Colani: 1 versie geïmporteerd

2023-10-08T13:51:09Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

[[Bestand:Part of Tabula Peutingeriana.jpg|thumb|Fragment van de Tabula Peutingeriana]]
[[Bestand:TabulaPeutingeriana2.jpg|thumb|Deel van de Peutingerkaart met de plaatsen in België, Nederland, Frankrijk en Duitsland]]
[[Bestand:Berti142.jpg|thumb|Deelkaart van Tabula Peutingeriana waarop enige plaatsen in Nederland (Batavia), uit Commentariorum Rerum Germanicarum (1616) van Petrus Bertius]]

De '''Tabula Peutingeriana''' of '''Peutingerkaart''' is een kopie van een [[Romeinse Rijk|Romeinse]] reiskaart uit de [[3e eeuw|3e]] of [[4e eeuw]]. Zij beslaat een gebied van [[Groot-Brittannië (eiland)|Groot-Brittannië]], [[Spanje]] en [[Noord-Afrika]] in het westen tot de rivier de [[Ganges (rivier)|Ganges]] in het oosten.

De oudste bekende kopie is een handschrift uit de [[13e eeuw]], dat nu bewaard wordt in de [[Oostenrijk]]se Nationale Bibliotheek in [[Wenen]]. Het is deze kopie die de naam gaf aan de kaart. Vervaardigd door een monnik uit [[Colmar]] werd de kaart uit een bibliotheek in [[Zuid-Duitsland]] opgeduikeld door [[Conrad Celtis]], die het document in [[1507]] naliet aan de [[Renaissance-humanisme|humanist]] [[Konrad Peutinger]] uit [[Augsburg (stad)|Augsburg]].

== De kaart ==
De Tabula Peutingeriana is een rol [[perkament]], samengesteld uit 12 bladen van ongeveer 34 cm hoog, elk 59 tot 65 cm lang, met een totale lengte van 6,75 m. Het eerste blad, met daarop het [[Iberisch Schiereiland]] en de Britse eilanden is verloren gegaan, waardoor er nog maar 11 bladen resteren. Het spreekt vanzelf dat de kaart niet oppervlakte-getrouw is. Het is veeleer een schematische voorstelling van het wegennet en de etappeplaatsen in het [[Romeinse Rijk]] (zie afbeelding). Over het grootste deel van de kaart werden ook de afstanden van de etappes aangegeven, deels in [[Romeinse mijl]]en (''milia passuum''), en voor het [[Gallië|Gallische]] deel in ''[[leuga]]e'' (ongeveer 1,5 Romeinse mijl). Het lijdt geen twijfel dat dit een gevolg is van het feit dat de oorspronkelijke kaart verschillende bronnen had. In de tijd van vervaardiging circuleerden er immers ook al verschillende ''itineraria'', reisroutes van hier naar ginder in lijstvorm. Een grote verzameling daarvan was het [[Itinerarium Antonini]], dat niet minder dan 3500 etappeplaatsen met onderlinge afstanden vermeldt. In ieder geval werd het niet bewaarde exemplaar waarnaar de Tabula Peutingeriana gekopieerd werd, nog bijgewerkt met nieuwe wegen en plaatsen tot omstreeks [[400]].

== Kopieën ==
Na de dood van Konrad Peutinger kreeg de [[cartografie|cartograaf]] [[Abraham Ortelius]] de vraag om de kaart in druk uit te geven. Hij stierf echter voor hij het werk afhad, maar een half jaar later had [[Jan Moretus]] de klus geklaard, en begin [[1599]] drukte de uitgeverij [[Plantijn]] te [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] er 250 exemplaren van, op halve grootte en verdeeld over 8 drukplaten. Later volgden nog verschillende uitgaven met dezelfde, maar ook met nieuwe drukplaten. Dit noemt men interpretaties, omdat steeds opnieuw het oorspronkelijke handschrift gelezen en verklaard moest worden. Tegenwoordig werkt men enkel nog met fotografische duplicaten, zodat de kwetsbare originele kaart niet meer geraadpleegd hoeft te worden. Evengoed is het niet makkelijk de vermelde Romeinse namen aan hedendaagse steden te koppelen, wat nog steeds aanleiding geeft tot nieuwe interpretaties.

In [[1616]] gaf ook cartograaf [[Petrus Bertius]] zijn versie van de Tabula Peutingeriana uit in zijn werk ''Commentariorum Rerum Germanicarum''. Ook Bertius gaf in zijn commentaar hierin een interpretatie van enige vermelde Romeinse namen. Dit werk, zowel kaarten als beschrijvingen, zijn online te raadplegen op de website van de Universiteit van [[Mannheim]].

De tegenwoordig meestgebruikte kopie van de kaart is de [[facsimile]] van [[Konrad Miller]] uit [[1887]]. Miller produceerde een volledige kopie in kleur op twee derde van het originele formaat. Hij heeft daarbij van het ontbrekende eerste blad een hypothetische reconstructie gemaakt, waardoor ook Spanje, Portugal en Engeland weer op de kaart staan. De gehele kopie van Miller is online te raadplegen op de website ''Bibliotheca Augustana''.

== Romeinse steden ==
De kaart noemt negen Romeinse steden, die met een gestileerd kaartje worden weergegeven: de drie hoofdsteden [[Rome (stad)|Rome]], [[Constantinopel]] en [[Antiochië]] en verder [[Thessaloniki (stad)|Thessalonica]], [[Nicaea]], [[Ankara|Ancira]], [[Ravenna (stad)|Ravenna]], [[Aquileia]] en [[Nicomedia]].
== Belgische steden ==
Belgische steden of locaties op de kaart die tot [[Gallia Belgica]] behoorden zijn onder meer:
* [[Viroviacum]] ([[Wervik]])
* [[Turnacum|Turnaco]] ([[Doornik]])
* [[Atuatuca|Atuaca Tungrorum]] ([[Tongeren (stad)|Tongeren]])
* Vodgoriacum ([[Waudrez]])

Aangeduid als Belgica, maar deel van het latere Frans-Vlaanderen:
* Gesogiaco quod nunc Bononia of ([[Boulogne-sur-Mer]])
* Ca(st)ello Menapior(um) of ([[Kassel (Frankrijk)|Cassel]])
* Pons Scaldis ([[Escautpont]])
* Baca Conervio ([[Bavay]])
* Tervanna ([[Thérouanne]])
* Hermoniacum of [[Bermerain]]
* Teucera of ([[Thièvres (Somme)|Thièvres]])
* Sammarobriva ([[Amiens (stad)|Amiens]])
* Gravinum of ([[Grainville-la-Teinturière]])

== Franse steden ==
Franse steden op de kaart zijn onder andere:
* Arelate - [[Arles]]
* Augusta Suessionum - [[Soissons (stad)|Soissons]]
* Augustodurum - [[Bayeux (Frankrijk)|Bayeux]]
* Avennio - [[Avignon]]
* Burdigola - [[Bordeaux (stad)|Bordeaux]]
* Camaracum - [[Cambrai]]
* [[Lugdunum]] - [[Lyon]]
* [[Noviomagus|Noviomagus Veromandorum]] - [[Noyon]]
* Rotomagus - [[Rouen]]
* Samarobriva - [[Amiens (stad)|Amiens]]
* Tolosa - [[Toulouse (stad)|Toulouse]]
* Valentia - [[Valence (Drôme)|Valence]]
* Vesontio Sequanorum - [[Besançon]]
* Massilia - [[Marseille]]

== Nederlandse steden ==
Nederlandse steden of locaties op de kaart zijn onder meer:
* [[Lugdunum (Katwijk)|Lugdunum Batavorum]] - De [[Brittenburg]] bij [[Katwijk aan Zee]]
* [[Praetorium Agrippinae]] - [[Valkenburg (Zuid-Holland)]]
* [[Matilo]]ne - [[Leiden]]-[[Roomburg (wijk)|Roomburg]]
* [[Albaniana]] - [[Alphen aan den Rijn (plaats)|Alphen aan den Rijn]]
* [[Catualium]] - [[Heel (plaats)|Heel]]
* [[Forum Hadriani]] - [[Voorburg (Zuid-Holland)|Voorburg]]
* [[Flenio]] - mogelijk [[Vlaardingen]]
* [[Tablis]] - [[Oud-Alblas]]?
* [[Caspingium|Caspingio]] - [[Asperen]]?
* [[Grinnes|Grinnibus]] - [[Rossum (Gelderland)|Rossum/Alem (Gelderland)]]?
* [[Ad Duodecimum]] - onbekend ([[Wamel]]?)
* [[Ulpia Noviomagus Batavorum]] - [[Nijmegen]]
* [[Ceuclum]] - [[Cuijk (plaats)|Cuijk]]
* [[Blariacum|Blariaco]] - [[Blerick]]
* [[Cortovallum|Cortovallio]] - [[Heerlen]]

== Zie ook ==
* [[Lijst van Latijnse plaatsnamen]]
* [[Itinerarium Antonini]]
* [[Itinerarium Burdigalense]]

== Kaart ==
{{Panorama|TabulaPeutingeriana.jpg|2000px|De ''Tabula Peutingeriana'', van Portugal in het westen tot India in het oosten.}}

== Externe links ==
* [http://peutinger.atlantides.org/map-a/ Integrale interactieve Tabula Peutingeria door Richard Talbert]
* [https://omnesviae.org Omnes Viae: Interactieve Tabula Peutingeriana als Romeinse Google Maps]
* [http://www.fh-augsburg.de/~harsch/Chronologia/Lspost03/Tabula/tab_pe00.html Bibliotheca Augustana: Tabula Peutingeriana]
* [https://web.archive.org/web/20110903154436/http://www.livius.org/pen-pg/peutinger/map.html Livius.org aut. J. Lendering, art. Peutinger map]
* [http://www.uni-mannheim.de/mateo/camenaref/bertius1.html Digitale versie van ''Commentariorum Rerum Germanicarum'' van Petrus Bertius (1616)]
* [http://soltdm.com/sources/mss/tp/tp_0.htm Tabula Peutingeriana-Index]
*[https://tp-online.ku.de/index_en.php Commentary on the Tabula Peutingeriana] Online-Database of the DFG-project
*[https://www.tabula-peutingeriana.de/ Tabula Peutingeriana] volledige interactieve kaart

==Literatuur==
*Michael Rathmann, ''Tabula Peutingeriana. Die einzige Weltkarte aus der Antike'', 2018, {{ISBN|9783805351775}}<br />Complete facsimile weergave met duiding van de plaatsnamen

{{commonscat|Tabula Peutingeriana}}

[[Categorie:Romeinse oudheid]]
[[Categorie:Kaart]]

Tabula Peutingeriana - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd