Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

2024-12-02T12:17:26Z

Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

Nieuwe pagina

{{Infobox motorfietstype
| naam = Zündapp KS 750
| afbeelding = Zündapp KS 750 01.jpg
| onderschrift =
| merk = [[Zündapp]]
| aka =
| categorie = [[Wehrmachtsgespann]]
| jaren = 1940-1948
| voorganger =
| opvolger =
| herkomst = {{DE-1935}}
| motortype = [[Kopklepmotor]]
| bouwwijze = [[Langsgeplaatste motor|Langsgeplaatste]] 170º-tweecilinder [[boxermotor]]
| koeling = [[Luchtkoeling|Lucht]]
| boring = 75 mm
| slag = 85 mm
| cilinderinhoud = 751 cc
| brandstofsysteem = 1 x [[Solex (carburateur)|Solex]] Type 30 BFRH [[carburateur]]
| ontsteking = Magneet
| smering = [[Wet-sumpsysteem]]
| compressieverhouding = 1:6,2
| vermogen = 26 pk bij 4.000 tpm
| topsnelheid = 97 km/uur
| koppel = 51,5 Nm/5 kgm bij 2.650 tpm
| bereik =
| draaicirkel = 5 meter
| primaire aandrijving = [[Tandwiel]]en
| koppeling = Meervoudige droge plaat
| versnellingen = 4 vooruit, 4 achteruit, hoge en lage [[gearing]]
| secundaire aandrijving = [[Asaandrijving|As]] met [[sperdifferentieel]]
| frame = [[Plaatframe]]
| voorvork = Ingekapselde [[trapeziumvork]]
| achtervork = Star
| remmen = [[Trommelrem]]men, voor mechanisch, achter en zijspan hydraulisch
| tankinhoud = 24 liter
| droog gewicht = 110 kg (zonder zijspan)
| lengte = 2.000 mm
| breedte = 750 mm (zonder zijspan)
| hoogte = 800 mm
| gewicht = 420 kg volledig uitgerust
| zithoogte = 680 mm
| wielbasis = 1.300 mm
| bodemvrijheid = 130 mm
| banden = 16 x 4,5 [[inch]]
}}
De '''Zündapp KS 750''' was een [[Wehrmachtsgespann]] dat door de Duitse [[Wehrmacht]] werd ingezet tijdens de [[Tweede Wereldoorlog]].
{{inhoud links}}

==Voorgeschiedenis==
Al in de aanloopjaren naar de Tweede Wereldoorlog besefte de Wehrmacht dat er behoefte was aan een licht, terreinvaardig voertuig dat zowel voor verkenningsopdrachten als het snelle vervoer van personen gebruikt kon worden. Motorfietsen, met name [[zijspancombinatie]]s en [[tricycle]]s, hadden hun nut al tijdens de [[Eerste Wereldoorlog]] bewezen, maar toen waren er nog weinig terreinvaardige militaire voertuigen gebouwd. Dit waren dan ook vrijwel uitsluitend omgebouwde civiele voertuigen geweest, die zelfs als [[mitrailleur]]drager waren ingezet. Overal ter wereld werden nieuwe driewielers ontwikkeld, hetzij als zijspancombinatie, hetzij als driewieler. Deze werden zelfs aangepast om [[luchtdoelgeschut]] en [[Mortier (wapen)|mortier]]en te dragen. In de [[1930-1939|jaren dertig]] werden ook in [[Duitsland]] proeven genomen met licht verbouwde, civiele zijspancombinaties, gebaseerd op de [[BMW R12]], de [[BMW R71]], de [[Zündapp]] KS 600 en de zware viercilinder Zündapp K 800. Uiteindelijk gaf de Wehrmacht zowel BMW als Zündapp de opdracht een militaire zijspancombinatie te ontwikkelen, waaraan een aantal eisen werden gesteld:
* 500 kg belading, overeenkomstig met drie soldaten met hun wapens, munitie en bepakking
* een [[kruissnelheid]] van 80 km/h en een topsnelheid van 95 km/h, een minimumsnelheid van 4 km/h om met marcherende troepen mee te kunnen rijden
* 4,5 × 16 [[inch]] banden (daarmee waren ze uitwisselbaar met die van de [[KdF-Wagen]] en de [[Volkswagen Kübelwagen]])
* 150 mm [[bodemvrijheid]] en ruimte in de spatborden voor het aanbrengen van [[sneeuwketting]]en

==Ontwikkeling==
[[Bestand: Zündapp KS 750.jpg|miniatuur|links]]
BMW had al vanaf 1921 ervaring met zware [[boxermotor]]en en produceerde al sinds 1925 [[kopklepmotor|kopkleppers]]. Zündapp had pas in 1933 haar eerste, door [[Küchen|Richard Küchen]] samen met zijn broer Xaver ontwikkelde boxermotoren uitgebracht. Na een hooglopende ruzie met productieleider Erich Zipperich was Richard Küchen in 1934 naar [[DKW]] vertrokken. Ernst Schmidt had de boxers doorontwikkeld tot kopkleppers. De succesvolle KS 600 was van zijn hand. Küchen had al tijdens de Eerste Wereldoorlog laten blijken niets op te hebben met de "Wehrdienst", maar hij werd als een soort van vervangende dienstplicht teruggeplaatst bij Zündapp om aan het nieuwe Wehrmachtsgespann te werken.

Aanvankelijk werd bekeken of de 600 cc Zündapp KS 600 kon dienen als basis voor het Wehrmachtsgespann. Vrijwel de hele machine zou echter verstevigd moeten worden, waardoor men sneller een geheel nieuwe motorfiets kon ontwikkelen. Al in 1939 werden de eerste twee [[prototype]]n aan het [[Oberkommando des Heeres]] ter beschikking gesteld voor proefnemingen. Dit waren 700cc-modellen, waarbij de [[cilinder (motor)|cilinders]] elk 5° hoger stonden om voldoende bodemvrijheid te verkrijgen. De uiteindelijke versie zou een cilinderinhoud van 751 cc krijgen.

Al snel bleek dat de KS 750 veel beter was dan de [[BMW R75 Wehrmachtsgespann|BMW R 75]]. BMW kreeg de opdracht de KS 750 in [[licentie]] te gaan bouwen, maar weigerde. Daarop kreeg BMW de opdracht de door Küchen ontworpen zijspanwielaandrijving, het hydraulische remsysteem en de wielen over te nemen. Bovendien kwamen BMW en Zündapp overeen zo veel mogelijk onderdelen uitwisselbaar te maken, zodat de onderdelenvoorziening eenvoudiger zou worden. In 1940 leverde Zündapp zeven testexemplaren af, en het Oberkommando verklaarde in april van dat jaar dat de machine ingezet kon worden. In het voorjaar van 1941 begon de productie van de KS 750. De machine werd geleverd aan het [[Heer (Wehrmacht)|Heer]], de [[Luftwaffe (Wehrmacht)|Luftwaffe]] en het [[Afrikakorps]]. De productie liep zelfs na de oorlog door tot in 1948. [[Neurenberg]] lag na juli 1945 in de [[Amerikaanse bezettingszone in Duitsland|Amerikaanse bezettingszone]]. Na de oorlog werden nog een kleine 350 exemplaren geproduceerd. Ook de BMW fabriek in [[Eisenach]], die in de [[Sovjet-bezettingszone in Duitsland|Sovjet-bezettingszone]] lag, nam nog na de oorlog proeven met modellen op basis van de R 75/KS 750. Deze werden in een kleine oplage geproduceerd door [[AWO]] in [[Suhl]]. Deze AWO Type 275/3 was ontwikkeld op basis van de BMW, maar men was overtuigd van het voordeel van de hoger liggende cilinders van de Zündapp. Daarom kreeg de AWO 700 een 166° boxermotor. Bij AWO werden zeven [[prototype]]s en tien productiemodellen gebouwd. Tot productie in de [[Verenigde Staten]], de [[Sovjet-Unie]] of [[China]] is het nooit gekomen.

==Motor==
[[Bestand: MOTOR.jpg|miniatuur|links]]
De motor was een op 751 cc gebrachte tweecilinder [[kopklepmotor|kopklep]] [[boxermotor]] met twee [[kleppen]] per [[cilinder (motor)|cilinder]]. De cilinders waren ter verhoging van de [[bodemvrijheid]] iets opgetild, waardoor het een 170° motor was. Waarschijnlijk was er een gewone 180° [[krukas]] toegepast, waardoor de motor onmerkbaar iets onregelmatig liep. De [[cilinderkop]]pen waren van [[aluminium]], en waren samen met de kleppendeksels ruim voorzien van koelribben, om ook voldoende [[rijwindkoeling]] te krijgen bij zeer lage (mars) snelheden. Alle lagers waren [[rollend lager|rollende lager]]s. De [[nokkenas]]aandrijving en de aandrijving van de [[oliepomp]] geschiedden met [[tandwiel]]en vanaf de [[krukas]]. Er was slechts één [[carburateur]] toegepast, een [[Solex (carburateur)|Solex]] BFR30 autocarburateur, die voor de KS 750 werd aangepast zodat de motor bleef lopen onder een grote hellingshoek 'wel tot 45 graden'. Accu ontsteking werd bewust weggelaten, om problemen met de accu te voorkomen. Daarom werd magneetontsteking toegepast. Toch was er een [[loodaccu]] aan boord: deze was achter de linker cilinder geplaatst. Hoewel de cilinderkoppen identiek waren aan die van de KS 600, waren ze niet uitwisselbaar omdat het 5° hoekverschil van de cilinders andere boorgaten vereiste.

==Aandrijving==
De [[Koppeling (aandrijving)|koppeling]] was een droge, tweeschijfs platenkoppeling. De [[versnellingsbak]] had vier versnellingen vooruit en één achteruit. Als de lage [[gearing]] was ingeschakeld, waren de hoogste drie versnellingen geblokkeerd. Door het hoge motorkoppel kon de machine op de verharde weg in de tweede versnelling wegrijden. In het terrein was de eerste versnelling voldoende. Alleen in zware terreinomstandigheden was de lage gearing nodig. Maar deze werd ook als "kruipversnelling" gebruikt, om marcherende troepen te kunnen begeleiden. De versnellingen werden met de [[voetschakeling|voet]] geschakeld, maar dat kon ook met de hand gebeuren. Als met de voet geschakeld werd, bewoog de handversnelling mee, en werkte op die manier als [[versnellingsindicator]]. De achteruit en de hoge- en lage gearing werden uitsluitend met de hand geschakeld. Alle vertandingen waren recht, waardoor de versnellingsbak een enigszins gierend geluid veroorzaakte (vergelijkbaar met een moderne auto die achteruit rijdt). Het [[differentieel (werktuigbouwkunde)|differentieel]] was een verdeeldifferentieel: 70% van de aandrijving ging naar het achterwiel en 30% naar het zijspanwiel. Daardoor trok de combinatie niet scheef bij het accelereren, zoals de meeste [[zijspancombinatie]]s wel doen. Op de achteras zat een [[sperdifferentieel|differentieelsperinrichting]]. Er was geen [[Voorloop (techniek)|voorloop]] toegepast: om de aandrijflijn te vereenvoudigen zat het zijspanwiel naast het achterwiel.

==Remsysteem==
Op het achter- en het zijspanwiel werd voor het eerst een [[hydraulisch]] [[rem]]systeem toegepast. Ook dit werkte asymmetrisch: het zijspanwiel had een wielremcilinder van 19 mm, het achterwiel een van 22 mm. Een snelkoppeling sloot het systeem af wanneer het [[zijspan]] werd afgekoppeld. De voorrem werkte mechanisch en werd door een [[bowdenkabel]] bediend. De [[trommelrem]]men van 250 mm waren identiek, omdat de wielen uitwisselbaar waren en er ook een reservewiel aan boord was

==Rijwielgedeelte==
Het [[frame (fiets)|frame]] van de KS 750 was geheel nieuw ontworpen en het eerste [[buisframe]] dat Zündapp voor de zware machines toepaste. Om het sterker te maken was het opgetrokken uit 5 mm dikke ovale buizen. De [[voorvork]] was een ingekapselde [[parallellogramvork]], die beter geschikt was voor het gebruik van een zijspan. Dat bleek ook uit de testen en dit was een van de redenen dat de KS 750 beter voldeed dan de BMW R 75.

==Zijspannen==
===BW 40===
Zündapp bouwde aanvankelijk zijn eigen BW 40-zijspan aan de machine. Dit maakte de combinatie 25 mm smaller dan het latere BW 43-zijspan. De BW 40 had een buisframe met [[torsieveer|torsievering]] op de zijspanbak. Het zijspanwiel was niet afgeveerd. De letters "BW" stonden voor "Beiwagen", het getal "40" voor het eerste productiejaar: 1940.

===BW 43===
Vanaf 1943 werd besloten slechts één zijspan te gebruiken voor zowel de BMW R 75 als de Zündapp KS 750. Dit werd het eenvoudiger te produceren zijspan van BMW, de Seitenwagen 286/1. Bij Zündapp ging het BW 43 heten. Dit zijspan had een rechthoekig buisframe met een [[swingarm]] [[wielophanging]]. In het achterste framedeel bevond zich de aandrijfas van het zijspan evenals de torsieveer voor het zijspanwiel. De zijspanbak was op zichzelf aan de achterkant door twee [[bladveer|bladveren]] afgeveerd, aan de voorkant in rubber gelagerd. Door de verschillende aandrijf- en veertechnieken waren de zijspannen niet uitwisselbaar.

==Tank==
De KS 750 had net als de BMW R 75 een 24 liter tank. Bij de BMW zat boven op de tank het luchtfilterhuis, waardoor de doorwaaddiepte aanmerkelijk groter was. De Zündapp had boven op de tank een kastje waarin papieren, de gebruiksaanwijzing en de reservedelenlijst opgeborgen waren.

==Productieaantallen==
{|align="left" class="wikitable"
!jaar!!aantal!!framenummers
|-
| align="left" | 1939
| align="center" |2
| align="center" |prototypen
|-
| align="left" | 1940
| align="center" |7
| align="center" |600 000–600 006

testexemplaren
|-
| align="left" | 1941
| align="center" |288
| align="center" |600 007–600 295
|-
| align="left" | 1942
| align="center" |7.228
| align="center" |600 296–607 523
|-
| align="left" | 1943
| align="center" |7.131
| align="center" |607 524–614 654
|-
| align="left" | 1944
| align="center" |3.515
| align="center" |614 655–618 169
|-
| align="left" | 1945
| align="center" |115
| align="center" |618 170–618 284
|-
| align="left" | 1946
| align="center" |205
| align="center" |620 001–
|-
| align="left" | 1947
| align="center" |76
|
|-
| align="left" | 1948
| align="center" |68
| align="center" |620 349–
|}
{{Appendix|2=
* Het Motorrijwiel
* John Carrol: The motorcycle, a definitive history, Smithmark publishers, New York, {{ISBN|0-8317-6292-6}}
* Motor Magazine
* Motorvisie
* [http://www.wehrmachtsgespann.de/zuendappenglisch/ze1.htm Wehrmachtsgespann.de]
* {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=de|titel= Zündapp KS 750}}
}}

{{DEFAULTSORT:Zundapp Ks 750}}
[[Categorie:Zündapp]]
[[Categorie:Duits gevechtsvoertuig in de Tweede Wereldoorlog]]

Zündapp KS 750 - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"