https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=WaterkelderWaterkelder - Bewerkingsoverzicht2026-04-23T04:40:29ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Waterkelder&diff=151543&oldid=prevColani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"2024-11-21T02:17:56Z<p>Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"</p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>[[Bestand:YerebatanSarayı.jpg|thumb|De [[Basilica Cisterne]], een iconische wateropslagplaats in [[Istanboel]], [[Turkije]]]]<br />
[[Bestand:Palacio de las Veletas, aljibe, Cáceres.jpg|thumb|De ''aljibe'' of cisterne van een paleis in [[Cáceres (stad)|Cáceres]] in [[Spanje]]]]<br />
[[Bestand:El Jadida cistern.jpg|thumb|Portugese cisterne (Mazagan), [[El Jadida (stad)|El Jadida]], [[Marokko]] (1514)]]<br />
[[Bestand:Piscina Mirabilis.jpg|thumb|De [[Piscina Mirabilis]], een cisterne in [[Napels (stad)|Napels]], [[Italië]], die gevoed werd door het aquaduct [[Aqua Augusta]]]]<br />
[[Bestand:Malik sardoba 12-58.jpg|thumb|Ingang van de waterkelder van het fort en [[karavanserai]] [[Raboti Malik]] in [[Oezbekistan]]]]<br />
[[Bestand:Unterirdische Zisterne.jpg|thumb|Betonnen cisterne als [[Regenput|regenwaterput]] bij een woning]]<br />
Een '''waterkelder''' is een ondergronds of afgedekt bassin voor de opslag van [[Drinkwater|drink-]] of [[huishoudwater]],<ref>[http://gtb.inl.nl/iWDB/search?actie=article&wdb=WNT&id=A002519 Woordenboek der Nederlandsche Taal], geraadpleegd 12 februari 2016.</ref> voor meerdere huishoudens of een hele nederzetting. Als het gaat om regenwater, is het een grote variant van een [[Regenput|regenwaterput]]. Voor beide termen wordt ook het woord '''cisterne''' gebruikt.<br />
<br />
== Belang ==<br />
In het Middellandse Zeegebied worden al zo'n 7000 jaar waterkelders gebouwd, maar ook op andere plaatsen hadden ze hun nut. Ze dienden als buffer om water op te slaan wanneer het beschikbaar was, voor gebruik op een later tijdstip. Van waterkelders werd algemeen gebruik gemaakt voor de komst van [[leidingwater]] in modernere tijden en ze werden om een verscheidenheid aan redenen aangelegd:<br />
* ongelijkmatige [[Neerslag (atmosfeer)|neerslag]], of neerslag in andere jaargetijden dan wanneer het water benodigd is;<br />
* moeilijk of niet bereikbaar [[grondwater]];<br />
* kwalitatief ontoereikend grondwater, zoals het [[Brakwater|brakke]] grondwater in delen van West-Nederland;<br />
* wanneer andere bronnen door intensief gebruik uitgeput raken;<br />
* als voorraad voor tijden waarop andere aanvoer stokt, zoals bij [[belegering]]en;<ref>[http://www.documentatie.org/B/B----/B---w/Waterkelder.htm Waterkelder], documentatie.org, geraadpleegd 12 februari 2016.</ref><br />
* om bepaalde soorten water op te slaan, zoals regenwater, dat in [[Noord-Brabant]] geschikter was om mee te wassen dan grondwater.<br />
<br />
Daarnaast was een waterkelder soms een manier om met aquaducten aangevoerd water te distribueren. Ondergrondse opslag heeft voordelen in gebieden waar door verdamping relatief veel verloren zou gaan.<br />
<br />
Op plaatsen met langere droogteperiodes en een rotsachtige bodem hangt vaak de gehele watervoorziening van waterkelders af, zodat beschaving er zonder deze constructies niet mogelijk zou zijn. De waterkelders werden meest gevoed met neerslag, maar ook de [[Romeins aquaduct|Romeinse aquaducten]] en de Iraanse [[qanat]]s bufferden vaak water in dergelijke reservoirs.<br />
<br />
Enkele plaatsen die van oudsher van waterkelders afhankelijk waren, zijn:<br />
* dorpen in de [[Levant]]<br />
* steden als [[Rome (stad)|Rome]] en [[Istanboel]]<br />
* het eiland [[Pantelleria]]<br />
* de [[Balearen]]<br />
* de [[Pueblo (nederzetting)|Pueblo]] van [[Acoma Pueblo|Acoma]]<br />
<br />
== Bekende waterkelders ==<br />
Een van de meest bekende waterkelders is de [[Basilica Cisterne]] in Istanboel, waar enkele scènes van de film ''[[From Russia with Love (film)|From Russia with Love]]'' (James Bond) en het boek ''[[Inferno (Dan Brown)|Inferno]]'' (Dan Brown) zich afspelen. Ook de Portugese cisterne van de [[Marokko|Marokkaanse]] stad [[El Jadida (stad)|El Jadida]] is erg bekend, evenals de elfde-eeuwse [[Moren|Moorse]] cisterne van het [[Palacio de las Veletas]] in de [[Spanje|Spaanse]] stad [[Cáceres (stad)|Cáceres]].<br />
<br />
== Waterkelders in Nederland ==<br />
In Nederland was de [[regenput]] of de [[regenton]] voor de komst van [[leidingwater]] onmisbaar, maar er werden ook wel waterkelders gebouwd. Op de [[zandgrond|zandgronden]] in bijvoorbeeld [[Noord-Brabant]] werden ondanks het goed drinkbare grondwater uit [[waterput]]ten vroeger waterkelders aangelegd om regenwater op te slaan. Het zachte regenwater was beter geschikt om textiel mee te wassen dan het kalkrijke grondwater.<br />
<br />
In [[Amsterdam]] werden in de loop van de zeventiende eeuw waterkelders aangelegd omdat het grachtenwater door vervuiling ongeschikt raakte voor consumptie.<ref name= "OA">[http://www.onsamsterdam.nl/component/content/article/15-dossiers/2231-water-kwam-twee-eeuwen-uit-de-kelder Water kwam twee eeuwen uit de kelder], onsamsterdam.nl, geraadpleegd 10 februari 2016.</ref> Vanaf 1789 geschiedde het aanleggen van waterkelders ook op initiatief van de stad.<ref name="IF">[http://ifthenisnow.eu/nl/verhalen/stinkende-waterstad-0 Stinkende waterstad], ifthenisnow.eu, geraadpleegd 10 februari 2016.</ref> Behalve met regenwater werden de kelders ook wel gevuld met water uit de [[Utrechtse Vecht|Vecht]] dat met schuiten werd aangevoerd.<ref name="IF" /> Relatief grote waterkelders werden gevonden bij het voormalige [[Pesthuis]] en de [[Hortus Botanicus Amsterdam|Hortus Botanicus]]. Deze kunnen gebruikt zijn voor bevloeiing van de tuinen en mogelijk ook als publieke reservoirs.<ref name= "OA" /> Onder het voormalige Lutherse weeshuis werden bij restauraties twee waterkelders van 11.000 liter aangetroffen.<ref>[http://www.parool.nl/parool/nl/4/AMSTERDAM/article/detail/1013715/2010/09/08/Unieke-waterkelders-herontdekt.dhtml Unieke waterkelders herontdekt], ''Het Parool'', 8 september 2010.</ref> Ook onder het poortgebouw van de [[Portugees-Israëlitische Synagoge]] werd bij werkzaamheden een kelder van die grootte gevonden.<ref>Amsterdams Archeologisch Rapport 66 van de gemeente, geraadpleegd via [https://www.amsterdam.nl/kunstencultuur/monumenten/publicaties/amsterdamse/amsterdamse-0/waterkelder/ Gemeentesite], 10 februari 2016.</ref> In de tweede helft van de negentiende eeuw werd in Amsterdam, na aanleg van de [[waterleiding]], het kelderwater veelal overbodig.<ref name= "OA" /><br />
<br />
Ook in andere steden in het westen van Nederland zijn eeuwenoude waterkelders teruggevonden, bijvoorbeeld in [[Leiden]] en in [[Dordrecht]].<ref>[https://www.erfgoedleiden.nl/nieuws/vondst-van-de-week/692 VVDW#42:De waterkelder van het Schachtenhofje], erfgoedleiden.nl, geraadpleegd 10 februari 2016.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20160224001611/https://cms.dordrecht.nl/Dordrecht/up/ZikdpjlImB_Waterkelder_Singel.pdf Schoon drinkwater aan de Singel], dordrecht.nl, geraadpleegd 10 februari 2016.</ref> In gebieden waar men sterk afhankelijk was van zoet [[hemelwater]], zoals [[Zeeland (provincie)|Zeeland]], werden waterkelders aangelegd bij kerken. De grote daken vingen veel water op. <br />
<br />
De aanleg van waterkelders op het gekoloniseerde Caraïbische eiland [[Sint Eustatius]] in de zeventiende eeuw maakte het mogelijk om als doorvoerhaven van de [[West-Indische Compagnie]] tot bloei te komen.<br />
<br />
== Zie ook ==<br />
* [[Aljibe]]<br />
* [[Ab anbar]]<br />
* [[Stuwmeer]]<br />
* [[IJskelder]]<br />
<br />
{{Appendix|2=<br />
* {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=de|titel=Zisterne|oldid=150158927|datum=20160216}}<br />
----<br />
{{References}}<br />
}}<br />
<br />
{{Commonscat|Cisterns}}<br />
<br />
[[Categorie:Drinkwater]]<br />
[[Categorie:Waterwinning]]<br />
[[Categorie:Bouwkundig onderdeel]]</div>Colani