Colani: 1 versie geïmporteerd

2023-04-19T19:45:06Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

{{Zie artikel|Voor het gelijknamige lied zie [[De zilvervloot]]. Voor ''Zilvervlootsparen'' of ''Zilvervlootrekening zie het lemma [[Jeugdspaarwet]].}}
[[bestand:16th century Portuguese Spanish trade routes.png|thumb|Internationale handelsroutes: wit zijn Spaanse routes en blauw van Portugal]]
[[Bestand:Bakhuizen, Battle of Vigo Bay.jpg|thumb|Gevecht om een Spaanse zilvervloot in de Baai van Vigo]]
De '''zilvervloot''' was in de 16e en 17e eeuw een jaarlijks [[konvooi]] van schepen, waarin kostbaarheden van de [[Spaanse koloniën]] in [[Amerika (continent)|Amerika]] werden verscheept naar Spanje. In [[Nederland]] is de zilvervloot vooral bekend van de [[Slag in de Baai van Matanzas|verovering ervan]] door [[Piet Hein (zeevaarder)|Piet Hein]] in [[1628]].

== Hoofdroutes ==
Het scheepvaartverkeer tussen Spanje en de [[Nieuwe Wereld]] kende een jaarlijks terugkerend patroon.<ref name=JHP>{{en}} {{Aut|J.H. Parry}} ''The Spanish Seaborne Empire'', Hutchinson & Co, London (1966) pp.133-135</ref> De schepen vertrokken vanuit [[Sanlúcar de Barrameda|Sanlúcar]], bij [[Sevilla (stad)|Sevilla]], in de maand mei. Via de [[Monapassage]] bereikten ze de [[Caraïbische Zee]]. Hier splitste de vloot, maar het grootste deel voer verder naar [[Veracruz (stad)|Veracruz]] in Mexico. In augustus vertrok een tweede vloot uit Spanje. Zij voeren een meer zuidelijke koers en kwamen via de [[Bovenwindse Eilanden (Kleine Antillen)|Kleine Antillen]] de zee binnen.<ref name=JHP/> De meeste schepen hadden [[Nombre de Dios (Panama)|Nombre de Dios]] als eindbestemming. Hier werden de Spaanse goederen uitgeladen en werd het [[zilver]] geladen voor de thuisreis. De vloot vertrok naar [[Cartagena (Colombia)|Cartagena]], hier was een beschutte en goed beveiligde [[Baai van Cartagena de Indias|baai]] waar de schepen proviand konden inslaan.

In januari vertrok de vloot uit Cartagena. Ze voeren naar het noordwesten en tussen Cuba en [[Yucatán (schiereiland)|Yucatán]] bereikten ze de [[Golf van Mexico]] om af te meren in Havana.<ref name=JHP/> De vloot uit Veracruz had een kortere reis af te leggen en deze vertrok in februari om na ongeveer een maand aan te komen in Havana. De [[Baai van Havana]] bood een veilige ligplaats en de [[Fort (vesting)|forten]] van de stad bewaakten de toegang. Hier werden noodzakelijk reparaties gedaan en proviand ingenomen. Voor de start van het [[Tropische cycloon|orkaanseizoen]], van 1 juni tot 30 november, vertrokken de schepen naar Spanje.<ref name=JHP/> De vloot nam eerst een noordelijke route tot ze de westenwind in de zeilen kregen die ze naar Spanje bracht.<ref name=JHP/>

== Zilvervloot ==
[[Bestand:Amaro Pargo.jpg|thumb|De Spanjaard [[Amaro Pargo]], kaper en koopman, was begin 18e eeuw een bekende deelnemer aan de zilvervloten]]
De zilvervloot, of ''La Flota de Indias'', bestond dus uit twee vloten. De ene vloot, de ''terra firma'', kwam van de kust van Panama, waar [[zilver]] uit [[Potosí (stad)|Potosí]] en andere waardevolle lading werd geladen die vanaf de [[Grote Oceaan]] eerst naar [[Panama-Stad]] en van daaruit met [[muildier]]en verder over de bergen van de Panamese landengte naar de oostkust was vervoerd naar Nombre de Dios. De andere vloot, de St-Jacobsvloot, kwam van [[Mexico (land)|Mexico]] ([[San Juan de Ulúa]]) en [[Honduras]]. In Havana werden de vloten bijeengevoegd om gezamenlijk naar Europa te varen.

Het konvooi werd vanaf 1526 georganiseerd vanuit [[Sevilla (stad)|Sevilla]] waar een handelsgilde, het ''[[Casa de Contratación]]'', het [[Privilege (recht)|privilege]] had op de handel van en naar Amerika. Vanaf 1543 was het verplicht dat alle zilverschepen zwaarbewapend waren. Meestal nam men daarvoor het nieuwe en wendbare [[galjoen (schip)|galjoen]]-type. De waarde van het vervoerde zilver was gigantisch; eerst zo'n 12 miljoen [[dukaat|dukaten]] per jaar, maar eind 16e eeuw groeiend tot 25 miljoen dukaten. De opbrengst vormde het leeuwendeel van de Spaanse koloniale winst en het zilver was de motor achter de wereldhandel op Azië. In 1595 werd Manilla de hoofdstad van de [[Filipijnen]]. De stad werd het centrum van de Spaanse trans-Pacifische handel. De [[Manillagaljoen]]en voeren beladen met zilver en andere [[edelmetaal|edelmetalen]] van [[Acapulco de Juárez|Acapulco]] naar Manilla, om daar [[specerijenhandel|specerijen]], [[porselein]], [[zijde (textiel)|zijde]] en andere waardevolle goederen uit [[Zuidoost-Azië]] te kopen bedoeld voor de [[Europa (werelddeel)|Europese]] markt.

Een dergelijke rijkdom trok allerlei [[Piraterij (zeeroverij)|piraten]] en [[kaper (kapitein)|kaper]]s aan, maar het lukte hen maar zelden om iets te onderscheppen; gedurende het bestaan van het konvooisysteem zou maar zo'n vijf promille van de transportschepen in vijandelijke handen vallen. Een vroege en vasthoudende kaper was de Engelsman [[Francis Drake]]. In 1573 overviel hij het landtransport over de [[landengte van Panama]] en in 1578 onverwachts aan de westkust van Zuid-Amerika een klaarliggend zilverschip wegkaapte — waarna hij moest ontsnappen door de hele wereld rond te varen. In 1583 lag hij met een vloot in hinderlaag voor [[Sevilla (stad)|Sevilla]], zij het zonder succes. De enige die ooit een hele deelvloot met zilver en al zou veroveren was Piet Hein.

== De zilvervloot van 1628 ==
{{Zie hoofdartikel|Slag in de Baai van Matanzas}}
Piet Hein maakte namens de [[West-Indische Compagnie]] (WIC) in [[1626]] een plan om de zilvervloot te kapen, en de kostbaarheden naar de [[Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden]] te verschepen. De Republiek was op dat moment verwikkeld in de [[Tachtigjarige Oorlog]] met Spanje. [[Kaapvaart|"Zeeroverij" in opdracht van een staat]] was in die jaren heel gebruikelijk en legaal. In 1624 probeerde [[Jacques l'Hermite]] een zilvervloot te veroveren voor de kust van Peru. Alhoewel de Nederlanders goed geïnformeerd waren, kwam hij enkele dagen te laat.

In [[1627]] pleegde Piet Hein twee kleinere kaperijen in [[Allerheiligenbaai]], in september 1628 veroverde hij de zilvervloot in de [[Slag in de Baai van Matanzas]] ([[Cuba (eiland)|eiland Cuba]]). De andere vloot vertrok vanaf het huidige Venezuela. De halve vloot vanuit Venezuela was gewaarschuwd, en bleef buiten bereik. De buit bedroeg onder meer 177.000 pond [[zilver]] en de duizend [[parel]]s waren in 1628 11 à 12 miljoen toenmalige [[Nederlandse gulden|gulden]] waard. Een timmerman verdiende in die tijd zo'n 200 à 300 gulden per jaar. De oorlog tegen Spanje kon er een jaar lang mee betaald worden. Schattingen over de huidige waarde van de buit lopen uiteen van € 100 miljoen op basis van de huidige zilverprijs en € 100 miljard op basis van wat er in die tijd met het geld gedaan kon worden. [[Stadhouder]] [[Frederik Hendrik van Oranje|Frederik Hendrik]] en vlootvoogd Piet Hein kregen een fors aandeel in de buit.{{Bron?||2019|07|06}} De kapiteins kregen een gering bedrag. [[Witte de With]], een van de kapiteins, was daarover erg boos.<ref>NRC, auteur [[Luc Panhuysen]] [https://www.nrc.nl/nieuws/2009/04/10/witte-de-with-sloeg-er-van-jongs-af-hard-op-los-11711349-a231844 Witte de With sloeg er van jongs af hard op los, 10 april 2009]</ref>

Het [[Beleg van 's-Hertogenbosch (1629)|Beleg van Den Bosch]] door ''stedendwinger'' Frederik Hendrik is met geld van de zilvervloot gefinancierd. De WIC keerde dat jaar een record van 50% [[dividend]] uit. De vloot werd na een thuisreis die niet zonder moeilijkheden en incidenten verliep begin januari 1629 op de rede van [[Hellevoetsluis (plaats)|Hellevoetsluis]] ontscheept. Per paard en wagen werd de buit in zeven dagen naar [[Amsterdam]] gebracht. De verovering van de zilvervloot was niet alleen een financiële, maar vooral ook een morele overwinning op de Spanjaarden. Merkwaardig is dat ook de bevolking van [[Madrid (stad)|Madrid]] opgetogen was, omdat ze hun gehate regering deze nederlaag gunden.

In het jaar [[1702]] werd er door de Nederlanders opnieuw een zilvervloot gekaapt, ditmaal samen met de [[Engeland|Engelsen]]. Dit gebeurde onder leiding van [[Philips van Almonde (admiraal)|Philips van Almonde]] vlak voor de Spaanse kust in de Baai van [[Vigo (Spanje)|Vigo]]. De opbrengst viel echter tegen omdat het meeste zilver al veilig aan land was gebracht.

== Lied ''De Zilvervloot'' ==
De verovering van de zilvervloot was niet alleen een financiële, maar vooral ook een morele overwinning van de Republiek. Piet Hein werd in de negentiende eeuw (1844) geëerd met lied ''[[De zilvervloot]]'', gecomponeerd door [[Joannes Josephus Viotta|J.J. Viotta]], dat tegenwoordig nog steeds gezongen wordt, zij het niet altijd met de tekst van [[Jan Pieter Heije|J.P. Heije]].

== Trivia ==
* Van [[1958]] tot [[1991]] was de ''Zilvervlootrekening'' de naam van een spaarvorm voor jongeren volgens de [[Jeugdspaarwet]].

{{Appendix}}

[[Categorie:Scheepvaartroute]]
[[Categorie:Trans-Atlantische scheepvaart]]
[[Categorie:Spaanse koloniale geschiedenis]]

Zilvervloot - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd