https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=Witte_fosforWitte fosfor - Bewerkingsoverzicht2026-04-14T21:15:03ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Witte_fosfor&diff=113318&oldid=prevColani: 1 versie geïmporteerd2024-07-06T15:34:41Z<p>1 versie geïmporteerd</p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>{{Infobox chemische stof<br />
| Naam = Witte fosfor<br />
| afbeelding1 = Weißer Phosphor.svg<br />
| afbeeldingbreedte1 = 100<br />
| onderschrift1 = [[Structuurformule]] van witte fosfor<br />
| afbeelding2 = <br />
| onderschrift2 = <br />
| afbeelding3 = <br />
| onderschrift3 = <br />
| afbeelding4 = <br />
| onderschrift4 = <br />
| Formule = P<sub>4</sub><br />
| Molgewicht = 123,895044<br />
| SMILES = P12P3P1P23<br />
| InChI = 1/P4/c1-2-3(1)4(1)2<br />
| IUPAC = tetrafosfor<br />
| AndereNamen = moleculaire fosfor, gele fosfor, tetramere fosfor<br />
| CAS = 12185-10-3<br />
| EINECS = 231-768-7<br />
| PubChem = 123286<br />
| Beschrijving = <br />
| Vergelijkbaar = <br />
| AfbWaarsch = {{Pictogram GHS|F}}<br />
| TekstWaarsch = Gevaar<br />
| Carcinogeen = <br />
| Hygroscopisch = <br />
| Rzinnen = {{H228}} - {{H412}}<br />
| EUHzinnen = ''geen''<br />
| Szinnen = {{P210}} - {{P273}}<br />
| Omgang = <br />
| Opslag = <br />
| EG = 015-001-00-1<br />
| VN = 1381<br />
| ADR = Gevarenklassen 4.2 en 6.1<br />
| MAC = 0,1 mg/m<sup>3</sup><br />
| LethaalRat = <br />
| LethaalKonijn = <br />
| LethaalMuis =<br />
| MSDS = <br />
| Aggregatie = vast<br />
| Kleur = wit<br />
| Dichtheid = 1,823<br />
| Smeltpunt = (ontleedt) 44,2<br />
| Kookpunt = <br />
| Vlampunt = < 20<br />
| Zelfontbranding = 30<br />
| Dampdruk = <br />
| Oplosbaarheid = <br />
| GoedOplIn = koolstofdisulfide<br />
| MatigOplIn =<br />
| SlechtOplIn = <br />
| OnoplIn = water<br />
| LogPow =<br />
| Viscositeit = <br />
| Brekingsindex =<br />
| Kristalstructuur = <br />
| Dipoolmoment = <br />
| fG0g = <br />
| fG0l = <br />
| fG0s = <br />
| fH0g = <br />
| fH0l = <br />
| fH0s = <br />
| S0g = <br />
| S0l = <br />
| S0s = <br />
| Cpm0 = <br />
| Evenwicht = <br />
| KlassiekeAnalyse = <br />
| Spectra =<br />
| NutrientType = <br />
| Essentieel = <br />
| Voorkomen = <br />
| ADI = <br />
| AdditiefType = <br />
| E-nummer = <br />
}}<br />
'''Witte fosfor''' of '''tetrafosfor''' is een [[Allotropie|allotroop]] van [[fosfor]] met als [[brutoformule]] P<sub>4</sub>.<br />
<br />
== Eigenschappen ==<br />
Witte fosfor (kleine nucleaire) kan verkregen worden door de damp die uit P<sub>4</sub>-moleculen bestaat tot een vaste stof te laten condenseren. Witte fosfor heeft bij gewone temperaturen een kubische structuur. Bij lage temperaturen gaat de stof reversibel over in een structuur die waarschijnlijk hexagonaal is. Witte fosfor is [[Metastabiliteit|metastabiel]] en lichtgevoelig. Onder invloed van licht kunnen de bindingen in het molecuul openbreken en nieuwe bindingen met een buurmolecuul ontstaan. Dit is het begin van de overgang tot de stabielere [[rode fosfor|rode vorm]] maar vaak ontstaat een amorfe gele overgangstoestand die slechts bij verwarming uitkristalliseert tot de rode vorm.<br />
<br />
== Brandgevaar ==<br />
[[Bestand:Ex-USS Alabama (BB-8) - NH 57483.jpg|thumb|left|300px|Test van een fosforbom tot ontploffing gebracht boven de USS Alabama BB-8, september 1921.]]<br />
Witte fosfor wordt gebruikt in [[brandbom]]men, [[rookbom]]men en als doelwitmarkering. Het is een zelfontbrandbare stof; bij contact branden huid en vlees weg. Bij contact met de huid reageert de stof met het water in de huid, waardoor zeer diepe en ernstige brandwonden ontstaan. (Het verbrandingsproduct is [[fosforpentoxide]] dat met vocht verder reageert tot [[fosforzuur]].) Dit effect is vergelijkbaar met dat van [[napalm]]. Naast brandwonden kan de [[toxiciteit]] van witte fosfor ook schade aan belangrijke organen zoals [[lever]], [[Long (orgaan)|longen]] en [[hart]] veroorzaken. Fosforbranden kunnen ''niet'' met water geblust worden omdat de stof ook met water reageert, onder andere met de vorming van het explosieve en toxische [[fosfine]].<br />
<br />
== Gebruik in oorlogen ==<br />
Het gebruik van witte fosfor als oorlogswapen is niet per definitie verboden volgens het [[Internationaal humanitair recht|humanitair oorlogsrecht]]. De partij die deze munitie inzet moet er echter al het mogelijke aan hebben gedaan om te voorkomen dat er burgerslachtoffers door worden gemaakt. Om na te gaan of de munitie daadwerkelijk onrechtmatig is ingezet, is vaak onderzoek nodig, hetgeen meestal door verscheidene factoren wordt bemoeilijkt.<ref>{{Citeer web |url=https://nos.nl/collectie/13888/artikel/2421251-schieten-met-fosformunitie-is-grijs-gebied-in-het-oorlogsrecht |titel=Schieten met fosformunitie is 'grijs gebied' in het oorlogsrecht |datum=2022-03-15 |bezochtdatum=2023-11-01 |werk=nos.nl |taal=nl}}</ref><ref name=":0">{{Citeer web |url=https://nos.nl/collectie/13959/artikel/2496127-amnesty-inzet-witte-fosfor-israel-in-libanon-onderzoeken-als-oorlogsmisdrijf |titel=Amnesty: inzet witte fosfor Israël in Libanon onderzoeken als oorlogsmisdrijf |datum=2023-10-31 |bezochtdatum=2023-11-01 |werk=nos.nl |taal=nl}}</ref><br />
<br />
=== Voorbeelden ===<br />
Tijdens de [[Vietnamoorlog]] werd witte fosfor aangeduid met de codenaam ''Willy Pete'' (van de Engelse benaming ''white phosphorus''). Het werd voornamelijk gebruikt voor het leggen van [[rookgordijn]]en. De documentaire ''[[Fallujah: The Hidden Massacre]]'' toont dat de VS in 2004 witte fosfor hebben gebruikt in de verovering van de stad [[Fallujah]] in Irak tijdens de [[Irakoorlog]].<br />
<br />
In mei 2009 stelde de internationale mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch het gebruik van witte fosfor door [[Noord-Atlantische Verdragsorganisatie|NAVO]]-eenheden in [[Afghanistan]] aan de orde, naar aanleiding van een incident op 14 maart 2009, waarbij een achtjarig meisje in het district Alahsay in het oosten van de provincie [[Kapisa]] ernstige brandwonden zou hebben opgelopen door wittefosformunitie.<br />
<br />
In oktober 2020 beschuldigden de strijdende partijen in een conflict tussen [[Armenië]] en [[Azerbeidzjan]] elkaar ervan witte fosfor in te zetten voor oorlogsdoeleinden.<ref>{{en}} [https://www.aljazeera.com/news/2020/10/31/armenia-azerbaijan-trade-fresh-accusations-of-karabakh-attacks Armenia, Azerbaijan trade accusations again after new attacks], ''AlJazeera'', 31 oktober 2020.</ref><br />
<br />
In maart 2023 zette Rusland witte fosfor in bij [[Tsjasiv Jar]] bij [[Bachmoet]] in de [[Russische invasie van Oekraïne sinds 2022|Russische invasie van Oekraïne in 2022]].<ref>https://www.hln.be/buitenland/russen-vuren-fosformunitie-af-op-tsjasiv-jar-bij-bachmoet~a549ffd7/</ref> <br />
<br />
Het [[Rode Kruis]] is een groot voorstander van een algeheel verbod op het gebruik van witte fosfor, ook al geldt het volgens internationale afspraken niet als een [[chemisch wapen]].<br />
<br />
==== Israël ====<br />
In maart 2009 stelde de internationale [[Rechten van de mens|mensenrechtenorganisatie]] [[Human Rights Watch]] het gebruik van witte fosfor door het [[Israëlisch defensieleger|Israëlische leger]] tijdens de operatie Cast Lead in [[Gaza (stad)|Gaza]] aan de orde.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Esveld |voornaam=Bill Van |titel=Rain of Fire |url=https://www.hrw.org/report/2009/03/25/rain-fire/israels-unlawful-use-white-phosphorus-gaza |tijdschrift=Human Rights Watch |datum=2009-03-25 |taal=en}}</ref> [[Israël]] gaf dit later toe en twee verantwoordelijke militairen werden hiervoor berispt.<ref>{{Citeer web |url=https://www.standaard.be/cnt/p12lmjmt |titel=Israël geeft illegaal gebruik fosfor in Gaza toe |datum=2010-02-02 |bezochtdatum=2023-10-10 |werk=De Standaard}}</ref> In 2013 kondigde het Israëlische leger aan te stoppen met het gebruik van wittefosforgranaten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-22310544 |titel=Israel 'to stop using white phosphorus shells' |bezochtdatum=2013-04-26 |uitgever=BBC}}</ref><br />
<br />
Israël zou tijdens de [[Oorlog Hamas-Israël|oorlog met Hamas]] in oktober 2023 opnieuw wittefosforgranaten hebben ingezet in dichtbevolkt gebied. Volgens onder meer [[Libanon]], [[Amnesty International]], en Human Rights Watch zette Israël deze munitie in in [[Zuidelijk Libanon|Zuid-Libanon]] en de [[Gazastrook]].<ref name=":0" /><ref>{{Citeer web |url=https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/731929/lbci-lebanon-articles/en |titel=Bou Habib calls for UN complaint over Israeli white phosphorus use |bezochtdatum=2023-11-01 |werk=LBCIV7 |taal=en}}</ref><br />
<br />
== Externe link ==<br />
* {{Link International Chemical Safety Card|id=0628}}<br />
<br />
{{Appendix}}<br />
<br />
[[Categorie:Wapen]]<br />
[[Categorie:Verbinding van fosfor]]<br />
[[Categorie:Ontvlambare stof]]<br />
[[Categorie:Toxische stof]]</div>Colani