Colani: Tekst vervangen - ".ogv" door ".webm"

2024-12-04T12:28:02Z

Tekst vervangen - ".ogv" door ".webm"

Nieuwe pagina

[[Bestand:Otso Oravissa.jpg|thumb|Stoomboot in Finland]]
[[Bestand:COLLECTIE TROPENMUSEUM Aankomst van het mailstoomschip Op ten Noord in Tandjoengpriok de haven van Batavia Java TMnr 10010633.jpg|thumb|Aankomst van het mailstoomschip ''[[Op ten Noord]]'' in [[Tanjung Priok (plaats)|Tanjung Priok]], de haven van Batavia, Java]]
[[Bestand:Werf P. Smit, stapelloop van de Bern-30339.webm|thumb|Bouw, stapelloop en proefvaart van de stoomraderboot [[Bern (schip, 1923)|Bern]] bij scheepswerf P. Smit te Rotterdam in 1923]]
Een '''stoomboot''' of '''stoomschip''' is een schip dat wordt aangedreven door een [[stoommachine]] of een [[stoomturbine]]. Aanvankelijk dreef de stoommachine een [[scheprad]] aan ([[raderstoomboot]]). Vanaf 1836 kwam het schroefstoomschip (stoomboot met [[scheepsschroef]]) op.

== Geschiedenis ==
[[Bestand:Pyroscaphe de 1783 01.jpg|thumb|Model van de Pyroscaphe (1783)]]
De eerste stoomboot was de ''[[Pyroscaphe]]'' (1783), ontworpen door de Fransman [[Claude de Jouffroy d'Abbans|Claude François Jouffroy d'Abbans]]. Hij had in 1778 al een scheepje ontworpen, de ''Palmipède'', waarin een stoommachine roterende roeiriemen aandreef. In 1704 had zijn landgenoot [[Denis Papin]] een door een stoommachine aangedreven [[roeiboot]] ontworpen. In 1737 bouwde [[Jonathan Hulls]] een stoomboot die twee schoepraderen aan de achtersteven had.

De ''North River Steam Boat'', in 1807 ontworpen door [[Robert Fulton]], was de tweede stoomboot die op commerciële basis geëxploiteerd werd. Het schip, door latere generaties veelal de ''Clermont'' genoemd, maakte op 17 augustus zijn eerste reis van [[Albany (New York)|Albany]] naar [[New York (stad)|New York]], en voerde op de rivier de [[Hudson (rivier)|Hudson]] een lijndienst uit.

In 1819 voer de eerste stoomboot de [[Atlantische Oceaan]] over, van New York naar [[Liverpool]].<ref>[https://web.archive.org/web/20141227162910/http://amhistory.si.edu/onthewater/collection/TR_319026.html De ''Savannah''] was in 1819 het eerste stoomschip dat (deels op windkracht overigens) de Atlantische Oceaan overstak.</ref> Sinds 1835 varen er stoomboten op de [[Rijn]].

De stoomboot wordt evenals de [[stoomlocomotief|stoomtrein]] aangedreven door een [[stoommachine]]. [[Water]] wordt verhit tot [[stoom]] dat dan de kracht levert voor de aandrijving van de schroef of het schoepenrad.

Aangezien zeewater niet geschikt is voor een stoommachine, hebben zeeschepen een installatie om de stoom weer tot water te condenseren en opnieuw te gebruiken. Stoommachines op land hebben zelden zo'n installatie, omdat zoet water daar gemakkelijk verkrijgbaar is.

Als [[brandstof]] werd aanvankelijk [[steenkool]] gebruikt. Later werden voor de opwekking van stoom overwegend oliegestookte ketels toegepast, en de vervuilende koleninstallaties komen op schepen praktisch niet meer voor. De recentste methode voor het opwekken van stoom is de [[kerncentrale]]. Een [[kernonderzeeër]] is derhalve strikt genomen een stoomschip.

In het midden van de 19e eeuw werden stoomboten nog niet als schepen gezien. Een Rotterdamse 'Ordonnantie inzake diepgeld', wat wij nu een havengeldverordening zouden noemen, maakte uitdrukkelijk onderscheid tussen 'Stoombooten, Schepen en andere Vaartuigen'. Die 'Schepen' waren zeilschepen.<ref>Ordonnantie houdende eene Belasting tot gedeeltelijke goedmaking der kosten van het uitdiepen der Havens, onderhoud der Staakkettingen en Meerpalen, mitsgaders der Onkosten voor Zeetijdingen,
vastgesteld door den Raad der Stad Rotterdam den 19 Maart 1844 en goedgekeurd bij Koninklijk Besluit van 17 April 1844 No. 51.</ref>

== Geslacht ==
Bij gebruik van de afkorting 'ss' ontstaat nog weleens onduidelijkheid of het lidwoord 'de' of 'het' moet worden gebruikt. Zo duiden bijvoorbeeld de eigenaren en (ex)opvarenden van de ''Rotterdam'' het schip bij gebruik van de afkorting aan als "het ss ''Rotterdam''" ({{nowrap|"het stoomschip '' Rotterdam''"}}).<ref>[https://web.archive.org/web/20130209041419/http://www.ssrotterdam.nl/nl Het ss Rotterdam]</ref> Veel anderen behandelen 'ss' niet meer als afkorting, maar zien "ss ''Rotterdam''" als één geheel en gebruiken {{nowrap|"de ''ss Rotterdam''"}}, net als bij het achterwege laten van 'ss' {{nowrap|("de ''Rotterdam''")}}. Volgens de Taaladviesdienst van het Genootschap Onze Taal is zowel 'de' als 'het' juist en komt 'de' tegenwoordig iets vaker voor.<ref>[https://onzetaal.nl/taaladvies/advies/de-het-ss-rotterdam Taaladvies]</ref>

== Bekende stoomboten ==
{{Kolommen lijst | breedte=9 | aantal=3 | inhoud=
* [[Anversville (schip, 1912)|Anversville]]
* [[Arctic (schip, 1850)|Arctic]]
* [[Baron Osy (schip, 1855)|Baron Osy]]
* [[Britannic (schip, 1915)|Britannic]]
* [[Carpathia (schip, 1903)|Carpathia]]
* [[Caucasier (schip, 1911)|Caucasier]]
* [[Elfin (schip, 1933)|Elfin]]
* [[Guayas (schip, 1841)|Guayas]]
* [[Hydrograaf (schip, 1910)|Hydrograaf]] ([[Pakjesboot 12]])
* [[Lusitania (schip, 1907)|Lusitania]]
* [[Marsdiep (schip, 1926)|Marsdiep]]
* [[Potjomkin (schip)|Potjomkin]]
* [[Rotterdam (schip, 1959)|Rotterdam]]
* [[Succes (schip, 1897)|Succes]]
* [[Titanic (schip, 1912)|Titanic]]
* [[Tjisalak (schip, 1917)|Tjisalak]]
* [[Tsjeljoeskin (schip, 1933)|Tsjeljoeskin]]
}}

== Zie ginds komt de stoomboot ==
De stoomboot waarmee [[Sinterklaas]] ieder jaar uit [[Spanje]] komt, komt uit het boek ''[[Sint Nikolaas en zijn knecht]]'' (1850) van het Amsterdamse schoolhoofd [[Jan Schenkman]], dat in 1912 op muziek werd gezet. Destijds was een stoomboot iets heel moderns, tegenwoordig doet het juist erg ouderwets aan.

In 2011 werd het authentieke stoomschip ''[[Elfin (schip, 1933)|Elfin]]'' gebruikt in de Nederlandse Sinterklaasfilm ''[[Bennie Stout]]''.

==Zie ook==
* [[Lijst van authentieke stoomschepen]]
* [[Stoom]]
* [[Stoomsleepvaart]]
* [[Compound-stoommachine]]

{{Commonscat}}
{{Appendix}}
{{Gesproken Wikipedia klein|Nl-Stoomboot.ogg|21653691}}

[[Categorie:Stoomschip| ]]

Stoomboot - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - ".ogv" door ".webm"