Colani: 1 versie geïmporteerd

2025-12-08T09:37:03Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

{{Afbeelding combi
| align=right
| afb1 = Wankel-1.jpg
| caption1 = Open model van een wankelmotor
| afb2 = Wankel Cycle anim en.gif
| caption2 =
| afb3 = Wankel Cycle.jpg
| caption3 = De wankelcyclus: inlaat (cyaan); compressie (groen); ontsteking (rood); uitlaat (geel).
| afb4 = NSU_Wankel_Spider.jpg
| caption4 = NSU Wankel Spider
| afb5 = Nsu-ro-80-1.jpg
| caption5 = NSU Ro 80
| afb6 =
| caption6 = Citroëns experimentele auto's met wankelmotor
}}
De '''wankelmotor''', genoemd naar zijn constructeur [[Felix Wankel]], is een [[verbrandingsmotor]] die niet met [[cilinder (motor)|cilinders]] en [[zuiger]]s werkt, maar met een rotor van bij benadering driehoekige vorm die in een trommel zit (zie diagram). In de open ruimten tussen de zijden van de driehoekige rotor en de trommel wordt een brandstof/luchtmengsel tot ontbranding gebracht, waardoor de rotor een draaiende beweging krijgt. De motor maakt gebruik van het [[otto-proces]] net als bij (conventionele) [[mengselmotor]]en.

== Voor- en nadelen ==
Voordelen van de wankelmotor zijn de compacte bouw, de enorme acceleratie en een minimum aan bewegende onderdelen waardoor lage productiekosten mogelijk zijn. Doordat de ontbrandingsenergie meteen in een [[Rotatie (natuurkunde)|roterende beweging]] wordt omgezet, is deze motor zeer trillingsarm. De conventionele verbrandingsmotor zet immers de verbrandingsenergie via een translerende beweging (zuigers) om in een roterende beweging ([[krukas]]).

Nadelen van de wankelmotor zijn een hoger olieverbruik, veroorzaakt door de [[bovensmering]] van de motor, een vrij hoog brandstofverbruik en snelle slijtage aan de apex-afdichtingen op de punten van de rotor.

== Geschiedenis ==
De wankelmotor werd voor het eerst gebruikt in Duitse oorlogsvliegtuigen (WW1 en WW2), maar Mazda gaf de motor echt bekendheid. Tot ca. 1970 gaven de afdichtingen tussen de hoeken van de rotor en de trommelwand nog veel problemen (de motoren hebben de neiging op dit punt sterk te slijten). Vanaf ca. 1970 zijn deze problemen grotendeels opgelost en is de wankel net zo betrouwbaar als een [[viertaktmotor|4-takt]] uit dezelfde periode. Door de ongunstige vorm van de verbrandingskamer is de ontsteking problematisch en gaat relatief veel warmte verloren in de wand van de verbrandingskamer. Zelfs bij de meest geavanceerde versie van de wankelmotor (de 'Renesis' van [[Mazda]] uit de [[RX-8]]) zijn er problemen. Bij de koude start wordt een hoeveelheid olie in de verbrandingskamers gespoten om slijtage aan de punten van de rotor te verminderen. Door het rijden van veel korte stukjes en herhaaldelijk moeten starten komt er relatief veel olie in de ontsteking, waardoor deze sterk vervuild wordt en zelfs defect raakt.

== Wankelmotoren in auto's ==
[[Bestand:Wankel3.ogv|thumb|Video van een wankelmotor Mazda 13B]]
Het automerk [[NSU (fabrikant)|NSU]] introduceerde in 1964 de eerste auto met wankelmotor, de [[NSU Spider|NSU Wankel Spider]]. NSU verbeterde de motor verder en introduceerde in 1967 de bekendere [[NSU Ro 80]]. Het bleek een hele opgave voor een relatief kleine autofabrikant om deze weg te blijven volgen. Aanvankelijk hadden de motoren veel problemen, in combinatie met een garantie van vijf jaar op de motoren zorgde dit ervoor dat het merk in financiële problemen kwam en werd overgenomen door de [[Volkswagen Group]].

Zeer omvangrijk is de bijdrage aan de ontwikkeling van de wankelmotor van het Japanse merk [[Mazda]]. In 1967 debuteerde Mazda's wankelmotor in de Cosmo Sport 110S, een lichtgewicht compacte sportwagen. Mazda hanteert zelf overigens de naam "rotatiemotor". Het ontwerp van deze motor stamt uit 1961, maar de ontwikkeling begon eigenlijk al in 1940, bij de verbeteringen die Ralph Miller deed aan de [[mengselmotor|ottomotor]]. Na de Cosmo Sport bleef Mazda de wankelmotor doorontwikkelen en werden er steeds nieuwe modellen met deze motor op de markt gebracht. Na de Cosmo Sport kwam de R100, de eerste Mazda die naar de Verenigde Staten geëxporteerd werd. Daarna kwam de R130, de RX-2 ''Capella'', de RX-3 ''Savanna'', de RX-4, de ''Roadpacer'', de RX-5 Cosmo AP, de RX-7 en uiteindelijk de huidige RX-8 met de Renesis-motor die enkele prijzen won bij zijn lancering in 2003. In de racerij behaalde Mazda in 1991 met de wankelmotor een zeer opmerkelijk resultaat door met de Mazda 787-55 de [[24 uur van Le Mans]] te winnen.

[[Mercedes-Benz]] heeft met de wankelmotor geëxperimenteerd van [[1962]] tot in het begin van de jaren 70. Ze hebben zowel kleine wankelmotoren gebouwd voor hun [[sedan (auto)|sedans]], maar ook een tweetal grotere voor een [[prototype]] genaamd de [[Mercedes-Benz C111]]. In [[1969]] was dat eerst een model met 3 rotoren, goed voor 280 [[Paardenkracht (eenheid)|pk]] en in 1970 een model met 4 rotoren dat een maximum leverde van meer dan 400 pk. Er is ook een wankelmotor ingebouwd in een [[Mercedes-Benz SL-Klasse|Mercedes 350SL]], die met 320 pk ruim 120 pk meer leverde dan de standaard 3,5 liter [[V8 (motor)|V8]], maar toch ook 60 kilo lichter was. Deze auto is cadeau gedaan aan [[Felix Wankel]], hoewel deze nooit in het bezit is geweest van een rijbewijs.

Door de [[Oliecrisis van 1973|oliecrisis]] is uiteindelijk nooit een Mercedes met wankelmotor in productie gegaan.

Ook het [[Frankrijk|Franse]] merk [[Citroën]] heeft met de wankelmotor geëxperimenteerd. Met NSU werd hiertoe het samenwerkingsverband [[Comotor]] in Luxemburg opgericht. Citroën zocht 500 trouwe klanten die bereid waren om, onder het waakzame oog van de firma en met de waarborg van optimale servicemogelijkheden, 30.000 km of meer per jaar te rijden met de vanaf 1 januari [[1970]] geproduceerde ''[[Citroën M35|M35]]''. Het was een prototype afgeleid van het toenmalige model ''[[Citroën Ami|AMI 8]]'', een 2+2 coupé met hydraulische ophanging zoals de ''[[Citroën ID/DS|Citroën DS]]'', en uitgerust met een wankelmotor van 497,5 cm³, goed voor 49 pk bij een toerental van 5500 toeren per minuut, en een topsnelheid van {{nowrap|144 km/h}}. Uiteindelijk werden er tussen 1970 en 1971 slechts 267 van geproduceerd.

Daarna waagde Citroën een stapje verder: in [[1973]] kreeg het wankelexperiment een vervolg met de ''[[Citroën GS/GSA|GS Birotor]]''. De motor beschikte over twee rotors (in feite de verdubbeling van de M35-motor) met een totale inhoud van 995 cm³: deze leverde 107 pk bij 6500 toeren per minuut, goed voor een topsnelheid van {{nowrap|175 km/h.}} De wankelmotor zorgde wel voor een geruisloze en snelle versie van het populaire GS-model, maar het benzineverbruik was bijzonder hoog, en dat maakte de verkoop (vanaf februari [[1974]], in volle [[Oliecrisis van 1973|oliecrisis]]) zeker niet tot een succes. Omdat Citroën zich realiseerde dat het project geen succes zou kennen, werd de productie van de GS birotor reeds na 847 exemplaren in 1975 stopgezet, zonder dat er een nieuw koetswerk werd ontwikkeld, wat de oorspronkelijke bedoeling was geweest. De exemplaren die in omloop waren zijn voor zover mogelijk teruggehaald. Hierdoor zijn exemplaren van de GS Birotor extreem zeldzaam, en navenant duur.

[[General Motors]] ontwikkelde eveneens een wankelmotor maar besloot in september 1974 de introductie voor onbepaalde tijd uit te stellen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.nytimes.com/1974/09/25/archives/gm-delays-plan-on-rotary-engine-putting-off-of-debut-tied-to.html |titel=G.M. DELAYS PLAN ON ROTARY ENGINE - The New York Times |werk=New York Times |taal=en}}</ref>

Ook het Oost-Duitse [[Wartburg (automerk)|Wartburg]] experimenteerde met de wankelmotor.

Na de wankelmotor meer dan 30 jaar buiten gebruik te hebben gelaten introduceerde Audi de motor opnieuw in maart 2010 in de [[Audi A1]] e-tron. De wankelmotor (15 kW, cilinderinhoud 254 cc) is niet verbonden met de wielen, maar laadt de accu op van de [[elektromotor]] (75 kW) waar de A1 primair op rijdt.

=== Mazda ===
Sinds 1977 is het [[Japan]]se [[Mazda]] het enige autobedrijf ter wereld dat de wankelmotor (of rotatiemotor) nog toepast voor aandrijving van de wielen. Zo werd in november 2022 een nieuwe versie van de MX, een hybride model, gepresenteerd met een elektromotor waarvan de batterij wordt opgeladen door de benzine-rotatiemotor.<ref>{{Citeer web |url=https://www.knack.be/nieuws/mazda-blaast-wankelmotor-leven-in/ |titel=Mazda blaast wankelmotor leven in |achternaam=Verhoeven |voornaam=Gert |datum=2023-01-18 |bezochtdatum=2023-06-27 |werk=Knack |taal=nl}}</ref> Ook werkt Mazda aan een uitvoering van de [[Mazda3]] met wankelmotor.<ref>{{Citeer web |url=https://www.autogids.be/autonieuws/autosport/mazda-3-wankel-pikes-peak.html |titel=Deze Mazda 3 heeft wankelmotor, 1200 pk en RWD {{!}} AutoGids |bezochtdatum=2023-06-25 |werk=www.autogids.be |taal=nl}}</ref>

== Wankelmotoren in motorfietsen ==
{{Afbeelding combi
| afb1 = Hercules Wankel 2000 01.jpg
| caption1 = Hercules W 2000 uit 1974
| afb2 = Presentatie van 's werelds duurste wankelmotor voor twee-wielige voertuigen-33532.ogv
| caption2 = Van Veen OCR 1000
| afb3 = 1975SuzukiRE5.jpg
| caption3 = Suzuki RE 5 uit 1975
| afb4 = Norton Rotary 01.jpg
| caption4 = Norton Rotary
| afb5 =
| align=right
}}
In de motorfietswereld zijn diverse modellen met wankelmotor op de markt gebracht. De bekendste is wellicht de [[Nederland]]se [[Van Veen (motorfiets)|Van Veen]] OCR 1000, een zware en exclusieve motorfiets die in [[1977]] op de markt kwam en die gedurende korte tijd en in kleine oplage is gefabriceerd. Er waren al eerder pogingen gedaan om wankelmotoren in motorfietsen te bouwen: de [[Duitsland|Duitse]] firma [[Hercules Fahrrad GmbH & Co|Hercules]] bracht al in [[1974]] een motorfiets met wankelmotor op de markt die een doorontwikkeling was van de NSU technologie.

[[Suzuki]] bracht in [[1975]] de [[Suzuki RE-5]] op de markt, die een 500 cc enkel-schijfs wankelmotor bevatte. In [[1978]] werd de productie alweer gestaakt.

Het Engelse [[Norton (motorfiets)|Norton]]-concern bracht van [[1983]] tot [[1988]] een, voor de politie bedoelde, motorfiets met twee-schijfs wankelmotor van 588 cc uit. Iets eerder was er zelfs een racemotor uitgerust met dezelfde motor die korte tijd uitkwam in de 750 cc klasse. Door onduidelijkheid over de bepaling van de juiste cilinderinhoud werd deze motor al snel weer teruggetrokken. Er werd een straatversie op de markt gebracht onder het type nummer [[Norton_588-serie#Norton_Classic_P43|Norton Classic P43]]. De motor leverde een vermogen van 69,9 kW (95 pk) bij 9500 rpm en een maximaal koppel van 77,3 Nm bij 7500 rpm.

== Zie ook ==
* [[Mazda RX-8 Hydrogen RE]]

{{Appendix|2=
{{References}}
}}
{{Navigatie motoren}}
{{Commonscat|Wankel engines}}
{{Wikt}}

[[Categorie:Motor]]
[[Categorie:Eponiem]]

Wankelmotor - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd