange [[hasta]] de vijand tegenhielden terwijl ze achterwaarts het slagveld af marcheerden.

== Laat-republikeinse en keizertijd ==

Ook nadat de oorspronkelijke opstelling niet meer werd gebruikt en de [[Romeins legionair|milites]] allang ''muli Mariani'' (ezels van [[Gaius Marius|Marius]], omdat deze de soldaten hun eigen uitrusting liet dragen tijdens de mars) en beroepssoldaten waren, bleven de namen in gebruik als aanduiding voor de ''[[Manipel (Romeinse leger)|manipels]]'', waarvan ieder [[cohors]] er drie had.

In de periode na de Mariaanse hervormingen waarbij de verschillende klassen binnen het leger afgeschaft werden, stelden de generaals het legioen niet meer op met de tien cohortes naast elkaar. Nu werd de eerste linie gevormd door vier cohortes, elk [[cohors]] met alle zes de centuriae naast elkaar, allen opgesteld in een formatie van tien breed en acht diep. De tweede en de derde linie bestonden elk uit drie cohortes, waarbij elke [[Centurie|centuria]] twaalf breed en zes diep was opgesteld. Om elkaar af te lossen werd de aloude methode toegepast, maar nu zonder verschillen per klasse.

[[Categorie:Romeins leger]]
[[Categorie:Militaire tactiek]]