Colani: Tekst vervangen - ".jpeg" door ".jpg"

2024-11-17T06:04:42Z

Tekst vervangen - ".jpeg" door ".jpg"

Nieuwe pagina

[[Bestand:A new and complete dictionary of arts and sciences, 1763 "The sugar-cane, sugar-mill" (22001102328).jpg|miniatuur|Suikermolen met kokerij, 1763]]
[[File:Travels in north and central China (1902) (14595430099).jpg|thumb|Suikermolen aangedreven door karbouwen in China in 1902]]
Een '''suikermolen''' is een grote [[Pers (machine)|pers]] met draaiende rollen waartussen vers gekapt [[suikerriet]] wordt gebroken om er het sap uit te persen. Dit sap wordt daarna in het kookhuis ingedikt door het te [[Koken (verdamping)|koken]] tot er ruwe suiker ontstaat. [[Suikerrietplantage]]s waren een belangrijke economische activiteit in de [[kolonie (staatkundig)|koloniën]] van de [[Europa (werelddeel)|Europese]] mogendheden.

== Geschiedenis ==
De techniek om suiker te raffineren kwam oorspronkelijk uit [[China]]. De [[Vereenigde Oostindische Compagnie|VOC]] kocht de suiker op de markt van [[Banten (stad)|Bantam]]. Na de oprichting van [[Batavia (Nederlands-Indië)|Batavia]] werden plantages opgezet in de Bataviasche Ommelanden, geleid door Chinese ondernemers. Vanouds vond hier zowel de rietteelt als de raffinage plaats omdat de verwerking van riet in de suikermolen en het koken in de suikeroven vanwege de beperkte houdbaarheid zonder veel tijdsverlies diende te gebeuren.<ref>[https://pure.tue.nl/ws/files/1381283/496547.pdf Van suikermolen tot grootbedrijf : technische vernieuwing in de Java-suikerindustrie in de negentiende eeuw], M. Leidelmeijer, 1997, https://doi.org/10.6100/IR496547</ref> De molens werden uit China geïmporteerd. Ze bestonden uit twee verticaal cilindervormige stenen, aangedreven door twee [[Waterbuffel|karbouwen]]. De stengels werden een voor een tussen de cilinders doorgehaald, meestal tweemaal.

In het kookhuis stonden ingemetselde ketels. Hierbij werd het sap gekookt. Om het te zuiveren vond dit in tweemaal plaats waarbij het sap werd overgeheveld naar een tweede ketel. Hierna werd het sap boven een vuur gehangen waarbij kristallisatie plaatsvond. De stroperige kristalmassa werd vervolgens in [[Suikerbrood (suiker)|suikerconen]] gegoten waarbij de melassestroop beneden weglekte. De bovenste laag suiker werd bij dit proces vrij wit, de onderste bleef vrij bruin. Van de [[melasse]] werd bij omliggende stokerijen [[Arak (Verre Oosten)|arak]] gemaakt.

De productie van suiker was een arbeidsintensief en energie-intensief proces. In de 18e eeuw werkten in [[Nederlands-Indië]] in de oogstperiode per rietmolen ongeveer tweehonderd mensen, 60 Chinezen voor de raffinage en 140 Javanen voor de rietoogst. In [[Suriname]] werden slaafgemaakten gebruikt, op plantage [[Catharina Sophia]] waren dat er alleen al ruim zeshonderd. Het belang van de suikermolen nam af nadat raffinage van [[suikerbiet]] uitgevonden werd.<ref>https://edepot.wur.nl/523473</ref> In de koloniën nam men vervolgens de voor suikerbiet in Europa ontwikkelde technieken over.

De klassieke suikermolens werden aangedreven met de hand, met behulp van [[Os (rund)|os]]sen of door [[waterkracht]] en in de negentiende eeuw steeds vaker door een [[stoommachine]].

== Afbeeldingen ==
<gallery widths="190px" height="225px">
Atlas Van der Hagen-KW1049B13 095-PRAEFECTURAE PARANAMBUCAE PARS BOREALIS, una cum PRAEFECTURA de ITAMARACA.jpg|Suikermolen op waterkracht in [[Nederlands-Brazilië]]
Florence sugar cane mill.jpg|Suikermolen met ossen, 1840
COLLECTIE TROPENMUSEUM Inlandse suikermolen Kediri TMnr 10011747.jpg|Suikerrietmolen in [[Nederlands-Indië]]
Machinery; a steam-driven sugar mill. Engraving by J. S. Vir Wellcome V0024534.jpg|Suikermolen op stoomkracht, 1862
</gallery>

{{Appendix}}
[[Categorie:Molen naar toepassing]]
[[Categorie:Suikerindustrie]]

Suikermolen - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - ".jpeg" door ".jpg"