Colani: 1 versie geïmporteerd

2024-05-23T06:24:39Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

'''Sweder Schele''' ([[Borne (Overijssel)|Borne]], [[2 september]] [[1569]] - [[Ochtrup|Welbergen]], [[28 mei]] [[1639]]) was een [[Overijssel]]s/[[Hertogdom Westfalen|Westfaalse]] [[edelman]] die vooral bekend is geworden dankzij zijn familiekroniek. Hierin beschrijft hij niet alleen zijn familiegeschiedenis, maar ook de gebeurtenissen van zijn tijd, waaronder de regionale gevolgen van de [[Tachtigjarige Oorlog|Tachtigjarige]] (1568-1648) en de [[Dertigjarige Oorlog]] (1618-1648).

==Familie==
Sweder Schele was een zoon van Christoffer Schele tot Weleveld (circa 1529 - Borne, 20 mei 1606) en Judith [[Ripperda]] tot Boxbergen (circa 1534 - Osnabrück, 14 april 1608). Hij werd geboren op 2 september 1569. Zijn kinderjaren bracht hij door op de [[havezate]] [[Weleveld]] in Zenderen, vlak bij het [[Landschap Twente|Twentse]] [[Borne (Overijssel)|Borne]]. Toen de [[Tachtigjarige Oorlog]] ook Twente bereikte, verliet in 1580 het gezin Schele Twente. Ze gingen zowel te [[Rheine]] wonen als op de [[Schelenburg]] bij Osnabrück. In 1597 kwam de familie terug op Weleveld.

In 1602 huwde Sweder met Reinera van Coeverden tot [[Rhaan]]. Uit dit huwelijk werden drie zoons en drie dochters geboren. Na het overlijden van zijn vader werd Sweder in 1607 heer van Weleveld.
Reinera van Coeverden overleed op 2 december 1613 en werd in de grafkelder van de Scheles in de kerk van Borne bijgezet.<br />
In 1615 hertrouwde Sweder met Anna Brawe. Uit dit huwelijk werden een dochter en twee zoons geboren.

Na het overlijden van Sweders zuster, Anna Schele, weduwe van Ernst van Ittersum tot Nijenhuis, in 1624, erfde Sweder haar huis Welbergen bij Ochtrup. In 1626 ging hij er met zijn gezin wonen. Zijn zoon Gosen Heidenrijk ging na zijn huwelijk met Elisabeth Agnes Schade tot Ihorst op Weleveld wonen.

Sweder overleed op 28 mei 1639 op Welbergen en werd twee weken later in de kerk van Borne begraven. Zijn tweede vrouw Anna Brawe overleed op 9 mei 1644 en werd eveneens in Borne begraven.

Zijn oudste zoon Gosen Heidenrijk erfde Weleveld, een zoon uit zijn tweede huwelijk, de geleerde [[Rabo Herman Schele]], Venebrugge en Welbergen.

==Opleiding==
Gedurende zijn kinderjaren kreeg Sweder thuis les van een privéleraar. Vervolgens ging hij naar de [[Latijnse school|Latijnse scholen]] te [[Minden]] en Osnabrück.
Van 1587 tot 1591 studeerde Sweder rechten, geschiedenis en theologie aan de lutherse universiteiten van [[Jena (Duitsland)|Jena]] en [[Marburg (Duitsland)|Marburg]]. In deze tijd begon hij met het schrijven van zijn kroniek.

Tussen 1593 en 1595 maakte Sweder een [[grand tour]] door Europa, samen met Everwijn Wirich graaf van Bentheim, Engelbert George van Westerholt en Jacobus Sceva. Ze bezochten Frankrijk en Italië om zich in de taal te bekwamen. Verder reisden ze door Oostenrijk, de Bohemen en Hongarije. Ook brachten ze een bezoek aan het graf van [[Maarten Luther]] in Wittenberg.

==Politieke loopbaan==
Als [[Ridderschap (instituut)|riddermatige]] had Schele het recht zitting te nemen in het [[Staten van Overijssel|bestuur]] van de [[heerlijkheid Overijssel|provincie Overijssel]]. In 1598 werd hij lid van de Ridderschap van Overijssel wegens de havezate Weleveld. In hetzelfde jaar werd hij namens de Ridderschap samen met [[Gijsbert op den Berg]] afgevaardigd naar de [[Staten-Generaal van de Nederlanden|Staten-Generaal]] in Den Haag.

In 1612 werd Sweder als gedeputeerde van Overijssel afgevaardigd naar Den Haag. In januari 1613 zat hij de vergadering van de Staten-Generaal voor, waarin de Engelse ambassadeur Ralph Winwood aan [[Maurits van Oranje|prins Maurits]] de [[Orde van de Kousenband]] uitreikte. In 1619 werd Sweder Schele op zijn verzoek van zijn deputaatschap ontheven.

In 1622 moest Schele de Ridderschap verlaten, nadat een resolutie was aangenomen waardoor alleen [[calvinisme|calvinisten]] daarin nog zitting mochten hebben.

==Lutheranisme==
Sweders vader Christopher Schele had in Wittenberg gestudeerd, de stad van Maarten Luther, en was een aanhanger van het lutheranisme geworden. Sweder Schele was net als zijn vader [[luthers]]. Op het Weleveld was zelfs een lutherse huiskapel ingericht.

Wegens zijn geloof moest Sweder zich in 1622 terugtrekken uit het provinciebestuur van Overijssel.

==Kroniek==
Van Sweder Schele is zijn familie[[kroniek]] bewaard gebleven die uit drie delen bestaat. Hierin heeft Schele zowel zijn familieleven als de gebeurtenissen van zijn tijd beschreven. Twee delen bevinden zich in het huisarchief van [[Haus Welbergen]] in het Niedersächsisches Staatsarchiv te Osnabrück, het laatste bevindt zich in het huisarchief van [[Huis Almelo]] in het [[Historisch Centrum Overijssel]].

De inhoud van de kronieken betreft zowel de geschiedenis van de adel in Oost-Nederland en Westfalen, als de specifieke voorouders van Sweder zelf. Zijn doel was niet alleen het verleden te boekstaven, maar ook aan zijn nageslacht een leidraad te geven waarin het begrip ''[[virtus]]'' centraal stond. Zijn eigen lijfspreuk luidde dan ook ''Pietate et Virtute Seu Honestate''.

Daarnaast heeft Sweder de voorvallen in zijn familie en de oorlogshandelingen op het Twentse platteland beschreven. Daarbij ging hij uitgebreid in op de uitbreidingen en herstelwerkzaamheden aan zijn havezaten, waarvoor hij zelf het decoratieprogramma bedacht.

==Externe links==
* [http://lehre.hki.uni-koeln.de/schele/pages/nl/geschichte.html Het leven van Sweder Schele in jaartallen]
* [http://lehre.hki.uni-koeln.de/schele/pages/nl/server.html De dagboeken van Sweder Schele]

==Bronnen==
*A.J. Gevers en A.J. Mensema (1995) ''De havezaten in Twente en hun bewoners'', Waanders Uitgevers, Zwolle ISBN 9040097666
* [http://lehre.hki.uni-koeln.de/schele/ Site met de kroniek van Sweder Schele en biografische gegevens]

{{DEFAULTSORT:Schele}}
[[Categorie:Duitse adel]]
[[Categorie:Geschiedenis van Overijssel]]
[[Categorie:Adel in de Nederlanden in de 17e eeuw]]

Sweder Schele - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd