Colani: Nieuwe pagina aangemaakt met 'Tuffieten in de Eifel. Jongere tuffiet (rechts) is afgezet over oudere (links). De hoek geeft aan dat ze van verschillende bronvulkanen afkomstig zijn. Huis uit Tufsteen, Rieden, Eifel, Duitsland In deze close-up zijn goed verschillende [[xenolieten te herkennen; restanten van andere gesteenten in een matrix van vulkanis...'

2024-03-29T19:41:04Z

Nieuwe pagina aangemaakt met 'thumb|Tuffieten in de Eifel. Jongere tuffiet (rechts) is afgezet over oudere (links). De hoek geeft aan dat ze van verschillende bronvulkanen afkomstig zijn. thumb|Huis uit Tufsteen, Rieden, Eifel, Duitsland thumb|In deze close-up zijn goed verschillende [[xenolieten te herkennen; restanten van andere gesteenten in een matrix van vulkanis...'

Nieuwe pagina

[[Bestand:Tuffiet in de Eifel.jpg|thumb|Tuffieten in de Eifel. Jongere tuffiet (rechts) is afgezet over oudere (links). De hoek geeft aan dat ze van verschillende bronvulkanen afkomstig zijn.]]
[[Bestand:Tuffstein Haus.jpg|thumb|Huis uit Tufsteen, Rieden, Eifel, Duitsland]]
[[Bestand:HoleInTheWallTuff.jpg|thumb|In deze close-up zijn goed verschillende [[xenoliet]]en te herkennen; restanten van andere gesteenten in een [[matrix (gesteente)|matrix]] van vulkanische as]]

'''Tufsteen''', <ref>Ook ''dofsteen, dufsteen, duifsteen, duigsteen, duisteen, tofsteen, tuifsteen'' of ''tuitssteen''. Zie [http://gtb.inl.nl/iWDB/search?actie=article&wdb=WNT&id=M071053 WNT: TUFSTEEN] (1971)</ref> '''tuf''' of '''tuffiet''' is een [[sedimentair gesteente]] van door een [[vulkaan]] uitgestoten materiaal. Het kan bestaan uit verschillende componenten, maar het bindende materiaal is [[As (vulkaan)|vulkanische as]]. Hierin zijn gesteentefragmenten van de vulkaan of het omringende gesteente te vinden. Brokstukjes [[tefra]] in de vorm van [[lapilli]] klitten samen met vulkanische as tot tufsteen. Onder andere [[vulkanisch glas]] ([[obsidiaan]]) wordt in tuffiet aangetroffen.

== Ontstaan ==
Tuffieten worden afgezet rond explosieve vulkanen. As en puin worden de atmosfeer in gestoten, vaak met materiaal van eerdere afzettingen erbij. Omdat de grootste en zwaarste brokstukken het dichtst bij neervallen, is het materiaal dat het verst van de bron wordt afgezet het fijnst en meest gelijkmatig. Na verloop van tijd verhardt dit puin doordat water in de laag dringt, ermee reageert en er tufsteen ontstaat. Er zijn tufsteenformaties bekend van 230 km² met een gemiddelde dikte van 30 meter. <ref> Natuursteen in Monumenten, A. Slinger/H. Janse/G. Berends, Rijksdienst voor de Monumentenzorg, Zeist, tweede druk, p 27 </ref>

Geologisch jonge voorbeelden van tufsteenlagen uit het midden-[[Tertiair]] tot [[Pleistoceen]] zijn onder meer te vinden in de [[Eifel]] in Duitsland.

== Gebruik ==
Tufsteen is een relatief zachte steensoort die gemakkelijk te bewerken is. Gemalen tufsteen noemt men [[tras]], dit wordt toegevoegd aan [[metselspecie]] voor een vaster en waterdicht metselwerk.

In de [[middeleeuwen]] werd tufsteen vaak gebruikt als bouwmateriaal. In Nederland betrof dit vooral Römer tufsteen uit de omgeving van [[Mayen]]. Het werd vooral gewonnen in de Eifel, verscheept vanaf de haven van [[Andernach]] en verhandeld via plaatsen als [[Keulen (stad)|Keulen]], [[Utrecht (stad)|Utrecht]] en [[Deventer]], waarna het over de [[Rijn]] en [[IJssel]] verder werd verscheept naar bouwplaatsen. Vooral kerken werden in tufsteen gebouwd, maar ook profane gebouwen zoals [[paltsen]] en woonhuizen. Tufstenen woonhuizen uit de 12e eeuw in Deventer, [[Zutphen (stad)|Zutphen]] en Utrecht behoren tot de oudste stenen huizen van Nederland. Vanaf de dertiende eeuw werd tufsteen steeds vaker vervangen door de dichtbij te produceren [[baksteen]].

== Soorten tuf ==
Er bestaan meer dan 5000 soorten tufsteen, in vele kleurschakeringen en hardheidsgraden, die worden ingedeeld naar de samenstelling ([[porfier]]tuf, [[Basalt (gesteente)|basalttuf]], [[trachiet]]tuf en [[leuciet]]tuf) of ofwel naar vindplaats. <ref>Slinger, Natuursteen in Monumenten </ref>
In Nederland zijn met name de Duitse tuffen veel toegepast, met name
* [[Ettringer tufsteen]]
* Römer tufsteen
* Weiberner tufsteen
* Hasenstoppler tufsteen
* Hohenleihe tufsteen
Recenter is ook de Italiaanse tuf [[Peperino]] toegepast:
* Peperino grigio
* Peperino rosato
In meerdere talen heeft de steensoort een naam die verwijst naar peper: pepperstone, pfefferstein. <ref>Marja van Trier: Het geheim van de Peperstraten. Uitg. in eigen beheer, 2023</ref>
{{Appendix}}

[[Categorie:Sedimentair gesteente]][[Categorie:Natuursteen]]

Tufsteen - Bewerkingsoverzicht