https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=TinpestTinpest - Bewerkingsoverzicht2026-04-25T07:45:50ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Tinpest&diff=132676&oldid=prevColani: 1 versie geïmporteerd2024-08-23T16:35:09Z<p>1 versie geïmporteerd</p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>[[Bestand:Sn-Alpha-Beta.jpg|thumb|right|260px|α-tin (rechts) en β-tin (links)]]<br />
'''Tinpest''' is een verandering in de [[metaalbinding|kristalstructuur]] van [[tin (element)|tin]]. Daarbij gaat de zilverwitte metallieke β-fase, die van 16°[[Celsius|C]] tot 181&nbsp;°C stabiel is, bij temperaturen onder 13,2&nbsp;°C over in het grijszwarte α-tin. Het is dus geen [[corrosie]]; als men het poederige α-tin omsmelt en bij [[kamertemperatuur]] laat stollen, keert de zilverwitte tin gewoon terug.<br />
<br />
== Ontwikkeling ==<br />
De [[faseovergang]] begint meestal op een beperkt aantal plekken van het tinnen voorwerp en breidt zich langzaam uit. Er ontstaan donkere plekken met blaasjes en oneffenheden.<br />
<br />
Bij verdere daling van de temperatuur verloopt het proces sneller, maar bij al te lage temperaturen neemt de groeisnelheid van de nieuwe [[polymorf (scheikunde)|fase]] af. De [[optimum|optimale temperatuur]] voor de overgang ligt rond -48&nbsp;°C. Bij [[legering]]en van tin met andere metalen kan de [[faseovergang|overgang]] zowel bevorderd (legering van tin met [[zink (element)|Zn]] of [[aluminium|Al]]) als geremd (tinlegering met [[antimonium|Sb]] of met [[bismut|Bi]]) worden. Ook een oplossing van [[tinammoniumchloride]] (NH<sub>4</sub>)<sub>2</sub>SnCl<sub>6</sub>) in [[ethanol|alcohol]] bevordert het proces.<br />
<br />
Tinpest was in de Middeleeuwen een onbegrepen en gevreesd verschijnsel omdat het orgelpijpen in stof deed uiteenvallen. De oorzaak werd in het begin van de 20e eeuw door [[Ernst Julius Cohen]] en [[C. van Eyk]] vastgesteld.<br />
<br />
== Munten ==<br />
Bij tinnen munten vertoont de ''tinpest'' zich met witte plekken. Het proces kan de munt vernietigen en ook overslaan naar andere tinnen voorwerpen waarmee de munt in contact komt. Dit proces is te voorkomen door de munt in een munthouder te bewaren.<br />
<br />
==Loodletter==<br />
[[Loden letter|Loodletter]] moet om tinpest te voorkomen bij kamertemperatuur worden bewaard. In onverwarmde opslagplaatsen zal in de winter door de [[Rekristallisatie (materiaalkunde)|rekristallisatie]] van het tin een wit poeder ontstaan, en wordt de letter uiteindelijk geheel onbruikbaar.<br />
<br />
== Literatuur ==<br />
''Tinpest'' is tevens de titel van een roman van de Nederlandse schrijver [[Louis Ferron]] uit [[1997]].<br />
<br />
=== Zie ook ===<br />
* [[Bronsrot]]<br />
* [[Zinkpest]]<br />
<br />
[[Categorie:Anorganische chemie]]<br />
[[Categorie:Numismatiek]]<br />
[[Categorie:Tinlegering]]</div>Colani