Brontekst bekijken van 1e Pantserdivisie (Polen)

{{Infobox militaire eenheid
| naam                 = 1 Polska Dywizja Pancerna<br />1st Polish Armoured Division<br />1e Poolse Pantserdivisie
| insigne              = 1e-(Poolse)-Pantserdivisie.png
| begindatum           = februari [[1942]]
| einddatum            = 1947
| land                 = {{PL}}
| krijgsmachtonderdeel = 
| organisatie          = 
| onderdeel van        = [[Eerste Poolse Legerkorps]]
| type                 = [[divisie (landmacht)|Divisie]]
| specialisatie        = 
| commandostructuur    = 
| aantal               = 16.095
| garnizoen            = 
| bijnaam              = 
| mascotte             = 
| motto                = 
| mars                 = 
| kleur                = 
| uitrusting           = 
| veldslagen           = [[Tweede Wereldoorlog]]
| deelname             = [[Zak van Falaise]]<br />[[Bevrijding van de Duitse bezetting in België (Tweede Wereldoorlog)|Bevrijding van België]]<br />[[Slag om de Schelde]]<br />[[Bevrijding van de Duitse bezetting in Nederland|Bevrijding van Nederland]]<br />bezetting van Noord-Duitsland
| onderscheidingen     = 
| commandanten         = Generaal [[Stanisław Maczek]]
}}
De '''1e Poolse Pantserdivisie''' ([[Pools]]: ''1 Polska Dywizja Pancerna''; [[Engels]]: ''1st Polish Armoured Division'') was een [[geallieerden (Tweede Wereldoorlog)|geallieerde]] [[divisie (landmacht)|pantserdivisie]] tijdens de [[Tweede Wereldoorlog]], opgericht in [[Schotland]] in februari [[1942]]. Op het hoogtepunt telde de divisie 16 000 soldaten. Commandant van deze eerste Poolse pantsereenheid was [[Generaal]] [[Stanisław Maczek]]. Sommige soldaten hadden een schuilnaam. Dit betrof soldaten die overgelopen waren uit het Duitse leger en anoniem wilden blijven om hun familie te beschermen.

== Geschiedenis ==
[[Bestand:1 Dywizja Pancerna route.jpg|thumb|Opmars van de divisie in West-Europa]]

De divisie bestond uit Poolse soldaten die na de val van Polen in [[1939]] naar [[Frankrijk]] waren gevlucht. Daar vochten ze voor de tweede maal tegen de Duitsers in [[1940]], waarna ze naar [[Engeland]] uitweken. In het kader van een Brits-Poolse overeenkomst werden een landmacht, luchtmacht en marine opgericht die op dat moment zeer welkom waren gezien de penibele situatie waarin de Britten zich bevonden, zo onderscheidden Poolse vliegers zich in de [[Battle of Britain]]. De Poolse eenheden stonden grotendeels onder Brits opperbevel, met Brits materieel en uniformen (met Poolse rangtekens), maar met de clausule dat de Polen in eigen militaire eenheden zouden strijden. Het Eerste Poolse Legerkorps werd vervolgens in Schotland opgericht, waarin de 1e Pantserdivisie en de [[Poolse 1e Onafhankelijke Parachutistenbrigade]] volledig operationele status bereikten. Gedurende zijn verblijf in Schotland van [[1942]] tot [[1944]] bewaakte dit korps 200&nbsp;km aan Britse kust.

=== Normandië ===
[[Bestand:The 1st Polish Armoured Division in the Normandy Campaign 1944 B8826.jpg|thumb|left|[[Normandië]], [[1944]]]]
Einde juli [[1944]] maakte de divisie de oversteek naar [[Normandië]]. Op 1 augustus landde de divisie in [[Arromanches]] en werd ze toegevoegd aan het [[Canadese Eerste Leger]]. Op [[8 augustus]] kwam de divisie voor het eerst in actie tijdens [[Operatie Totalize]]. Tweemaal werd ze per abuis door geallieerde vliegtuigen gebombardeerd, maar dat weerhield haar niet om een briljante overwinning te behalen op de Duitsers tijdens de gevechten om de Mont Ormel, Heuvel 262 en het stadje [[Falaise (Calvados)|Falaise]]. Deze serie offensieve en defensieve operaties zijn de geschiedenis ingegaan als de [[Zak van Falaise]], waar een groot aantal Duitse [[Wehrmacht]] en [[Schutzstaffel|SS]] divisies gevangen kwamen te zitten in een grote omsingeling (''Poche de Falaise''), waarna ze vernietigd werden. Maczeks hooggemotiveerde pantsersoldaten kregen de cruciale rol om de 'zak' bij de Duitse vluchtroute te dichten. Bij de zeer zware gevechten op [[Mont-Ormel]] weerstond de Poolse divisie de Duitse aanvallen, zowel van binnen de 'zak' als buiten. Gedurende 48 uur was een groot deel van de divisie omsingeld, met slinkende voorraden munitie en proviand, totdat ze eindelijk ontzet werden door geallieerde eenheden. De [[Polen]] leden zware verliezen maar hadden wel standgehouden en ook 5000 [[Duitsland|Duitsers]] krijgsgevangen gemaakt, inclusief een divisiecommandant. De Poolse soldaten die sneuvelden in Normandië liggen begraven op de [[Poolse militaire begraafplaats in Grainville-Langannerie]].

=== België en Nederland ===
[[Bestand:The Polish Army in the North-west Europe Campaign, 1944-1945 KY44011.jpg|thumb|[[Breda]], [[1944]]]]
Na de geallieerde uitbraak uit Normandië achtervolgde de Poolse 1e Pantserdivisie de Duitsers langs de kust van het Engelse kanaal. De divisie kwam nabij [[Poperinge]], België binnen en bevrijdde o.a. [[Ieper]] (6 september), [[Roeselare]] en [[Tielt]] (7 september), [[Hooglede]], [[Ruiselede]], [[Aalter]] (8 september), [[Evergem]], [[Sint-Niklaas]] (9 september), [[Lokeren]] (12 september), [[Stekene]] en [[Sint-Gillis-Waas]] (14 september), [[Moerbeke (Waasland)|Moerbeke]] (16 september) en [[Beveren (Oost-Vlaanderen)|Beveren]]. Medio september namen de Polen deel aan de [[Strijd om de Scheldemonding]] waarbij de divisie de oostelijke helft van [[Zeeuws-Vlaanderen]] van Duitsers zuiverde en ondertussen [[Axel (plaats)|Axel]] (in een bloedige strijd) en [[Terneuzen (stad)|Terneuzen]] bevrijdde. Eind september werden ze ingezet in de Noorderkempen en bevrijdden ze Merksplas (30 sept) en Baarle Hertog/Nassau (1 tot 25 okt). Op [[29 oktober]] [[1944]] werd [[Breda (stad)|Breda]] zonder burgerverliezen bevrijd, dankzij een succesvolle flankaanval van generaal Maczek. De winter van 1944-'45 betekende een periode van stilstand voor de divisie, waarbij ze aan de zuidoever van de [[Maas]] een sector bewaakte, van [[Tholen (eiland)|Tholen]] via [[Moerdijk (plaats)|Moerdijk]] tot bij [['s-Hertogenbosch]]. Een vervelende periode vanwege de kou en regelmatige schermutselingen met Duitse patrouilles aan de noordoever van de Maas, waarvan het gevecht om [[Capelse Veer]] het bloedigst was. Aan geallieerde zijde bestond de vrees dat het Duitse bruggenhoofd bij Capelse Veer door de Duitsers gebruikt zou worden voor een aanval richting [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] en tot steun aan het [[Ardennenoffensief]].

Begin [[1945]] werd de divisie overgeplaatst naar [[Overijssel]] waarna ze langs de Nederlands-Duitse grens oprukte, door [[Drenthe]] en [[Groningen (provincie)|Groningen]]. Hierbij werden onder meer [[Emmen (Drenthe)|Emmen]], [[Veendam (plaats)|Veendam]] en [[Stadskanaal (plaats)|Stadskanaal]] door de Polen bevrijd.

=== Duitsland ===
In april [[1945]] betrad de Poolse 1e Pantserdivisie Duits grondgebied. Een memorabel en vreugdevol moment was toen vlak daarna het krijgsgevangenenkamp [[Oberlangen]] werd bevrijd. Toevallig zaten daar ruim 1700 Poolse vrouwelijke opstandelingen die na de [[Opstand van Warschau (1944)|Opstand van Warschau]] krijgsgevangen waren gemaakt. Op [[6 mei]] veroverde de divisie de [[Kriegsmarine]]basis [[Wilhelmshaven]], waar generaal Maczek de capitulatie accepteerde van de basis, een deel van de vloot en tien infanteriedivisies. Daar eindigde de opmars van de divisie. Kort daarop kreeg ze versterking van de [[Poolse 1e Onafhankelijke Parachutistenbrigade]]. Tot [[1947]] voerde ze bezettingstaken uit in [[Noord-Duitsland]] waarna de pantserdivisie ontbonden wordt. Een meerderheid van de soldaten kon niet terug naar het inmiddels communistische Polen (zij die dat wél deden werden gearresteerd wegens "anticommunisme"; een aantal officieren van de divisie en andere eenheden werd ter dood veroordeeld) en moest een nieuw leven beginnen in het Westen. De Poolse veteranen van deze divisie, het [[Poolse 2e Korps]] en overige eenheden verspreidden zich over de hele wereld. Ze vestigden zich met name in [[Verenigd Koninkrijk|Groot-Brittannië]] en [[Canada]], maar ook in [[België]] en [[Nederland]].

== Tradities ==
[[Bestand:Stanislaw Maczek.jpg|thumb|[[Stanisław Maczek|Generaal Maczek]], [[1944]]]]
In het huidige Polen heeft de Poolse 11e Lubuska Pantsercavaleriedivisie te Zagan de tradities overgenomen van Maczeks divisie. De 11e divisie, uitgerust met ex-Bundeswehr [[Leopard 2]]-tanks, is inmiddels een van de Poolse divisies die voor [[Noord-Atlantische Verdragsorganisatie|NAVO]]-operaties kan worden ingezet.

Het wapen van de divisie van [[Generaal Maczek|Maczek]] verwees naar de helm en verentooi van de Poolse Huzaren, soldaten te paard, die beroemd werden bij de Ontzetting van Wenen in de 17de eeuw.  <ref>[https://www.poleninbeeld.nl/maatschappij/geschiedenis/poolse-huzaar-of-black-devils/ Poolse Huzaar of Black Devils? - Polen in Beeld]</ref>  

== Eenheden en regimenten in 1944-45 ==
;10e Pantserbrigade (''10 Brygada Kawalerii Pancernej'') - Kol. Tadeusz Majewski :
*1e Pantserregiment (''1 pułk pancerny'') - Lkol. Antoni Stefanowicz
*2e Pantserregiment (''2 pułk pancerny'') - Lkol. Stanislaw Koszustki
*24e [[Regiment]] [[Ulanen]] (gepantserd); (''24 pułk ułanów'') - Lkol. J. Kański en (vanaf 25 augustus '44) Maj. Romuald Dowbór
*10e Regiment [[Dragonder]]s (gemotoriseerde [[infanterie]]); (''10 pułk dragonów'') - Lkol. Władysław Zgorzelski
;3e Infanteriebrigade (''3 Brygada Strzelców'') - Kol. Marian Wieroński '''(4.12.1943 – 24.8.1944)''' / Franciszek Skibinski (26.8.1944 – 18.1.1945) / Wladyslaw Dec (19.1.1945 – 1.4.1947)
*[[1e Bataljon Poolse Bergjagers]], ook genoemd Jagers van ''[[Podhale]]'' (''1 Batalion Strzelców Podhalańskich'') - Lkol. Karol Complak
*8e Infanteriebataljon (''8 Batalion Strzelców'') - Lkol. Aleksander Nowaczyński
*9e Infanteriebataljon "Vlaanderen" (''9 Batalion Strzelców Flandryjskich'') - Lkol. Zygmunt Szydłowski
*1e Zware [[Mitrailleur]]compagnie (''Samodzielna kompania Ciezkich Karabin Maszynowych'') - Maj. M. Kochanowski
;Divisie Artillerie (''Artyleria dywizyjna'') - Kol. Bronislaw Noël :
*1e Gemotoriseerde Artillerieregiment (''1 pułk artylerii motorowej'') - Lkol. Jozef Krautwald
*2e Gemotoriseerde Artillerieregiment (''2 pułk artylerii motorowej'') - Lkol. Karol Maresch
*1e Antitankregiment (''1 pułk artylerii przeciwpancernej'') - Maj. R. Dowbór en (vanaf 25 augustus '44) Maj. Otton Zygmunt Eysymont
*1e Luchtdoelartillerie-regiment (''1 pułk artylerii przeciwlotniczej'') - Lkol. O. Eminowicz, later Maj. W. Berendt
;Divisie ### ### &#123;HTMLENTITY :1720615800448&#125; not found ###INTERNALLINK :1720569655822&#125; not found ### (''saperzy dywizyjni'') - Kol. J. Dorrantt
*10de Compagnie Genietroepen - maj. Wiktor Neklaws
*11de Compagnie Genietroepen - maj. Wladyslaw Pogorzelski
*1ste Compagnie Geniepark - kap. Adam Gorczyca
*Peloton Bruggenbouwers - luit. Tadeusz Sala
;Overige eenheden :
*10e Cavalerieregiment (gemotoriseerd) (''10 pułk strzelców konnych'') (verkenners) - Maj. J. Maciejowski
*Hoofdkwartier, Militaire Politie
*Verbindingen (''1 batalion łączności'') - Lkol. J. Grajkowski
*Administratie, Krijgsraad, Kerk, Geneeskundige dienst, Reserve-eenheden

=== Cijfers ===
*885 - officieren en onderofficieren
*15.210 - soldaten
*381 - [[tank (voertuig)|Tanks]] (voornamelijk [[M4 Sherman]])
*473 - [[artillerie]] (merendeel gemotoriseerd)
*4050 - overige voertuigen

=== Verliezen (1944-1945) ===
*~1100 gesneuveld
*~3500 gewond
De grootste begraafplaats van de divisie bevindt zich te [[Poolse militaire begraafplaats in Grainville-Langannerie|Grainville-Langannerie]] in Normandië (650 graven). In België liggen de meeste slachtoffers begraven te [[Lommel]] en in Nederland op het [[Pools militair ereveld Breda|Pools militair ereveld]] in [[Breda (stad)|Breda]].

== Bibliografie ==
* K. JAMAR (Jan MAROWSKI), ''Śladami gąsienic Pierwszej Dywizji Pancernej'', 1946 (Engelse vertaling: With the tanks of the 1st Polish Armoured Division), Hengelo, Holland, H. L. Smit & Zn., 1946, 332 blz
* Tadeusz MAJEWSKI, ''1. Dywizja Pancerna w walce, Bruksela 1947'', 401 blz.+ bijlagen
* Zbigniew TOMKOWSKI, ''Generał Maczek najstarszy zołnierz rzeczypospolitej'', Psilon, 1994, 126 blz.
* Juliusz L. ENGLERT - Krzystof BARBARSKI, ''Generał Maczek I żolnierze 1 Dywizji Pancernej'', Instytut Polski I Muzeum in. gen. Sikorskiego, Polska Fundacja Kulturina, 1992
* Witold A. DEIMEL, ''The Life and Career of General Stanislaw Maczek: An Appreciation'', in: (Peter D. Stachura ed.) Themes of Modern Polish History: Proceedings of a Symposium on 28 March 1992. In Honour of the Century of General Stanislaw Maczek, Glasgow, The Polish Social and Educational Society, 1992
* Jerzy MAJKA, ''Generał Stanisław Maczek'', Wydawn, Libra, 2005, 109 blz.
* Piotr POTOMSKI, ''Generał broni Stanisław Wladyslaw Maczek 1892 – 1994'', Wojskowe Centrum Edukaciji Obywatelskiej, 2012, 121 blz.
* Piotr POTOMSKI, ''Lieutenant General Stanislaw Maczek 1892 – 1994'', Military Center for Civic Education
* Zbigniew MIECZKOWSKI, ''The soldiers of General Maczek in World War II, Warsaw'', London, 2004,
* Evan MCGILVRAY, ''The Black Devil’s March. A Doomed Odyssey. The 1st Polish Armoured Division 1939-45'', West Midland, Helion & Company Ltd, 2005, 153 blz. (vertaling in het Pools: Jaroslaw KOTARSKI, Marsz Czarnych Diablów. Odyseja Dywizji Pancernej Generala Maczka, uitgever: Dom Wydawniczy Rebis, Poznan)
* Evan MC GILVRAY, ''Man of Steel and Honour: General Stanislwaw Maczek'', West Midland (UK), Helion & Company Ltd, 2012, 250 blz.
* Marnik BRAET - Frank GELAUDE, ''1e Poolse Pantserdivisie van generaal Maczek Gesneuvelden bij bevrijding 1944-1945 van Abele tot Zondereigen'', Tielt, 2014, 192 blz. (herdruk 2019 met lijst van ca. 120 Poolse veteranen)

== Zie ook ==
*[[Polen tijdens de Tweede Wereldoorlog]]

== Externe links ==
*[http://www.polandinexile.com/polisharmy.html Engelstalige website over de divisie]
*[http://www.polishwargraves.nl/oos/0907.htm Galuba Leon]
{{Appendix}}

[[Categorie:Poolse militaire eenheid in de Tweede Wereldoorlog]]