Brontekst bekijken van Aanslag op Koninginnedag 2009

{{wrapper}}
|{{Infobox aanslag
| afbeelding   = Koninginnedag 2009 Incident 2.svg
| onderschrift = Route van de zwarte personenauto (rood) en de route van de bus met de koninklijke familie (oranje). Het sterretje geeft de plek aan waar de auto door de afzetting met dranghekken is gereden en de mensen heeft aangereden. De route van de zwarte personenauto eindigde bij het monument [[De Naald (Apeldoorn)|De Naald]] (zwarte vierkant).
| lat_deg      = 52
| lat_min      = 13
| lat_sec      = 40
| lon_deg      = 5
| lon_min      = 56
| lon_sec      = 46
| label        = [[Apeldoorn (stad)|Apeldoorn]]
| mapname      = Nederland
| plaats       = Omgeving van [[De Naald (Apeldoorn)|De Naald]], [[Apeldoorn (stad)|Apeldoorn]], [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]].
| datum        = [[30 april]] [[2009]]
| tijd         = 11.50 uur
| wapens       = Auto
| doden        = 8 (inclusief de dader)
| gewonden     = 10
| daders = [[Karst Tates]]
| slachtoffers = 
}}
|-
| [[Bestand:Koninginnedag 2009 locatie incident 1.svg|thumb|Locatie van het incident op een overzichtskaart van de stad Apeldoorn]]
|-
| [[Bestand:Koninginnedag 2009 locatie incident 2.svg|thumb|Locatie van het incident in detail]]
|}
De '''aanslag op Koninginnedag 2009''' vond plaats op [[30 april]] [[2009]], toen in [[Apeldoorn (stad)|Apeldoorn]] een auto inreed op een optocht waar ook de [[Koninklijke familie (Nederland)|koninklijke familie]] deel van uitmaakte, met acht doden tot gevolg.

De aanslag vond plaats rond 11.50 uur, tijdens de officiële viering van [[Koninginnedag 2009|Koninginnedag]] in Apeldoorn. Op dat tijdstip reed een personenauto door [[dranghek]]ken en een mensenmenigte heen, in de richting van een open bus waarmee de koninklijke familie op dat moment een rijtoer door Apeldoorn maakte. De aanslag kostte acht mensen het leven, onder wie de bestuurder van de auto, [[Karst Tates]]. De koninklijke familie, op wie volgens de eerst aanwezige officier van de [[Koninklijke Marechaussee]] de aanslag gericht was, bleef ongedeerd.

== Verloop ==
Apeldoorn was in 2008 verkozen als de plaats die in 2009 koningin [[Beatrix der Nederlanden|Beatrix]] en de andere leden van de koninklijke familie mocht ontvangen. Na onder andere een thematische wandeling in het Oranjepark, stond een rijtoer per open bus door Apeldoorn op het programma, richting [[Paleis Het Loo]].

Ongeveer op het moment dat de open bus van de [[Loolaan]] de Zwolseweg op draaide, met de bedoeling om vervolgens langs het monument [[De Naald (Apeldoorn)|De Naald]] de oprijlaan van het paleis op te gaan, kwam met grote snelheid vanuit zuidwestelijke richting een personenauto aanrijden.
[[Bestand:De Naald Loolaan Apeldoorn.jpg|150px|thumb|left|Monument [[De Naald (Apeldoorn)|De Naald]]]]
De auto, een zwarte [[Suzuki Swift]], reed over de Jachtlaan in de richting van de Zwolseweg, ramde afscheidingen, schepte op het kruispunt Jachtlaan-Loolaan zeventien mensen uit het publiek en reed vlak langs honderden toeschouwers, waaronder fotografen, journalisten en cameramensen en kwam daarna tot stilstand tegen De Naald. De open bus waarmee de koninklijke familie werd vervoerd reed op dat moment juist langs dat punt, zo'n vijftien meter verderop aan de andere kant van de weg, waardoor zij mede getuige was van de klap. De bus zelf werd niet geraakt.<ref>{{aut|George Marlet}} - [http://www.trouw.nl/nieuws/nederland/article2746363.ece/Aanslag_lijkt_wanhoopsdaad_.html Aanslag lijkt wanhoopsdaad; Vijf doden, vier zwaargewonden en acht lichtgewonden in Apeldoorn], in dagblad ''Trouw'', 1 mei 2009, p. 1</ref><ref>{{aut|Wilfried van der Bles}} - [http://www.trouw.nl/nieuws/nederland/article2746281.ece/Vlag_is_gestreken__feest_is_voorbij__.html Vlag is gestreken, feest is voorbij. Een enorme knal en Máxima trok wit weg; Aanslag in Apeldoorn], in dagblad ''Trouw'', 1 mei 2009, p. 2-3</ref><ref>[http://www.volkskrant.nl/archief_gratis/article1191730.ece/Feestdag_wordt_bloedige_tragedie Feestdag wordt bloedige tragedie]; Geen springstoffen; Vijf doden en vier zwaargewonden; Poging tot aanslag op leden van koninklijke familie; Verdachte verkeert in levensgevaar. ''[[de Volkskrant]]'', 1 mei 2009</ref> Dit alles was deels live te zien op televisie.

Direct na het incident reed de bus door naar Paleis Het Loo, waar de koninklijke familie in veiligheid werd gebracht. De koningin en haar familie, die getuige waren van de botsing, waren zeer aangeslagen door het gebeuren. De rest van de middag verbleven zij op [[Kasteel Het Oude Loo]], het weekendverblijf van de koningin.

Militairen van de Koninklijke Marechaussee verleenden direct [[Eerste Hulp bij Ongelukken|eerste hulp]] aan de bestuurder<ref>{{Citeer web|url=https://magazines.defensie.nl/kmarmagazine/2019/04/03_als_het_erop_aankomt_koninginnedag_04-2019|uitgever=Koninklijke Marechaussee Magazine|titel=10 jaar na de aanslag op Koninginnedag}}</ref> terwijl het [[Het Nederlandse Rode Kruis|Rode Kruis]] zich over de andere slachtoffers ontfermde. Daarbij zou de bestuurder volgens het [[Openbaar Ministerie (Nederland)|Openbaar Ministerie]] hebben aangegeven dat hij de koninklijke familie zou hebben willen aanrijden. Aangenomen werd dat dit gebeurde direct na de botsing, terwijl hij nog in de auto zat. Hij werd [[aanhouding|aangehouden]]. Daarna werd hij door de brandweer uit de auto geknipt en ernstig gewond naar een ziekenhuis in [[Deventer]] overgebracht. In de ambulance op weg naar het ziekenhuis zou hij ook nog gesproken hebben met begeleidende politiemensen. De gewonden, onder wie een politieagent en een 55-jarige burgermedewerker van de [[Koninklijke Marechaussee]],<ref>[https://web.archive.org/web/20121102150245/http://www.defensie.nl/actueel/nieuws/2009/04/30/46130834/Defensiemedewerker_zwaargewond_in_Apeldoorn Defensiemedewerker zwaargewond in Apeldoorn], [[Ministerie van Defensie (Nederland)|Ministerie van Defensie]], 30 april 2009, 18.34 uur</ref> werden overgebracht naar het Lukas-ziekenhuis in Apeldoorn en andere ziekenhuizen in de omgeving.

De auto werd direct met hulp van een hond onderzocht door het [[Explosieven Opruimingscommando Koninklijke Landmacht]]; het onderzoek was live op televisie te volgen. Door hulpdiensten werden coördinatieniveaus [[Gecoördineerde Regionale Incidentbestrijdings Procedure#GRIP 3|GRIP 3]] en [[Gecoördineerde Regionale Incidentbestrijdings Procedure#GRIP 4|GRIP 4]] afgekondigd; achteraf bleek dat het officiële Beleidsteam GRIP 3 had vastgesteld.<ref>[https://www.tweedekamer.nl/downloads/document?id=fa5f9c2f-90a0-47ac-bedf-fdf0eb957dd9&title=Koninginnedag%202009%20Apeldoorn%0AEen%20onderzoek%20door%20de%20Inspectie%20Openbare%20Orde%20en%20Veiligheid.pdf Koninginnedag 2009 Apeldoorn, Een onderzoek door de Inspectie Openbare Orde en Veiligheid]</ref> Aanvankelijk werd, toen nog niet duidelijk was dat de dader alleen handelde, eveneens hoge prioriteit gegeven aan de vermissing van een gepantserd Defensievoertuig. Bij die vermissing was het onduidelijk of het voertuig nog munitie aan boord had.<ref>[http://www.telegraaf.nl/binnenland/4757199/__Pantserwagen_zoek_kort_na_aanslag__.html Pantserwagen zoek kort na aanslag]. [[Telegraaf.nl]], 4 september 2009</ref>

Om 15.45 uur werd in Apeldoorn een persconferentie gegeven door de burgemeester van Apeldoorn, [[Fred de Graaf]], de korpschef van de Politie Noord- en Oost-Gelderland, [[hoofdcommissaris|korpschef]] [[Annelore Roelofs]] en de [[Officier van justitie|hoofdofficier van justitie]] van het Arrondissementsparket Zutphen, Ludo Goossens. De [[politie]] gaat uit van opzet, naar aanleiding van een verklaring van de ter plekke aangehouden bestuurder van de zwarte personenauto, kort na het incident. De waarneming van ooggetuigen, die aangaven dat de bestuurder nog voor de klap tegen het monument gas bijgaf, lijkt dit te ondersteunen.<ref>[https://web.archive.org/web/20090503012417/http://www.nrc.nl/binnenland/article2228305.ece/Vier_doden_bij_aanslag_rijtoer_koningin Doden bij aanslag rijtoer koningin], NRC.nl, 30 april 2009</ref> Om 19.30 uur volgde een tweede persconferentie waarbij nadere details bekend werden gemaakt. Aangezien de gebeurtenissen werden beschouwd als een aanslag op leden van het Koninklijk Huis werd het onderzoek in handen gegeven van de [[Dienst Nationale Recherche|Nationale Recherche]]. Vervolging van de vermoedelijke dader werd na diens dood afgesloten, maar het onderzoek gaat door.<ref name="nrc_1mei2009">[https://web.archive.org/web/20090504031719/http://www.nrc.nl/binnenland/article2229191.ece/Dader_aanslag_op_de_koningin_overleden Dader aanslag op de koningin overleden]. [[NRC Handelsblad]], 1 mei 2009</ref>

Er vielen acht doden, drie vrouwen en vijf mannen. Vier doden vielen kort na de aanslag, een vijfde slachtoffer overleed later in de avond aan zijn verwondingen,<ref>[http://www.spitsnieuws.nl/archives/binnenland/2009/04/vijfde_dode_apeldoorn.html 5e dode Apeldoorn niet de dader]. [[Sp!ts|Spitsnieuws.nl]], 30 april 2009</ref> de zwaargewonde bestuurder van de auto overleed in de nacht van 30 april op 1 mei in het ziekenhuis.<ref name="nu_nl_1957572">[http://www.nu.nl/algemeen/1957572/verdachte-aanslag-apeldoorn-overleden.html Verdachte aanslag Apeldoorn overleden], NU.nl, 1 mei 2009, 09.34 uur</ref> De medewerker van de [[Koninklijke Marechaussee]] overleed in de middag van 1 mei in het ziekenhuis<ref>[http://www.defensie.nl/actueel/nieuws/2009/05/01/46130869/Marechausseemedewerker_aan_verwondingen_Koninginnedag_overleden Marechausseemedewerker aan verwondingen Koninginnedag overleden], Ministerie van Defensie, 1 mei 2009, 16.01 uur</ref> en op 8 mei bezweek een 46-jarige vrouw aan haar verwondingen.<ref>[http://www.nu.nl/algemeen/1961437/drama-apeldoorn-eist-achtste-leven.html "Drama Apeldoorn eist achtste leven"], NU.nl, 8 mei 2009</ref> Verder raakten er tien mensen gewond, van wie er twee zwaargewond waren.

== De bestuurder ==
{{Zie hoofdartikel|Karst Tates}}

De bestuurder van de Suzuki werd reeds dezelfde middag geïdentificeerd als [[Karst Tates]], een 38-jarige inwoner van de [[Gelderland|Gelderse]] plaats [[Huissen]].<ref>[http://www.destentor.nl/regio/deventer/4904423/Dader-aanslag-overleden-in-Deventer.ece Dader aanslag overleden in Deventer], [[De Stentor]], 1 mei 2009</ref> Hij werd kort na het tot stilstand komen van de auto, waarin hij door de toegesnelde politie zwaargewond werd aangetroffen, aangehouden op verdenking van het plegen van een [[Aanslag tegen de Koning (Nederland)|aanslag tegen de Koning]] (art. 92 van het [[Wetboek van Strafrecht (Nederland)|Wetboek van Strafrecht]]) en op de [[Aanslag op de echtgenoot van de Koning (Nederland)|vermoedelijke opvolger van de Koning en diens echtgenote]] (art. 108 WvSr) en van [[doodslag (levensbeëindiging)|doodslag]] of [[moord]] (art. 287 en 289 WvSr) op mensen uit het publiek.<ref>[http://wetten.overheid.nl/BWBR0001854/TweedeBoek/geldigheidsdatum_30-04-2009 Tweede Boek van het Wetboek van Strafrecht], geldig op 30 april 2009. Wetten.overheid.nl</ref>

Tates overleed in de nacht van 30 april op 1 mei om 02.58 uur in een ziekenhuis in [[Deventer]] als gevolg van hersenletsel dat hij had opgelopen bij zijn actie.<ref>[http://www.nu.nl/algemeen/1958163/verdachte-overleden-aan-hersenletsel.html Verdachte overleden aan hersenletsel], NU.nl, 2 mei 2009</ref> Hij werd in kleine en besloten kring begraven.<ref>"Sobere teraardebestelling in rieten kist - Karst Tates in familiekring in Zevenaar begraven", in ''Algemeen Dagblad'', 7 mei 2009, p. 4</ref>

De dood van Tates betekende het stopzetten van het [[strafrecht|strafrechtelijke onderzoek]] tegen hem. Het onderzoek naar de toedracht van de [[Aanslag (misdrijf)#Nederlands strafrecht|aanslag]] werd wel voortgezet.<ref name="nrc_1mei2009" /> Reeds op 30 april verrichtte de politie [[huiszoeking]] in zijn woning om aanwijzingen te vinden over zijn drijfveren en eventuele andere personen die erbij betrokken zouden kunnen zijn. Volgens burgemeester [[Harry de Vries]] van de gemeente [[Lingewaard]], waarvan Huissen deel uitmaakt, was er tussen de man en de bewoners "een redelijk normaal contact". "Hij leefde niet met de gordijnen dicht. Het is evenmin zo dat zijn appartement al leeg is. Hij zou pas per 1 juni het pand uit gaan. Er is een normaal interieur". Daarbij zei hij dat de man "volstrekt de weg kwijt was in het leven". Er zouden echter geen signalen voor het drama zijn geweest.<ref>{{aut|Quirijn Visscher}} - [http://www.trouw.nl/nieuws/nederland/article2746364.ece/Huissen_gist_naar_een_motief_.html Huissen gist naar een motief: De 38-jarige plaatsgenoot leed een anoniem bestaan], in dagblad ''Trouw'', 1 mei 2009, p. 4</ref><ref>[http://www.destentor.nl/regio/apeldoorn/4907373/Vader-Karst-T-kan-niets-zeggen-over-motief.ece Vader Karst T. kan niets zeggen over motief], in dagblad ''De Stentor'', editie Apeldoorn, vrijdag 1 mei 2009</ref>

== Directe gevolgen ==
Om 12.15 uur werd besloten om het resterende officiële programma in Apeldoorn te staken.<ref>[http://www.bndestem.nl/algemeen/binnenland/4900932/Feitenoverzicht-incident-Apeldoorn.ece Feitenoverzicht incident Apeldoorn]. [[BN/De Stem]], 30 april 2009</ref>
Als gevolg van het incident in Apeldoorn werden in de loop van 30 april vieringen in veel plaatsen opgeschort. De [[vlag]]gen op de overheidsgebouwen werden [[halfstok]] gehangen.<ref>[http://www.trouw.nl/nieuws/nederland/article2746046.ece/Vlag_halfstok_op_overheidsgebouwen_.html Vlag halfstok op overheidsgebouwen]. Trouw.nl, 30 april 2009</ref> De [[Bond van Oranjeverenigingen]] riep in de loop van de middag op om verdere festiviteiten in heel Nederland af te gelasten.<ref>''Verbijstering na gebeurtenis in Apeldoorn''. Website Bond van Oranjeverenigingen</ref>

Evenementen in het hele land, zoals het [[Koninginnedagconcert]] van het [[Residentie Orkest]] dat 's avonds in [[Den Haag]] zou plaatsvinden, werden afgelast. Bij het Koninginnedagconcert van [[Radio 538]] in [[Amsterdam (hoofdbetekenis)|Amsterdam]] gingen geplande optredens van diverse artiesten niet door.<ref name="konamst_nl">[http://www.koninginnedagamsterdam.nl/2009/evenementen/museumplein/radio-538-museumplein/details.html Radio 538 Museumplein]. KoninginnedagAmsterdam.nl, 30 april 2009</ref> Het concert ging wel in aangepaste vorm verder, maar werd twee uur eerder beëindigd.<ref name="konamst_nl" /> Op het [[Museumplein (Amsterdam)|Museumplein]] in Amsterdam werd een moment stilte in acht genomen.

Ook elders in het land, onder andere in [[Rotterdam (hoofdbetekenis)|Rotterdam]],<ref>[http://www.nieuws.nl/554904 Andere steden schrappen activiteiten Koninginnedag]. [[Nieuws.nl]], 30 april 2009 om 13:24:08</ref> [[Utrecht (stad)|Utrecht]] en [[Groningen (stad)|Groningen]], werden officiële festiviteiten afgelast. Dit gebeurde geleidelijk, zodat niet alle feestgangers tegelijkertijd huiswaarts zouden keren. De [[vrijmarkt]] in Amsterdam ging door. In Amsterdam waren, zoals ieder jaar, honderdduizenden mensen op de been; dat jaar circa 600.000. Als alle evenementen tegelijk zouden worden afgelast, zou dit kunnen leiden tot gevaarlijke situaties.<ref>[http://www.nu.nl/algemeen/1957209/meeste-steden-zetten-festiviteiten-voort.html Meeste steden zetten festiviteiten voort], [[NU.nl]], 30 april, 16.46 uur</ref>

De [[Partij van de Arbeid (Nederland)|PvdA]] kondigde 's avonds de afgelasting aan van de [[Dag van de Arbeid|1 mei-vieringen]] de volgende dag.

Alom werd gevreesd dat ook de traditionele jaarlijkse Koninginnedagviering in Nederland voortaan niet meer op de gebruikelijke wijze zou kunnen blijven plaatsvinden.<ref>{{aut|Jan Hoedeman & Marcel van Lieshout}} - [http://www.volkskrant.nl/binnenland/article1191433.ece/In_Apeldoorn_is_een_nationale_illusie_gesneuveld In Apeldoorn is een nationale illusie gesneuveld; Koninginnedag Bewaking en veiligheid zullen de komende jaren domineren]. [[de Volkskrant]], 1 mei 2009</ref><ref>''Maniakale aanslag van een eenling; Koninginnedag zal nu altijd anders zijn''. [[De Telegraaf]] 1 mei 2009, p. 3</ref><ref>[http://www.telegraaf.nl/binnenland/3822454/___Oranjefeest_mag_nooit_verdwijnen___.html Oranjefeest mag nooit verdwijnen]. [[De Telegraaf]], 1 mei 2009, p. 9</ref>

== Reacties ==
=== Koningin Beatrix ===
[[Bestand:Verklaring van de Koningin.webm|thumb|Verklaring van de Koningin]]
Op het incident kwamen uit het hele land geschokte reacties. Koningin [[Beatrix der Nederlanden|Beatrix]], voor wier ogen zich het drama had afgespeeld, betuigde, ook namens de rest van haar familie, haar medeleven met de slachtoffers. Ze hield een [[Koninklijke toespraken in Nederland|korte toespraak op televisie]]. Daarin zei ze:
{{cquote|1=Wat begonnen is als een prachtige dag is geëindigd in een vreselijk drama, wat ons allen heel diep heeft geschokt. Mensen die er dichtbij hebben gestaan, die het hebben zien gebeuren op televisie, allen die het meebeleefd hebben, zullen met verbijstering en ongeloof gekeken hebben. Wij zijn sprakeloos dat zoiets vreselijks heeft kunnen gebeuren. Mijn familie, ik, maar ik denk ook allen in het land, leven van harte mee met de slachtoffers, met hun familie en vrienden en met allen die door dit ongeluk diep geraakt zijn.|2=Koningin Beatrix, 30 april 2009<ref>[http://www.rijksoverheid.nl/nieuws/2009/04/30/verklaring-hare-majesteit-de-koningin.html Verklaring Hare Majesteit de Koningin], Rijksoverheid.nl, 30 april 2009</ref><ref>[http://nos.nl/artikel/86731-koningin-beatrix-de-familie-is-sprakeloos.html Koningin Beatrix: de familie is sprakeloos], [[NOS Nieuws]], 30 april 2009 (met video)</ref>}}

=== Publieksreacties ===
De gebeurtenissen onthutsten het massaal aanwezige publiek.<ref>"De fanfare stopt, sirenes gillen... 'Gaat u maar naar huis'; Er gaat een schok door publiek in Apeldoorn 'Hoe leg ik dit aan mijn kind uit?'". ''[[De Telegraaf]]'', 1 mei 2009, p. 8</ref> In de dagen na de aanslag stroomden veel mensen uit diverse plaatsen toe naar het bewuste kruispunt, om bloemen, vaak met briefjes, neer te leggen en om te herdenken.<ref>[http://www.destentor.nl/regio/apeldoorn/4912452/Komen-en-gaan-bij-de-plek.ece Komen en gaan bij 'dé plek']. [[De Stentor]], 3 mei 2009</ref> In het stadhuis van Apeldoorn en op het internet tekenden mensen een [[condoleance]]register. De televisie-uitzendingen van onder andere de persconferentie werden massaal bekeken.<ref>[https://web.archive.org/web/20120610104327/http://www.kijkonderzoek.nl/component/Itemid%2C45/option%2Ccom_kijkcijfers/file%2Cn1-0-1-p Jaar 2009 top 100 exclusief sport]. Bron: Stichting KijkOnderzoek (SKO)</ref>

=== Politieke reacties ===
Premier [[Jan Peter Balkenende|Balkenende]] gaf eveneens aan "diep geschokt" te zijn en mee te leven met de slachtoffers. Soortgelijke reacties kwamen van fractievoorzitters van politieke partijen in de [[Tweede Kamer der Staten-Generaal|Tweede Kamer]].

President [[Barack Obama]] van de Verenigde Staten liet daags na de aanslag per brief aan koningin Beatrix weten mee te leven met Nederland en de slachtoffers.<ref>[https://www.volkskrant.nl/buitenland/obama-betuigt-medeleven-aan-koningin~a329254/ Obama betuigt medeleven aan koningin], ''de Volkskrant'', 2 mei 2009</ref>

=== Internationale pers ===
Het incident kreeg wereldwijd aandacht van de pers. Journaals in landen over de hele wereld en de grote internationale nieuwszenders lieten beelden zien van het incident.

== Nasleep ==
=== Kritiek op de veiligheidsmaatregelen ===
Doordat de auto dwars door afzettingen en een menigte mensen heen was gereden, rees meteen de vraag of het evenement wel voldoende beveiligd was geweest. De aanslag tijdens de rijtoer van de koninklijke familie zou moeilijk te voorkomen zijn geweest. Volgens beveiligingsexperts, gespecialiseerd in de veiligheid bij grote evenementen als Koninginnedag, is een auto die met hoge snelheid door afzettingen en publiek raast amper tegen te houden. "Dranghekken geven hoogstens het signaal af dat onbevoegden daar geen toegang hebben", verklaarde Roland Bron, veiligheidsdeskundige van het [[COT Instituut voor Veiligheids- en Crisismanagement|COT]]. Langs de hele route in Apeldoorn stonden al sinds de voorgaande avond dranghekken en een straat verder was nog een cordon van afzettingen. "Het is bij zo'n evenement gebruikelijk dat er een paar ringen van beveiliging om het parcours van de rijtoer zijn. Bij zulke afzettingen staan altijd politie, marechaussee, het leger of andere beveiligingsdiensten, omdat een regiokorps het meestal niet alleen aankan. Die moeten het gebied rond de afzettingen op verdachte bewegingen controleren. Eelco Dijkstra, hoogleraar calamiteitenbestrijding, uitte in het televisieprogramma ''Een Vandaag'' van 1 mei stevige kritiek op het feit dat de Jachtlaan slechts was afgesloten met een dranghek. Dijkstra vond dat "weinig voor zo’n belangrijk evenement".<ref>[https://web.archive.org/web/20090503165026/http://www.nrc.nl/binnenland/article2230339.ece/Veiligheidsexperts_kritisch_over_afzettingen_in_Apeldoorn Veiligheidsexperts kritisch over afzettingen in Apeldoorn] NRC Handelsblad, 2 mei 2009</ref>

De bestuurder zou kort voor de aanslag bij een afzetting zijn tegengehouden, waarop hij naar een andere plek was doorgereden voor zijn actie. "Het is een kwestie van inschatting of die man extra moest worden gecontroleerd. Het kan zijn dat hij zich bij die eerste afzetting niet verdacht gedroeg, waardoor het niet per se nodig was om daar met de andere beveiligers of het commandocentrum contact over te hebben. Het had namelijk ook een verdwaalde automobilist kunnen zijn", aldus Bron.

=== Onderzoeken ===
Naar de toedracht van de gebeurtenissen werden drie onderzoeken ingesteld. Op 1 mei 2009 werd bekendgemaakt dat de [[Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding]] op verzoek van de ministers van [[Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties|Binnenlandse Zaken]] en van [[Ministerie van Justitie (Nederland)|Justitie]] een feitenonderzoek zal instellen naar de beveiligingsmaatregelen die op Koninginnedag werden genomen.<ref>[http://www.nu.nl/algemeen/1957882/feitenonderzoek-naar-beveiliging-koninginnedag.html Feitenonderzoek naar beveiliging Koninginnedag], NU.nl, 1 mei 2009, 16.50 uur</ref> Dit onderzoek richtte zich op 'het functioneren van het stelsel bewaken en beveiligen' in het kader van Koninginnedag 2009 en moest voor het zomerreces van de [[Tweede Kamer der Staten-Generaal|Tweede Kamer]] zijn afgerond.<ref>[http://www.rijksoverheid.nl/bestanden/documenten-en-publicaties/kamerstukken/2009/05/18/onderzoek-naar-het-functioneren-van-het-stelsel-bewaken-en-beveiligen-in-het-kader-van-koninginnedag-2009/onderzoek-koninginnedag-2009-14550.pdf Onderzoek naar het functioneren van het stelsel bewaken en beveiligen in het kader van Koninginnedag 2009]. Brief aan de Tweede Kamer, 18 mei 2009</ref>

Hoewel het aanvankelijk wel door velen voor evident werd gehouden, was nog niet meteen geheel boven elke twijfel verheven of de gebeurtenissen daadwerkelijk als een aanslag op de koninklijke familie moesten worden geïnterpreteerd. Een maand na de gebeurtenissen werd in de media bericht dat het politieonderzoek meer aanwijzingen zou hebben opgeleverd voor een welbewuste voorbereiding. Ooggetuigen zouden "volgens kringen rond het onderzoek" hebben verklaard dat zij een persoon die als de bestuurder van het voertuig zou zijn geïdentificeerd met een verrekijker op de uitkijk hadden zien staan.<ref name="Trouwverrekijker">[http://www.trouw.nl/tr/nl/4324/Nieuws/article/detail/1150495/2009/05/30/Karst-T-bespiedde-koninklijke-bus.dhtml Karst T. bespiedde koninklijke bus], [[Trouw (krant)|Trouw]], 30 mei 2009</ref> Daarmee zou deze het moment hebben gekozen waarop hij op de koninklijke familie zou inrijden. Uit de berichtgeving blijkt echter niet of er door de politie inderdaad een verrekijker is aangetroffen en evenmin of de verdachte inderdaad ook een verrekijker bezat.

Burgemeester De Graaf van Apeldoorn uitte de wens dat een onafhankelijke commissie de uitkomsten van de drie onderzoeken zou analyseren en de analyse dan in aanbevelingen zou vertalen.<ref name="Trouwverrekijker" /> Op 5 juni werd de gemeenteraad door het [[college van burgemeester en wethouders]] van Apeldoorn ingelicht dat er een verzoek van B&W is gedaan aan de Inspectie Openbare Orde en Veiligheid (Inspectie OOV) van het [[ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties]] om een onderzoek te doen naar de feitelijke gang van zaken rondom de voorbereiding en uitvoering van het evenement en rondom het incident. Opdracht was om te komen tot 'een breed en integraal feitenonderzoek dat zo nodig als basis kan dienen voor een vervolgonderzoek'.

Begin september 2009 werden de rapporten gepubliceerd van de drie onderzoeken. De [[Dienst Nationale Recherche|Nationale Recherche]] deed het justitiële, strafrechtelijke onderzoek, de gemeente Apeldoorn liet haar eigen handelen onderzoeken door de [[Inspectie Openbare Orde en Veiligheid]] (IOOV), en de [[Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid|Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding]] (NCTb) droeg zorg voor de evaluatie van de beveiliging van de koninklijke familie. In het rapport van het strafrechtelijk onderzoek stond onder meer dat Karst Tates in zijn laatste woorden eerst Duits had gesproken en daarop tegenover de wachtmeester van de marechaussee prins [[Willem-Alexander der Nederlanden|Willem-Alexander]] een "[[fascisme|fascist]]" en een "[[racisme|racist]]" had genoemd. Volgens Justitie waren leden van de koninklijke familie het doelwit van Tates. Of hij het op hun levens had voorzien was echter niet duidelijk geworden. Zijn gedragingen werden "suïcidaal" genoemd.

Tates handelde alleen, concludeerde Justitie. Toen hij nog bij kennis was na de aanrijding zou hij tegenover de politie hebben bevestigd dat hij de bus met de koninklijke familie wilde raken. Hij zou hebben gezegd: "De koningin, de koningin". Volgens Justitie was niet met zekerheid vast te stellen dat hij [[zelfmoord]] had willen plegen. Eerder zou familie van hem hebben gevreesd dat hij een einde aan zijn leven zou willen maken. Justitie achtte het onwaarschijnlijk dat Tates vanuit een bepaalde [[ideologie]] of [[levensbeschouwing]] handelde. Ook zouden er geen aanwijzingen zijn gevonden dat Tates een extreme aversie tegen het Koninklijk Huis zou hebben gehad. Wel zou hij in 2004 tegen een oud-werkgever hebben gepocht dat hij "beroemd zou worden". Daarbij zou hij lacherig hebben gezegd dat hij dacht aan "een aanslag op het Koninklijk Huis".<ref>[https://web.archive.org/web/20090908141948/http://www.nrc.nl/binnenland/apeldoorn/article2349589.ece/Justitie_Karst_T._noemde_kroonprins_fascist "Justitie: Karst T. noemde kroonprins fascist"], ''NRC Handelsblad'', 4 september 2009</ref><ref>[http://www.refdag.nl/nieuws/binnenland/de_laatste_woorden_van_karst_t_1_354008 De laatste woorden van Karst T.], [[Reformatorisch Dagblad]], 4 september 2009</ref>

De gemeente Apeldoorn maakte in november 2009 bekend dat de nasleep van het drama de gemeente tot dan toe al 650.000 euro had gekost. De kosten werden onder meer gemaakt voor de herdenkingsbijeenkomst op 8 mei 2009 en de beveiliging daaromheen.<ref>[http://www.nu.nl/economie/2132091/nasleep-koninginnedag-kost-apeldoorn-65-ton.html Nasleep Koninginnedag kost Apeldoorn 6,5 ton], NU.nl, 27 november 2009</ref>

=== Herdenkingen ===
[[Bestand:Apeldoorn_Herdenking_1.jpg|thumb|Rechtstreekse uitzending van de herdenkingsbijeenkomst in [[Orpheus (schouwburg)|Orpheus]], Marktplein Apeldoorn 8 mei 2009]]
Op de vrijdag na de aanslag bezochten veel mensen een speciale dienst in de [[Grote Kerk (Apeldoorn)|Grote Kerk]] aan de [[Loolaan]], die zelf ook een rol had gespeeld in het programma van Koninginnedag. De kerk werd bovendien opengesteld voor mensen die wilden binnenlopen voor verwerking.<ref>[http://www.destentor.nl/regio/apeldoorn/special/dramakoninginnedag/4910869/Grote-Kerk-langer-open-voor-publiek.ece Grote Kerk langer open voor publiek], [[de Stentor]], 3 mei 2009</ref> Op de zondag na het incident besteedden veel kerken in Apeldoorn en in andere plaatsen in het land aandacht aan het gebeurde. Minstens tien herdenkingsdiensten in de Apeldoornse kerken werden verstoord door aanhangers van een Duitse [[sekte]]. Zij waren van mening dat de aanslag gepleegd was als "straf van God".<ref>[http://www.parool.nl/parool/nl/266/Religie-en-spiritualiteit/article/detail/240992/2009/05/05/Sekte-verstoort-diensten-Apeldoorn.dhtml Sekte verstoort diensten], [[Het Parool]], 5 mei 2009</ref>

Bij de [[Nationale Dodenherdenking]] op [[4 mei]] werden extra veiligheidsmaatregelen getroffen door de gemeente Amsterdam. Daardoor was er minder plek voor belangstellenden dan vorige jaren. Toenmalig burgemeester van Amsterdam, [[Job Cohen]], prees in een toespraak de aanwezigheid van koningin Beatrix, wat werd ondersteund met applaus uit het publiek.

Op 8 mei 2009 werd een herdenkingsbijeenkomst gehouden in de Apeldoornse schouwburg [[Orpheus (schouwburg)|Orpheus]]. Deze besloten bijeenkomst, geleid door theologe [[Jacobine Geel]], was bedoeld voor slachtoffers, nabestaanden, hulpverleners en genodigden. Koningin Beatrix was daarbij aanwezig samen met kroonprins Willem-Alexander, prinses Máxima, prinses Margriet, Pieter van Vollenhoven, burgemeester De Graaf en leden van het [[kabinet-Balkenende IV|kabinet]]. Premier Balkenende sprak er zijn afschuw uit over de gebeurtenis: "Nederland is in zijn ziel geraakt".<ref>[http://www.refdag.nl/nieuws/binnenland/indrukwekkende_herdenkingsdienst_in_apeldoorn_1_330501 Indrukwekkende herdenkingsdienst in Apeldoorn], [[Reformatorisch Dagblad]], 8 mei 2009</ref> Belangstellenden konden de bijeenkomst volgen op grote schermen die in Apeldoorn geplaatst werden of via de [[live-uitzending|live]] televisie-uitzending. De Apeldoornse binnenstad was met strenge veiligheidsmaatregelen omgeven.
[[Bestand:Monument aanslag Koninginnedag 2009.jpg|thumb|left|Herdenkingsmonument]]
Op 6 juni 2009 kwam vrijwel de hele koninklijke familie opnieuw naar Apeldoorn, om op paleis Het Loo alsnog degenen te bedanken die Koninginnedag hadden georganiseerd. Ook bezochten de Oranjes de tentoonstelling '100 jaar Juliana', die de koningin op 30 april had willen openen. Beatrix had zelf het initiatief voor deze 'nazit' genomen.

Op 29 april 2010, een dag voor [[Koninginnedag 2010]], vond er een herdenking van de aanslag plaats aan het kruispunt bij De Naald. De koninklijke familie herdacht samen met de commissaris van de Koningin, [[Clemens Cornielje]], en de burgemeester van Apeldoorn, [[Fred de Graaf]], de aanslag bij De Naald. Ook nabestaanden van de slachtoffers waren aanwezig. Bij deze gelegenheid werd ook een monument onthuld. Het is een werk van glaskunstenaar [[Menno Jonker]], dat bestaat uit een doos met daarin blauwe en zeven witte glazen ballonnen, ter nagedachtenis aan de zeven aangereden slachtoffers die omkwamen. Koningin Beatrix onthulde het monument, daarna was er een moment van stilte. Het monument staat bij het Canadamonument vlak bij De Naald. Bij deze gelegenheid waren strenge veiligheidsmaatregelen van kracht; zó streng, dat burgemeester De Graaf ze 'absurd' noemde.<ref>[http://www.destentor.nl/regio/apeldoorn/6559299/Veiligheidseisen-naar-absurde-hoogten.ece Veiligheidseisen naar 'absurde' hoogten], de Stentor, 17 april 2010</ref>
{{Clearboth}}
{{Appendix|1=bron|2=
{{References||2}}
}}

[[Categorie:Aanslag in Nederland|Koninginnedag]]
[[Categorie:Geschiedenis van Apeldoorn]]
[[Categorie:Geschiedenis van Nederland in de 21e eeuw]]
[[Categorie:Nederlands koningshuis]]
[[Categorie:Misdrijf in 2009]]