Brontekst bekijken van Abdij van Achel

[[Bestand:Achel - Kluis 1 - de ‘Achelse Kluis’.jpg|thumb|300px|Poort met bovenin een Onze-Lieve-Vrouwebeeld]]
De '''Sint-Benedictusabdij van Achel''', officieel de abdij ''Onze-Lieve-Vrouw-van-La-Trappe-van-de-Heilige-Benedictus'' geheten, in de volksmond ook wel de '''Achelse Kluis''' genoemd, is een voormalige [[cisterciënzer]]abdij deels op Belgisch, deels op Nederlands grondgebied; het Belgische gedeelte ligt in de gemeente [[Hamont-Achel]], het Nederlandse in de gemeente [[Heeze-Leende]].

De abdij stond onder meer bekend vanwege het gelijknamige bier ''[[Achel (bier)|Achel]]'' dat sinds 1998 in de eigen huisbrouwerij wordt gebrouwen.

== Geschiedenis ==
{{Zijbalk kloosters}}

=== Vroege geschiedenis ===
In 1656 bevond zich al in het land van Grevenbroek, behorende tot het [[prinsbisdom Luik]], een [[grenskerk]] voor katholieken uit Nederland. De pastoor van Valkenswaard verbleef in een kleine pastorie, het Weerderhuys genoemd, waar nu het poorthuis van de abdij ligt. De grenskapel deed dienst toen de katholieke eredienst in de Noordelijke Nederlanden  verboden was, een periode die duurde van 1648 tot omstreeks 1672. In 1686 stichtte [[Petrus van Eijnatten]] uit [[Eindhoven]] op deze plek een gemeenschap van [[Heremiet (monnik)|kluizenaars]]. Sinds die tijd is de Achelse Kluis een centrum van gebed, beschouwing en geestelijk leven. De kluizenaars, die maximaal uit een groep van 13 leden bestonden leefden autonoom en voorzagen zich in alle materiële noden. Zij ontwikkelden er een groot landbouwbedrijf en bouwden een belangrijke wasblekerij uit, die de grote kerken van Luik, Maastricht en Aken voorzag van voldoende gebleekt bijenwas. Deze traditie werd abrupt afgebroken door de verdrijving in 1798 van de kluizenaars uit hun klooster door de [[Franse Revolutie]]. In 1846 werd de vervallen Kluis opnieuw bevolkt door [[trappisten]]monniken van  Meerseldreef en de [[abdij van Westmalle]]. Het klooster behoorde tot de [[cisterciënzers|cisterciënzerorde]] , waar de monniken een leven leiden van gebed, arbeid of studie (het bekende 'ora et labora'.

=== Cisterciënzerabdij ===
In 1871 werd de Kluis die aanvankelijk een priorij was tot abdij verheven en heette sindsdien de [[Benedictus van Nursia|Sint-Benedictusabdij]]. De huidige kloostergebouwen van de abdij liggen voor 95 % in België. Woeste gronden werden ontgonnen, landbouw en veeteelt kwamen tot grote bloei. Ruim de helft daarvan lag aan Nederlandse zijde. De gemeenschap van de Sint Benedictusabdij, nog steeds de Achelse Kluis genaamd, groeide gestaag. Dochterhuizen worden gesticht te [[Echt (Limburg)|Echt]], [[Diepenveen]], [[Rochefort (België)|Rochefort]] en [[Kasanza]] in de [[Congo-Kinshasa|Democratische Republiek Congo]].

De [[neogotiek|neogotische]] abdijkerk uit 1885 werd ontworpen door de Nederlandse architect [[Pierre Cuypers]]. De eveneens uit Nederlands-Limburg afkomstige, maar sinds 1924 in België wonende architect [[Jos Ritzen]] ontwierp in 1945-1946 het nieuwe gedeelte van de abdijgebouwen.

Tijdens de [[Eerste Wereldoorlog]] werd de grens tussen het door Duitsland bezette België en het neutrale Nederland met een driedubbele draadversperring afgesloten. Deze werd de [[De Draad|Doodendraad]] genoemd, want ze stond onder een hoogspanning van 3000 volt. De draadversperring moest zelfs aangelegd op kosten van de abdij.<ref>{{aut|Leo Oele}}, "[https://www.wereldoorlog1418.nl/elektrischen-draad/index.html De Dodendraad - de Draad des Doods. De elektrische grensafscheiding tussen België en Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog]", 2008. [https://web.archive.org/web/20200921084637/https://www.wereldoorlog1418.nl/elektrischen-draad/index.html Gearchiveerd] op 21 september 2020.</ref> .

Tijdens WO II werden met behulp van verschillende Achelse monniken verzetslieden geholpen en spionagediensten verricht. Eén pater, met name Averdieck, werd in Vucht omwille van zijn activiteiten gefusilleerd. Na de [[Tweede Wereldoorlog]] werden via de abdij ook enkele Vlaamse [[collaboratie|collaborateurs]] op hun vlucht naar [[Ierland (land)|Ierland]] Nederland binnengesmokkeld. Een van hen was [[Albert Folens]], die in Ierland een succesvol uitgever werd.

De monniken wijdden zich aan handarbeid, zowel in de landbouw, waar ze een modelboerderij beheerden, als in de productie, waar ze onder meer het ambacht van bakker, kaasmaker, meubelmaker, drukker en koperslager uitoefenden. De voorgenomen schaalvergroting mislukte. De landbouwgrond werd in 1989 verkocht aan natuurbeschermingsorganisaties. De huidige Achelse Kluis staat onder het beheer van de abt van Westmalle en concentreert zich op het brouwen van bier en de uitbating van een winkel en een gelagzaal.

In 1998 werd een groot orgel geplaatst met vele [[Register (orgel)|registers]], dat werd vervaardigd door Bernard Hurvey uit [[Nantes]].

Aan de abdij was het gregoriaans koor [[Schola Cantorum Achel]] verbonden. Het werd in 1968 opgericht om de traditie van het [[Gregoriaanse muziek|gregoriaans]] levendig te houden. De zangers kwamen uit de wijde omgeving.

=== Einde van de cisterciënzers in Achel ===
In 1989 werd het grootste deel van de landbouwgronden van de abdij als natuur- en recreatiegebied verkocht aan het Nederlandse Staatsbosbeheer en het Vlaamse Gewest. De abdij was dan vooral aangewezen op zijn brouwactiviteiten voor zijn inkomsten. Vanwege het teruglopende aantal monniken werd in september 2011 door het algemeen kapittel van de trappistenorde besloten dat de Achelse Kluis niet langer een zelfstandige abdij zou zijn, maar opnieuw een bijhuis van de abdij van Westmalle.<ref>{{fr}}[http://ocso-rgm-fr.blogspot.com/ Verslag van het kapittel], 25 september 2011. [https://web.archive.org/web/20190705170713/http://ocso-rgm-fr.blogspot.com/ Gearchiveerd] op 5 juli 2019.</ref> In maart 2017 resteerden er nog slechts twee broeders en werd er gespeculeerd over de toekomst van de Achelse Kluis.<ref>[https://www.demorgen.be/binnenland/en-toen-waren-er-nog-maar-twee-b5ec22c5/ En toen waren er nog maar twee. In memoriam: pater Luc van de Achelse Kluis (1928-2017)], De Morgen, 25 maart 2017. [https://web.archive.org/web/20180723182425/https://www.demorgen.be/binnenland/en-toen-waren-er-nog-maar-twee-b5ec22c5/ Gearchiveerd] op 23 juli 2018</ref> In 2018 nam de uit Brazilië afkomstige christelijke leefgemeenschap voor ex-verslaafden Fazenda da Esperança zijn intrek in een gedeelte van de abdijgebouwen. De twee overblijvende monniken verhuisden in de zomer van 2020 naar Westmalle.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2020/07/29/laatste-monniken-verlaten-achelse-kluis-maar-er-zal-nog-altijd-e/ Laatste monniken verlaten Achelse Kluis maar er zal nog altijd echte trappist gebrouwen worden], VRT NWS, 29 juli 2020. [https://web.archive.org/web/20200811104923/https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2020/07/29/laatste-monniken-verlaten-achelse-kluis-maar-er-zal-nog-altijd-e/ Gearchiveerd] op 11 augustus 2020.</ref> Vanwege het vertrek van de trappisten uit Achel oordeelde de [[Internationale Vereniging Trappist]] in januari 2021 dat Achel niet langer het trappistenlabel zou mogen dragen.<ref>{{Citeer web|url=https://www.tvl.be/nieuws/limburg-verliest-met-achel-zijn-enige-authentieke-trappistenbier-112013|titel=Limburg verliest met Achel zijn enige authentieke trappistenbier|bezochtdatum=2021-01-21|werk=TVL - Dagelijks nieuws uit Limburg|taal=nl-nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210121092036/https://www.tvl.be/nieuws/limburg-verliest-met-achel-zijn-enige-authentieke-trappistenbier-112013|archiefdatum=21 januari 2021|dodeurl=nee}}</ref> Tot 25 januari 2023 kon het bier van Achel het trappistenlabel dragen aangezien de Sint-Benedictusabdij ressorteerde onder de abdij van Westmalle. 

In januari 2023 werd de volledige abdijsite gekocht door de Belgische ondernemer Jan Tormans, eigenaar van de Tormans group, die vooral geînteresseerd was inde brouwerij maar ook horecaplannen heeft voor de site.<ref>{{Citeer nieuws |achternaam=Snoekx |voornaam=Koen |auteurlink= |medeauteurs= |auteur= |werk= |datum=25 januari 2023 |titel=Kempense ondernemer Jan Tormans koopt Sint-Benedictusabdij: “Einde van Trappist Achel” |uitgever=[[Gazet van Antwerpen]] |bezochtdatum=2023-21-25 |pagina's=  |url= https://www.gva.be/cnt/dmf20230125_91985967|formaat= |citaat= | toegang =|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230127160342/https://www.gva.be/cnt/dmf20230125_91985967|archiefdatum=2023-01-27}}</ref>  

De leefgemeenschap Fazenda da Esperança verlaat in 2023 gebouwen van de Achelse kluis omdat de kosten door de hoge energieprijzen niet meer in balans waren met hun beperkt aantal leden.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2023/05/02/fazenda-gaat-weg-uit-de-achelse-kluis/ VRT: Leefgemeenschap voor ex-verslaafden Fazenda da Esperança verlaat de Achelse kluis]. [https://web.archive.org/web/20230504225906/https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2023/05/02/fazenda-gaat-weg-uit-de-achelse-kluis/ Gearchiveerd] op 4 mei 2023.</ref>  

[[Bestand:799px-Hamont Achel - Sint-Benedictusabdij.jpg|thumb|300px|Sint-Benedictusabdij (Achelse Kluis)]]

== Informatie voor bezoekers ==
=== Onthaal ===
De abdij bezit een brouwerij, een herberg-brasserie, een bierwinkel, een galerie voor religieuze artikelen en een expositieruimte. Er is de mogelijkheid om met een gids een rondleiding in de site te volgen.

=== Brouwerij ===
De brouwerij, in oorsprong opgericht in 1850, die nu het merk [[Achel (bier)|Achel]] produceert, is onlangs gemoderniseerd. Nadat in 1917 door de Duitse bezetter de brouwerijinstallatie werd ontmanteld , werd ze in 1998 heropgericht.

=== Landschap ===
De Achelse Kluis is een geliefde ontmoetingsplaats voor wandelaars en fietsers. Van hieruit zijn een groot aantal wandelingen uitgezet door de aangrenzende [[Beverbeekse Heide|Belgische]] en [[Leenderbos en Groote Heide|Nederlandse]] [[natuurgebied]]en, met onder andere het natuurgebied de [[Achelse Kluis (natuurgebied)|Achelse Kluis]]. Ook (Nederlandse) pelgrims naar [[Santiago de Compostella]] bezoeken vaak deze abdij alvorens zich over de grens te begeven.

=== De grens ===
Over de grens is hier ook veel te schrijven, want de in 1843 vastgestelde grens tussen België en Nederland loopt vanaf grenssteen 177a an de St. Benedictuslaan schuin door het groen, over de 'De Kluis', over het terrein, door de gebouwen naar grenspaal 178 die achter op het kloosterterrein staat.

Op het wegdek van 'De Kluis' is de grens aangegeven met een witte lijn en de vlaggen van Nl en Be. Ook is hier een replica van den Doodendraad te vinden.

Net na WO II is er bijgebouwd op het terrein, bovenop de grens. Dit laatste is o.g.v. het verdrag van Maastricht (1843) niet toegestaan. De gebouwen hoefden niet te worden gesloopt. Wel is de grens aangegeven d.m.v. 5 stuks koperen bouten in de muren. De eerste koperen bout is te vinden in de buitenmuur aan 'De Kluis'. De overige 4, alsmede een A-typische grenstussensteen zijn te vinden op het terrein van het klooster.  

== Nabijgelegen kernen ==
[[Achel (plaats)|Achel]], [[Hamont]], [[Borkel en Schaft]], [[Leende]], [[Leenderstrijp]], [[Soerendonk]], [[Budel]]

== Externe links ==
* [http://www.achelsekluis.org Website van de abdij]
* [https://www.brabantserfgoed.nl/page/6255/abdij-van-achel Geschiedenis van de abdij op Brabantserfgoed.nl]
* [https://inventaris.onroerenderfgoed.be/erfgoedobjecten/80075 Achelse Kluis] in de [[Onroerend Erfgoed (agentschap)|Inventaris Onroerend Erfgoed]]
* website van de historische vereniging van Hamont-Achel<ref>{{Citeer web |url=https://www.hamontachel.com/ |titel=Teutenkamer Hamont: De leefwereld van teuten-kooplieden |bezochtdatum=2022-06-17 |taal=nl}}</ref>

== Referenties ==
{{References}}

{{Coor title dms|51|17|57|N|5|29|16|E|type:landmark_scale:6250_region:BE}}

[[Categorie:Trappistenabdij|Achel]]
[[Categorie:Klooster in Limburg (België)|Achel]]
[[Categorie:Voormalig klooster in Noord-Brabant|Achel]]
[[Categorie:Onroerend erfgoed in Hamont-Achel]]
[[Categorie:Beschermd monument in Vlaanderen]]
[[Categorie:Bouwwerk in Heeze-Leende]]
[[Categorie:Boven-Dommeldal]]
[[Categorie:Kluizenarij]]
[[Categorie:Cisterciënzenabdij in België|Achel]]