Brontekst bekijken van 4e eeuw

{{Zijbalk jaren in eeuw|2|3|4}}
De '''4e eeuw''' (van de [[christelijke jaartelling]]) is de 4e periode van 100 jaar, dus bestaande uit de jaren [[301]] tot en met [[400]]. De 4e eeuw behoort tot het [[1e millennium]].

== Gebeurtenissen en ontwikkelingen ==
;Romeinse Rijk
[[Bestand:Constantine Chiaramonti Inv1749.jpg|thumb|120px|Buste van [[Constantijn de Grote]]]]
*Onder keizer [[Constantijn de Grote]] wordt in het [[Romeinse Rijk]] het christelijk geloof gewettigd. De keizer stelt het [[Lateraans Paleis]] ter beschikking van de pausen, die er tot 1508 zullen wonen. In [[321]] stelt hij de zondag als rustdag in voor het gehele rijk. Dit is ten gunste van de christenen die de zondag als rustdag willen houden, maar valt ook goed bij de lokale bevolking die nog de [[zon]] een belangrijke plaats in het religieuze leven geeft en waar zondag de [[rustdag]] is. Op die manier maakt hij zijn nieuw gevestigde [[godsdienst]] voor alle partijen aanvaardbaar.
*De hoofdstad van het Romeinse Rijk wordt van [[Rome (stad)|Rome]] naar [[Byzantium (stad)|Byzantium]] verplaatst, dat vanaf dan [[Istanboel|Constantinopel]] heet.
*Einde eenheid Romeinse Rijk, als [[Diocletianus]] het verdeelt in twee bestuurscentra. [[Theodosius de Grote]] is de laatste keizer van het verenigd Romeins keizerrijk. Na zijn dood in [[395]] wordt het rijk definitief opgedeeld in een westelijke helft en een oostelijke helft, met elk een eigen keizer.
* De [[Solidus (munt)|solidus]] vervangt als munteenheid de [[Aureus]].

;Europa
*Begin [[Grote Volksverhuizing]].
* De [[Salische Franken]] doorbreken voorgoed de Romeinse rijksgrens, en vestigen zich in [[Toxandrië]] het latere [[Brabantgouw|Brabant]].
* De Romeinse provincie [[Gallia Belgica]] is sinds 297 opgedeeld in [[Belgica Prima]] en [[Belgica Secunda]].
* Romeins Brittannica komt tot welvaart door graanleveranties aan Gallië.

;Godsdienst
* Sinds de vierde eeuw na Chr. wordt op 25 december het feest van [[Sol Invictus]], de Onoverwinnelijke Zon gevierd. In het christendom evolueert deze dag tot [[Kerstmis]] vanuit de gedachte, dat met de geboorte van Jezus het licht in de wereld is teruggekeerd.
* Strijd binnen de [[Rooms-katholieke Kerk]] tussen het [[Arianisme]] en het [[Drie-eenheid|Trinitarisme]]. De aanhangers van dat laatste trekken op het [[Eerste Concilie van Nicaea]] aan het langste eind. Het Arianisme houdt nog wel belangrijke steun gedurende de eeuw, onder anderen van enkele keizers.
* De moeder van keizer Constantijn [[Helena van Constantinopel]] reist naar Palestina, zoekt en vindt er de plaats waar [[Jezus (traditioneel-christelijk)|Jezus Christus]] zou zijn gekruisigd en begraven. Haar zoon laat daar de [[Heilig Grafkerk]] bouwen, waarna Jeruzalem een [[Bedevaart|pelgrimsoord]] wordt.
* [[Godsdienstvrijheid]] wordt ingevoerd in het Romeinse Rijk door het [[Edict van Milaan]] (313 n.Chr.) en weer afgeschaft door het [[Cunctos populos|Driekeizersedict]] (380).
* Vanaf 301 is het christendom staatsgodsdienst in [[Armenië]] en vanaf 385 in het [[Romeinse Rijk]].
* Kerstening van [[Zwitserland]].
* [[Gregorius van Nazianze]] en [[Basilius de Grote]] leggen de grondslag van het [[Oosters Christendom|oosterse]] kloosterwezen.
* Een aparte groep vormen de [[Laura (klooster)|laura's]]. In de laura vormen de monniken weliswaar een kleine gemeenschap onder leiding van een abt, maar ze leven als [[Heremiet (monnik)|heremieten]] afzonderlijk in hun [[Kloostercel|cellen]] of grotten. Er zijn wel een kerk en eetzaal, die bij bepaalde gelegenheden gebruikt worden. 
* Gedurende de 4e eeuw oefenen de kleine [[Woestijnvaders|kluizenaarsgemeenschapjes]] in de woestijnen rond de Egyptische steden een grote aantrekkingskracht uit op godzoekers uit de hele wereld. Naarmate hun leefstijl vastere vormen begint aan te nemen, worden zij meer en meer beschouwd als wijze en heilige geestelijke meesters en leraars.
* De ex-Romeinse soldaat [[Martinus van Tours]] sticht in [[Poitiers]] het eerste [[klooster (gebouw)|klooster]] op Gallische bodem. Later wordt hij bisschop van [[Tours (Indre-et-Loire)|Tours]], vanwaaruit hij verdergaat met de bekering van de [[Galliërs]].
* [[Hiëronymus van Stridon]] vertaalt op last van [[Paus Damasus I]] de Bijbel van uit het Grieks: de [[vulgaat]]. [[Wulfila]], missiebisschop onder de [[Visigothen]], vertaalt de Bijbel naar hun taal en ontwikkelt daarvoor een alfabet. Zo ontstaat de [[Gotische Bijbel]]

;Wetenschap
* [[Hiëronymus van Stridon]] geeft de wetenschap van de Grieken en de joden door aan het christelijke westen.
* Uitvinding van het [[astrolabium]], een toestel waarmee plaats en hoogte van een [[hemellichaam]] kan berekend worden als functie van de [[tijd]]. Het astrolabium is 1200 jaar lang het voornaamste [[wetenschappelijk instrument|instrument]] voor [[navigatie]].

;Azië
* Het rijk van de [[Sassaniden]] komt onder druk te staan door invallen van de [[Hunnen]]. Hierdoor raken steden in het oosten ontvolkt en worden er grote sommen aan buit meegenomen door de invallers. In een poging hun noordgrens te beschermen sluiten de Sassaniden hierop een verbond met het Romeinse Rijk. Met Romeinse hulp worden de muren van de stad [[Derbent (stad)|Derbent]] verstevigd en een verdedigingsmuur aangelegd in de [[Darjalkloof]] om nieuwe aanvallen tegen te houden.
* Er is een toeloop van nomadische stammen uit [[Centraal-Azië]] naar [[Noord-China]]. Hierdoor begint er een eeuwenlange politieke verdeling tussen Noord-en [[Zuid-China]].
* De [[Jin-dynastie (265-420)|Jin-dynastie]] is aan de macht.

;Afrika
*  In de [[Transsaharahandel]] wordt de [[kameel]] geïntroduceerd als lastdier, omdat deze dieren lange tijd zonder voedsel en water kunnen overleven.

== Belangrijke personen ==
* [[Ambrosius van Milaan]], [[kerkvader]] en [[bisschop]] van Milaan
* [[Augustinus van Hippo]], bisschop van Hippo, [[theoloog]], [[filosoof]] en [[kerkvader]]
* [[Basilius van Caesarea]], [[Heilige (christendom)|heilige]] en kerkvader
* [[Constantijn de Grote]], [[Lijst van Romeinse keizers|Romeins keizer]]
* [[Fa Xian]], Chinese [[boeddhisme|boeddhistische]] [[monnik]]
* [[Gregorius van Nazianze]], heilige en grondlegger van het Oosterse kloosterleven
* [[Iamblichus (filosoof)|Iamblichus]], [[neoplatonisme|neoplanistisch]] geleerde en filosoof, stichter van de ''Syrische School'' binnen het neoplatonisme
* [[Hiëronymus van Stridon]], kerkvader
* [[Johannes Chrysostomus]], [[prediker (woordverkondiger)|prediker]], [[aartsbisschop]] van [[Constantinopel]], kerkvader en [[kerkleraar]]
* [[Kumarajiva]], [[Kuqa]]se [[boeddhisme|boeddhistische]] [[monnik]], geleerde en vertaler
* [[Servaas van Maastricht]], bisschop van Tongeren.
* [[Theodosius I]], keizer van het Oost-Romeinse Rijk en daarna laatste keizer van het gehele rijk
* [[Wulfila]], [[Visigoten|Visigotische]] [[bisschop]] en vertaler van de [[Bijbel (christendom)|Bijbel]] in het [[Gotisch (taal)|Gotisch]]

== Uitvindingen en ontdekkingen ==
* De [[Kamasutra]]
* De [[Codex Sinaiticus]] en de [[Codex Vaticanus]], de vroegste christelijke bijbels

{{Navigatie decennia|4}}
{{Navigatie eeuwen|1}}
{{Commonscat|4th century}}

[[Categorie:4e eeuw| ]]