Colani: 1 versie geïmporteerd

2023-11-23T14:58:59Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

{{Infobox heerser
| naam = Wouter IV Berthout
| afbeelding =
| onderschrift =
| functie = Brabant edelman
| regeerperiode = 1202 - 1220
| voorganger = [[Wouter III Berthout]]
| opvolger = [[Wouter V Berthout]]
| functie2 = ''[[advocatus]]'' van Mechelen
| regeerperiode2 = 1213 - 1220
| inauguratie-naam2 =
| inauguratie2 =
| mederegent-naam2 =
| mederegent2 =
| voorganger2 =
| opvolger2 =
| functie3 =
| regeerperiode3 =
| inauguratie-naam3 =
| inauguratie3 =
| mederegent-naam3 =
| mederegent3 =
| voorganger3 =
| opvolger3 =
| veldslagen = [[Beleg van Damietta (1218)]]
| huis = [[Berthout]]
| vader = [[Wouter III Berthout]]
| moeder = Guda van Bretagne
| geboren =
| geboren_in =
| gestorven = [[20 oktober]] [[1219]]/kort na 27 januari [[1220]]<ref name="De Raadt"/>
| gestorven_in = [[Damietta]]
| begraven = [[Sint-Romboutskathedraal]]<ref name="dood"/>
| partner = Sofie van Holland/Loon(?)
| religie =
| handtekening =
| heraldiek = Blason-or-3-pals-gueules.svg
| heraldiek-uitleg = ''in goud drie palen van keel''.
}}
'''Wouter IV Berthout''' (? - [[Damietta]], [[20 oktober]] [[1219]] (?)/kort na 27 januari [[1220]]<ref name="De Raadt"/>) was een leenman van de [[Hertogdom Brabant|hertog van Brabant]] en [[Lijst van bisschoppen en prins-bisschoppen van Luik|prins-bisschop]] van [[Luik (stad)|Luik]], die leefde tussen het einde van de 12e en het begin van de 13e eeuw. Hoewel hij de vierde [[Berthout]] was om deze naam te voeren, noemen sommige historici<ref>{{Aut|Félix van den Branden de Reeth|F. van den Branden de Reeth}}, ''Recherches sur l'origine de la famille des Berthout (...)'', Brussel, 1845, p. [https://books.google.ca/books?id=adQcAQAAMAAJ&pg=RA1-PA67 67], {{Aut|E. Neeffs}}, art. [[s:fr:Biographie nationale de Belgique/Tome 2/BERTHOUT, Gauthier I|BERTHOUT, Gauthier I]], in ''[[Biographie Nationale]]'' 2 (1868), col. 317.</ref> hem ''Wouter I,'' omdat hij de eerste van deze familie was om een belangrijke politieke rol spelen in de [[heerlijkheid Mechelen]], waar hij de functie van [[Voogd (feodalisme)|voogd]] (''advocatus'') van de [[Prinsbisdom Luik|bisschoppen van Luik]] uitoefende.

== Biografie ==
Wouter was de zoon van [[Wouter III Berthout]] en Guda van Bretagne.<ref>{{Aut|F. van den Branden de Reeth}}, ''Recherches sur l'origine de la famille des Berthout (...)'', Brussel, 1845, pp. [https://books.google.ca/books?id=adQcAQAAMAAJ&pg=RA1-PA65 65]-[https://books.google.ca/books?id=adQcAQAAMAAJ&pg=RA1-PA66 66]. Vgl. [http://gw.geneanet.org/gvmdl?lang=fr&pz=loranne&nz=van+marcke+de+lummen&ocz=0&p=gauthier&n=bertout&oc=2 {{Aut|Guy van Marcke de Lumen}}, ''Gauthier BERTOUT'', Geneanet.org]</ref> We kennen zijn geboortedatum niet.<ref>[http://fmg.ac/Projects/MedLands/BRABANT,%20LOUVAIN.htm#WalterIVBerthoutdied1219B {{Aut|C. Cawley}}, ''BRABANT & LOUVAIN'', fmg.ac (18/11/2017).]</ref> Bij de dood van zijn vader, omstreeks het jaar 1202, erfde hij verschillende gebieden, voornamelijk in de streek van Mechelen en in het [[Arkel (kwartier)|land van Arkel]].<ref>{{Aut|F. van den Branden de Reeth}}, ''Recherches sur l'origine de la famille des Berthout (...)'', Brussel, 1845, p. [https://books.google.ca/books?id=adQcAQAAMAAJ&pg=RA1-PA59 59]</ref> Zijn vader bekleedde reeds in Mechelen de functie van [[Voogd (feodalisme)|voogd]] (''advocatus'') van het [[Sint-Romboutskapittel]].<ref>{{Aut|F. van den Branden de Reeth}}, ''Recherches sur l'origine de la famille des Berthout (...)'', Brussel, 1845, p. [https://books.google.ca/books?id=adQcAQAAMAAJ&pg=RA1-PA68 68], {{Aut|E. Neeffs}}, art. [[s:fr:Biographie nationale de Belgique/Tome 2/BERTHOUT, Gauthier I|BERTHOUT, Gauthier I]], in ''[[Biographie Nationale]]'' 2 (1868), coll. 316-317.</ref> Wouter IV Berthout was broer van [[Hendrik I Berthout]].

Bij het overlijden van [[Albert II van Dabo-Moha]] in 1212 brak er oorlog uit tussen de neef van deze laatste, hertog [[Hendrik I van Brabant]], en [[Hugo van Pierrepont]], de [[Lijst van bisschoppen en prins-bisschoppen van Luik|prins-bisschop]] van [[Luik (stad)|Luik]], aan wie Albert zijn [[Allodium|allodia]], het [[graafschap Moha]] en Waleffes, had nagelaten.<ref>{{Aut|F. van den Branden de Reeth}}, ''Recherches sur l'origine de la famille des Berthout (...)'', Brussel, 1845, pp. [https://books.google.ca/books?id=adQcAQAAMAAJ&pg=RA1-PA68 68]-[https://books.google.ca/books?id=adQcAQAAMAAJ&pg=RA1-PA69 69], {{Aut|A. Marchandisse}}, ''La fonction épiscopale à Liège aux XIIIe et XIVe siècles : étude de politologie historique'', Luik, 1998, pp. [https://books.google.ca/books?id=2YbfZ354awIC&pg=PA225 225]-[https://books.google.ca/books?id=2YbfZ354awIC&pg=PA227 227].</ref> Wouter koos de partij van de hertog van Brabant tegen de prelaat, en voegde zich met zijn vazallen bij de rangen van het hertogelijke leger.<ref name=":1">{{Aut|E. Neeffs}}, art. [[s:fr:Biographie nationale de Belgique/Tome 2/BERTHOUT, Gauthier I|BERTHOUT, Gauthier I]], in ''[[Biographie Nationale]]'' 2 (1868), col. 317.</ref> Na een eerste Brabantse overwinning, die leidde tot de plundering van Luik in 1212, de troepen van de hertog werden echter op [[13 oktober]] [[1213]] verslagen in de bloederige [[slag van Steps]].<ref name=":2">{{Aut|F. van den Branden de Reeth}}, ''Recherches sur l'origine de la famille des Berthout (...)'', Brussel, 1845, p. [https://books.google.ca/books?id=adQcAQAAMAAJ&pg=RA1-PA69 69].</ref>

De inwoners van Mechelen, waarschijnlijk aangemoedigd door Wouter die zijn macht in de heerlijkheid wou verstevigen, maakten van deze onrust gebruik om zich te verzetten tegen hun heer, de bisschop van Luik, door te weigeren de hem verschuldigde belastingen te betalen.<ref>{{Aut|F. van den Branden de Reeth}}, ''Recherches sur l'origine de la famille des Berthout (...)'', Brussel, 1845, pp. [https://books.google.ca/books?id=adQcAQAAMAAJ&pg=RA1-PA69 69]-[https://books.google.ca/books?id=adQcAQAAMAAJ&pg=RA1-PA70 70].</ref> Volledig in beslag genomen door zijn oorlog tegen de hertog, had de bisschop niet de middelen om zijn rechten met geweld af te dwingen en nam daarom zijn toevlucht tot onderhandelingen met Wouter Berthout.<ref name="vdBdR 70">{{Aut|F. van den Branden de Reeth}}, ''Recherches sur l'origine de la famille des Berthout (...)'', Brussel, 1845, p. [https://books.google.ca/books?id=adQcAQAAMAAJ&pg=RA1-PA70 70].</ref>

In een oorkonde uit 1213 erkende Wouter Berthout vervolgens de soevereiniteit van de bisschoppen van Luik over de [[heerlijkheid Mechelen]]. In ruil hiervoor werden hem gebieden, grote voorrechten en een zeer uitgebreide autoriteit toegekend. Wouter erkende zichzelf hiermee als een [[vazal]] van de prins-bisschop van Luik en beloofde diens belangen te verdedigen in Mechelen.<ref>{{Aut|F. van den Branden de Reeth}}, ''Recherches sur l'origine de la famille des Berthout (...)'', Brussel, 1845, pp. [https://books.google.ca/books?id=adQcAQAAMAAJ&pg=RA1-PA70 70]-[https://books.google.ca/books?id=adQcAQAAMAAJ&pg=RA1-PA71 71].</ref> Aldus, zelfs als hij niet officieel de titel van ''advocatus'' droeg, oefende hij ''de facto'' de functies van deze vanaf deze datum uit.<ref>{{Aut|F. van den Branden de Reeth}}, ''Recherches sur l'origine de la famille des Berthout (...)'', Brussel, 1845, p. [https://books.google.ca/books?id=adQcAQAAMAAJ&pg=RA1-PA71 71], {{Aut|E. Neeffs}}, art. [[s:fr:Biographie nationale de Belgique/Tome 2/BERTHOUT, Gauthier I|BERTHOUT, Gauthier I]], in ''[[Biographie Nationale]]'' 2 (1868), col. 318.</ref>

Wouter maakte verschillende reizen naar het [[Heilige Land]] om tegen de [[ongelovige]]n te vechten. Zijn vrouw, Sofie, die hem vergezelde naar [[Syrië]], stierf er in 1209 en werd begraven in [[Akko (stad)|Akko]].<ref name="dood"/>

Men vermeldt dat Wouter Berthout in 1216 naar [[Koninkrijk Aragon|Aragon]] trok om er aan de kant van [[Jacobus I van Aragón|koning Jacobus I]] te vechten tegen de Saracenen en dat deze uit dankbaarheid hem het recht zou hebben verleend om drie van de negen palen van zijn schild over te nemen. Dit zou de oorsprong van het wapen van de familie Berthout van Mechelen verklaren: ''in goud drie palen van keel''.<ref>[http://www.oudheidkundigekring.be/mechelen/node/99 {{Aut|P. De Win}}, De wapensage van de Berthouts, in ''Mededelingenblad'' 40.4 (2009).]</ref> Deze uitleg wordt echter door sommige historici in twijfel getrokken.<ref>{{Aut|F. van den Branden de Reeth}}, ''Recherches sur l'origine de la famille des Berthout (...)'', Brussel, 1845, pp. [https://books.google.ca/books?id=adQcAQAAMAAJ&pg=RA1-PA71 71]-[https://books.google.ca/books?id=adQcAQAAMAAJ&pg=RA1-PA72 72], {{Aut|E. Neeffs}}, art. [[s:fr:Biographie nationale de Belgique/Tome 2/BERTHOUT, Gauthier I|BERTHOUT, Gauthier I]], in ''[[Biographie Nationale]]'' 2 (1868), coll. 318-319. Vgl. [http://www.oudheidkundigekring.be/mechelen/node/99 {{Aut|P. De Win}}, De wapensage van de Berthouts, in ''Mededelingenblad'' 40.4 (2009).]</ref>

Terug in Mechelen duurde het niet lang of Wouter was weldra weer op weg naar [[Jeruzalem]] als Kruisvaarder in de [[Vijfde Kruistocht]] en stierf onder de muren van [[Damietta]] ([[Egypte (land)|Egypte]]). Enkele historici zijn van mening dat hij stierf op [[20 oktober]] [[1219]],<ref name="dood"/> maar anderen<ref name="De Raadt">{{Aut|J.-T. de Raadt}}, A propos d'un diplôme relatif à la maison des Berthout, in ''Annales de la Société d'Archéologie de Bruxelles'' 2 (1888-1889), p. [https://archive.org/stream/annalessoc02sociuoft#page/106/mode/2up 106.] Vgl. {{Aut|G. Croenen}}, ''Familie en Macht, De familie Berthout en de Brabantse Adel'', Leuven, 2003, p. 302.</ref> dateren zijn overlijden kort na 27 januari 1220, op basis van een akte die in dat jaar werd ondertekend Wouter Berthout, zijn zonen Gillis en Arnold en zijn broer Hendrik, die hem hadden vergezeld naar Damietta.

Zijn gebalsemde lichaam werd gerepatrieerd en begraven in [[Sint-Romboutskathedraal]] te Mechelen.<ref name="dood">{{Aut|F. van den Branden de Reeth}}, ''Recherches sur l'origine de la famille des Berthout (...)'', Brussel, 1845, p. [https://books.google.ca/books?id=adQcAQAAMAAJ&pg=RA1-PA73 73], {{Aut|E. Neeffs}}, art. [[s:fr:Biographie nationale de Belgique/Tome 2/BERTHOUT, Gauthier I|BERTHOUT, Gauthier I]], in ''[[Biographie Nationale]]'' 2 (1868), col. 319.</ref>

== Huwelijk en nakomelingen ==
Wouter was getrouwd met Sofie van Loon<ref>{{Aut|F. van den Branden de Reeth}}, ''Recherches sur l'origine de la famille des Berthout (...)'', Brussel, 1845, p. [https://books.google.ca/books?id=adQcAQAAMAAJ&pg=RA1-PA75 75], {{Aut|E. Neeffs}}, art. [[s:fr:Biographie nationale de Belgique/Tome 2/BERTHOUT, Gauthier I|BERTHOUT, Gauthier I]], in ''[[Biographie Nationale]]'' 2 (1868), col. 319.</ref> of van Holland (mogelijk een dochter van [[Floris III van Holland]]).<ref>{{Aut|G. Croenen}}, ''Familie en Macht, De familie Berthout en de Brabantse Adel'', Leuven, 2003, p. 303. Deze haalt als drie belangrijkste argumenten hiervoor aan: het voorkomen van de naam Floris (in die tijd een naam die enkel in het Hollandse gravenhuis werd gebruikt) onder haar afstammelingen, de heraldische breuken van haar afstammelingen en de expliciete vermeldingen in contemporaine kronieken en oorkondes van een nauwe verwantschap tussen het Huis Berthout en dat van Holland in de 13e eeuw.</ref> Verschillende bronnen<ref>{{Aut|F. van den Branden de Reeth}}, ''Recherches sur l'origine de la famille des Berthout (...)'', Brussel, 1845, p. [https://books.google.ca/books?id=adQcAQAAMAAJ&pg=RA1-PA75 75]. Vgl. [http://fmg.ac/Projects/MedLands/BRABANT,%20LOUVAIN.htm#WalterIVBerthoutdied1219B {{Aut|C. Cawley}}, ''BRABANT & LOUVAIN'', fmg.ac (18/11/2017).]</ref> vermelden dat zij drie kinderen hadden:
* [[Wouter V Berthout]] (†1243), die zijn vader opvolgde als ''advocatus'' van Mechelen ;
* Hendrik (overleden na 1235), de heer van [[Duffel]] ;
* Gillis (overleden ''na'' 1223), bijgenaamd "met de Baard", werd een [[Duitse Orde|ridder van de Duitse Orde]] op zijn terugkeer van de [[Vijfde Kruistocht]] en wiens zoons Gillis en Lodewijk heren van [[Berlaar]] waren.<ref>{{Aut|J.-T. de Raadt}}, Egide Berthout I dit à-la-Barbe, in ''Annales de la Société d’Archéologie de Bruxelles'' 2 (1888-1889), pp. [https://archive.org/stream/annalessoc02sociuoft#page/346/mode/2up 346]-367. Vgl. {{Aut|T. Luykx}}, ''Een typisch vertegenwoordiger van den XIIIe eeuwschen adel in onze gewesten: Gilles Berthout I met den Baard, kamerheer van Vlaanderen en broeder van de Duitsche Orde in Pitsemburg te Mechelen'', Brussel, 1944, pp. 5-37.</ref>
Een andere bron<ref>{{Aut|J.-T. de Raadt}}, A propos d'un diplôme relatif à la maison des Berthout, in ''Annales de la Société d'Archéologie de Bruxelles'' 2 (1888-1889), p. [https://archive.org/stream/annalessoc02sociuoft#page/102/mode/2up 103.]</ref> vermeldt een vierde zoon, Arnold (mogelijk Arnold van Rotselaar), waarvan niets bekend is, behalve dat hij zijn vader naar Damietta vergezelde tijdens de Vijfde Kruistocht.

== Noten ==
{{References|90%|2}}
== Bibliografie ==
* {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=fr|titel=Gauthier IV Berthout|oldid=140439959}}
* {{Aut|G. Croenen}}, ''Familie en Macht, De familie Berthout en de Brabantse Adel'', Leuven, 2003. {{ISBN|9789058673107}}
* {{Aut|G. Croenen}}, ''De oorkonden van de familie Berthout: 1212-1425'', Brussel, 2006. {{OCLC|71681531}}
* {{Aut|J.-T. de Raadt}}, A propos d'un diplôme relatif à la maison des Berthout, in ''Annales de la Société d'Archéologie de Bruxelles'' 2 (1888-1889), pp. [https://archive.org/stream/annalessoc02sociuoft#page/100/mode/2up 100]-[https://archive.org/stream/annalessoc02sociuoft#page/106/mode/2up 107.]
* {{Aut|J.-T. de Raadt}}, Egide Berthout I dit à-la-Barbe, in ''Annales de la Société d’Archéologie de Bruxelles'' 2 (1888-1889), pp. [https://archive.org/stream/annalessoc02sociuoft#page/346/mode/2up 346]-[https://archive.org/stream/annalessoc02sociuoft#page/366/mode/2up 367].
* {{Aut|E. Neeffs}}, art. [[s:fr:Biographie nationale de Belgique/Tome 2/BERTHOUT, Gauthier I|BERTHOUT, Gauthier I]], in ''[[Biographie Nationale]]'' 2 (1868), coll. 315-319.
* {{Aut|M. Servais}}, ''Armorial des provinces et des communes de Belgique,'' Brussel, 1955, pp. 726–727, 829-830.
* {{Aut|Félix van den Branden de Reeth|F. van den Branden de Reeth}}, ''Recherches sur l'origine de la famille des Berthout (...)'', Brussel, 1845, pp. [https://books.google.ca/books?id=adQcAQAAMAAJ&pg=RA1-PA67 67]-[https://books.google.ca/books?id=adQcAQAAMAAJ&pg=RA1-PA75 75].

== Externe links ==
* [http://fmg.ac/Projects/MedLands/BRABANT,%20LOUVAIN.htm {{Aut|C. Cawley}}, ''BRABANT & LOUVAIN'', fmg.ac (18/11/2017).]
* [http://www.oudheidkundigekring.be/mechelen/node/99 {{Aut|P. De Win}}, De wapensage van de Berthouts, in ''Mededelingenblad'' 40.4 (2009).]
* [http://gw.geneanet.org/gvmdl?lang=fr&pz=loranne&nz=van+marcke+de+lummen&ocz=0&p=gauthier&n=bertout&oc=2 {{Aut|Guy van Marcke de Lumen}}, ''Gauthier BERTOUT'', Geneanet.org]

[[Categorie:Huis Berthout]]
[[Categorie:Heer van Mechelen]]
[[Categorie:Adel in de Nederlanden in de 13e eeuw|Berthout, Wouter IV]]

Wouter IV Berthout - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd