Colani: Nieuwe pagina aangemaakt met 'Een moderne straatlantaarn. Utrechtse straatlantaarn ontworpen door Pyke Koch naar een model uit ca. 1875]] [[Amsterdamse Kroonlantaarn op de Westermarkt.]] Een '''straatlantaarn''', vaak ook '''lantaarnpaal''' genoemd, is een lichtmast die de verkeersveiligheid en…'

2026-05-02T13:10:52Z

Nieuwe pagina aangemaakt met 'thumb|Een moderne straatlantaarn. thumb|[[Nieuwegracht (Utrecht)|Utrechtse straatlantaarn ontworpen door Pyke Koch naar een model uit ca. 1875]] thumb|[[Amsterdamse Kroonlantaarn op de Westermarkt.]] Een '''straatlantaarn''', vaak ook '''lantaarnpaal''' genoemd, is een lichtmast die de verkeersveiligheid en…'

Nieuwe pagina

[[Bestand:Industria_2600.jpg|thumb|Een moderne straatlantaarn.]]
[[Bestand:Streetlight Pyke Koch Nieuwegracht Utrecht.jpg|thumb|[[Nieuwegracht (Utrecht)|Utrechtse]] straatlantaarn ontworpen door [[Pyke Koch]] naar een model uit ca. 1875]]
[[Bestand:Westermrkt2.jpg|thumb|[[Amsterdamse Kroonlantaarn]] op de [[Westermarkt (Amsterdam)|Westermarkt]].]]

Een '''straatlantaarn''', vaak ook '''lantaarnpaal''' genoemd, is een lichtmast die de [[verkeersveiligheid]] en de [[veiligheid]] op straat verhoogt. Een straatlantaarn bestaat uit een lantaarnpaal en een [[armatuur]] met [[lichtbron]]. De functie van de armatuur is bescherming van de lichtbron en sturing van de lichtbundel. De lantaarnpaal geeft de lichtbron een zekere hoogte boven de straat, waardoor een wat groter gebied per lichtpunt wordt verlicht. Straatlantaarns behoren tot het zogenaamde [[straatmeubilair]].

== Geschiedenis ==
[[Straatverlichting]] met behulp van straatlantaarns werd in [[Londen]] geïntroduceerd. Omdat de straatverlichting op [[stadsgas|gas]] brandde, moest een [[lantaarnopsteker]] de lantaarns iedere avond aansteken. In [[Parijs]], waar enkele jaren later openbare verlichting werd geïnstalleerd, gebruikte men vanaf het begin [[elektriciteit]] als energiebron. In het Noorse [[Hammerfest]] werd al in 1891 elektrische straatverlichting aangelegd; de zon komt daar 's winters maandenlang niet op.

== Armatuur ==
Er zijn verschillende soorten [[armatuur|armaturen]]: paaltop-armaturen, opzet- en/of opschuifarmaturen.

Paaltop-armaturen zijn [[Kegel (ruimtelijke figuur)|kegel-]] en [[Bol (lichaam)|bolvormige]] armaturen die voorkomen op lantaarnpalen in woonerven, winkelstraten en parken. De lichtbron zit midden in het armatuur.

Opzet- en/of opschuifarmaturen worden meestal op hogere lantaarnpalen gebruikt voor verlichting van verbindingsstraten, doorgaande wegen en snelwegen. Bij een opzetarmatuur gaat de armatuur direct op de lantaarnpaal zonder draagarm of uitlegger. Dat is namelijk wel het geval bij opschuifarmaturen. Veel moderne armaturen kunnen zowel opschuif als opzet gebruikt worden.

Er zijn ook nog armaturen voor overspanningsdraden. Deze hangen aan kabels boven de weg als er te weinig plaats is voor palen of om te voorkomen dat de armaturen in de bomen terechtkomen en zo minder goed de weg kunnen verlichten. Dit soort verlichting komt vooral voor in [[Binnenstad|binnensteden]].

== Lichtbron ==
De [[lichtbron]] kan bestaan uit een [[gloeilamp]], een [[tl-buis]], een [[pl-lamp]] of [[spaarlamp]], een (hogedruk- of lagedruk)[[natriumlamp]], een [[kwiklamp]], een [[Elektrodeloze lamp#Fluorescentie-inductielamp|inductielamp]], een [[metaalhalidelamp]] of [[ledlamp]].
De oudere straatlantaarns waren voorzien van gloeilampen. Later zijn de tl-buis, de kwiklamp en de lagedruknatriumlamp hiervoor in de plaats gekomen. Nog later de pl-lamp en de hogedruknatriumlamp. In 2005 is er in [[Ede (plaats in Nederland)|Ede]] een proef gestart met straatlantaarns die voorzien zijn van leds als lichtbron. De gemeente [[Huizen]] had als eerste Nederlandse gemeente in 2016 alle openbare verlichting vervangen door led-verlichting.

Een belangrijke drijfveer achter de toepassing van nieuwe lampen in straatlantaarns is energiebesparing. Voor een lichtstroom van 1500 [[lumen (natuurkunde)|lumen]] is bij een gloeilamp 100 [[Watt (eenheid)|watt]] nodig, bij een tl-buis 18 watt, bij een hogedruknatriumlamp 12 watt en bij een lagedruknatriumlamp slechts 10 watt. De laatste twee types geven echter geen wit licht, en de toepassing wordt daarom meestal beperkt tot grote verkeerswegen en snelwegen. Een andere ontwikkeling is het verminderen van [[lichtvervuiling]], door de armatuur zo te kiezen dat licht zo min mogelijk omhoog schijnt.

<gallery widths="210px" heights="280px" class="center">
Bestand:DawnatHelga.jpg|Een straatlantaarn in Zweden
Bestand:Praha most legii lantaarn.jpg|Straatlantaarn op Legii brug in Praag
Bestand:Lantaarnpaal_klimmen.jpg|Op een lantaarnpaal klimmen voor de [[Basilique du Sacré-Cœur (Parijs)|Sacré-Cœur]]
Bestand:Hardstenen lantaarnpaal, Broek in Waterland.jpg|Een van de originele 18e-eeuwse [[Lantaarnpaal (Broek in Waterland)|lantaarnpalen]] in [[Broek in Waterland]]
</gallery>

== Externe link ==
* [http://www.ecn.nl/docs/library/report/2000/c00095.pdf Rapport openbare verlichting]
{{clr}}
<br><br>
{{Appendix|2=
Bron digitalisering en Wiki opmaak: [[Terry van Erp]]}}
<br><br>
[[Bestand:Header-01.jpg|800px|alt=raamsdonkshistorie.nl|center|thumb|[https://raamsdonkshistorie.nl raamsdonkshistorie.nl]]]
[[Categorie:Straatlantaarn]]

Straatlantaarn - Bewerkingsoverzicht