Colani op 29 mrt 2024 om 17:40

2024-03-29T17:40:08Z

Nieuwe pagina

[[Bestand:Schierstins Veenwouden.jpg|thumb|De [[Schierstins]] in Veenwouden]]
Een '''stins''' (mv. zowel stinsen als stinzen; de z is historisch juist) is een middeleeuwse, verdedigbare, bewoonbare toren (later ook horizontaal gebouwd) in de [[Nederland]]se provincies [[Friesland]] en [[Groningen (provincie)|Groningen]]. Het oorspronkelijk [[Friese talen|Friese]] woord ''stins'' betekent [[steenhuis]]. Onderzoek wijst uit dat er honderden van zulke stinzen zijn geweest. Vele zijn later opgegaan in de grote landhuizen die de naam '''state''' droegen en met deze staten zijn vele stinzen ten onder gegaan. De enige nog bestaande middeleeuwse stins is de [[Schierstins]] in [[Veenwouden]], maar ook in de Allemastate te [[Oudwoude]] is de oude (zaal)stins nog goed herkenbaar. De Schierstins kan worden bezocht, de Allemastate wordt particulier bewoond. Het woord stins wordt geregeld gebruikt voor een state die op een stins teruggaat.

Stinzen in oude zin komen ook in het in Duitsland gelegen [[Oost-Friesland]] voor en heten daar 'steinhaus'. Een zeldzaam voorbeeld is het [[Steenhuis Bunderhee]]. In de provincie [[Groningen (provincie)|Groningen]] worden stinzen in oude zin aangeduid met [[steenhuis]]. Het enige daar nog bestaande steenhuis is het [[Iwema-steenhuis]]. De verder ontwikkelde steenhuizen worden in Groningen steens of [[borg (opstal)|borg]] genoemd.

Tegenwoordig hebben vele moderne wooncomplexen in Friesland, maar ook ver daarbuiten, een naam die eindigt op ''state''. In totaal zou Friesland ooit ruim 175 states hebben gekend.

== Geschiedenis ==
De verdedigbare stinzen werden gebouwd als gebouw waarin, in tijden van gewapende strijd, enkele gezinnen zich veilig konden terugtrekken. Met name rijke families konden zich dit veroorloven. Nadat de stinzen hun verdedigiingsfunctie hadden verloren, werden ze verlaten of uitgebreid tot aanzienlijke huizen (state). Deze landhuizen waren van rijke, [[adel]]lijke of aanzienlijke heren, die dikwijls [[landgoed]]eren bezaten, en dikwijls ook bestuurlijke functies bezetten, zoals die van [[grietman]]. De meeste staten en stinzen zijn in de [[19e eeuw|negentiende eeuw]] afgebroken, toen het te duur werd om ze goed te kunnen onderhouden. Enkele nog bestaande fungeren als [[museum]]. Bij de resterende staten en borgen (in Groningen) liggen vaak fraaie parken en tuinen.

== Stinzen en states ==
{| class="wikitable sortable"
! Naam
! Alternatieve naam
! Plaats
! Jaar stichting
! Jaar sloop
! class="unsortable" | Afbeelding
! Bijzonderheden
|-
| [[Aebinga State]]
| Abbema-huis, Abbinga State
| [[Huizum]]
| voor 1402
| 1859
|
 
|
 
|-
| [[Allemastate]]
|
 
| [[Oudwoude]]
| voor 1495
| nog bestaand
| [[Bestand:Allemastate, Allemawei 5, Oudwoude.jpg|Allemastate|90x120px]]
|
 
|-
| [[Andringahuis]]
|
 
| [[Oenkerk]]
| voor 1698
| 1895
|
 
|
 
|-
| [[Andringastate (Oldeboorn)|Andringastate]]
|
 
| [[Oldeboorn]]
| 15e eeuw of eerder
| 1894, een vleugel gespaard
| [[Bestand:Exterieur - Oldeboorn - 20172235 - RCE.jpg|Andringahuis|90x120px]]
|
 
|-
| [[Aylva State (Ternaard)|Aylva State]]
| Het Slot, de Spijker
| [[Ternaard]]
| ca. 1658
| 1882
|
 
|
 
|-
| [[Aytta State]]
| Boekama State
| [[Swichum]]
| 15e eeuw of eerder
| 1794
|
 
|
 
|-
| [[Beuckenswijk]]
|
 
| [[Sondel]]
| 1664
| 1885
|
 
|
 
|-
| [[Broersma State]]
|
 
| [[Kollum]]
| 1505 of eerder
| 1680
|
 
|
 
|-
| [[Burmania State]]
| Haijema State
| [[Stiens]]
| 1550 of eerder
| na 1722
|
 
|
 
|-
| [[Camminghaslot]]
| Jelmera State
| [[Ballum]]
| begin 15e eeuw
| 1828
|
 
|
 
|-
| [[Cammingha State]]
| Hooghiemstra, Hooghuistra, Camminga
| [[Arum (plaats)|Arum]]
| 1652 of eerder
| voor 1724
|
 
|
 
|-
| [[Crackstate]]
|
 
| [[Heerenveen (plaats)|Heerenveen]]
| 1608
| bestaand
| [[Bestand:Crackstate Heerenveen 23.jpg|Crackstate|90x120px]]
|
 
|-
| [[Dekemastate]]
| Fetsa State, Camstra State of Camstrahuys
| [[Jelsum]]
| waarschijnlijk 13e eeuw
| bestaand
| [[Bestand:Dekemastate en brug.jpg|Dekemastate|90x120px]]
| tuin en park met stinzenflora
|-
| [[Domastate]]
|
 
| [[Beetgum]]
| 16e eeuw?
| 16e eeuw?
|
 
|
 
|-
| [[Elgersma State]]
|
 
| [[Boer (Friesland)|Boer]]
| onbekend
| voor 1830
| [[Bestand:20191007 Mariakerk3 Boer.jpg|Portaal Elgersma State|90x120px]]
| portaal resteert (verplaatst naar de kerk van Boer)
|-
| [[Eminga State]]
|
 
| [[Hijum]]
| onbekend
| voor 1786
|
 
|
 
|-
| [[Epema State]]
|
 
| [[IJsbrechtum]]
| 13e eeuw (stins)
| bestaand (opvolger)
| [[Bestand:Epemastate-Ysbrechtum.jpg|Epema State|90x120px]]
|
 
|-
| [[Eysinga State]]
|
 
| [[Oenkerk]]
| 1412 of eerder
| 1759
|
 
|
 
|-
| [[Eysinga State]]
| Asingastins, Essinghastins
| [[Rinsumageest]]
| 13/14e eeuw
| 1909
| [[Bestand:Tekening van J.Stellingwerf, 1723 - Rinsumageest - 20188517 - RCE.jpg|Eysinga State|90x120px]]
|
 
|-
| [[Fogelsangh State]]
|
 
| [[Veenklooster]]
| 1646
| bestaand
| [[Bestand:FogelsanghState Foarkant.jpg|Fogelsangh|90x120px]]
| publiek toegankelijk park
|-
| [[Foppinga State]]
|
 
| [[Dronrijp]]
| waarschijnlijk 14e eeuw
| 1742
|
 
|
 
|-
| [[Galama State]]
|
 
| [[Koudum]]
| voor 1500
| voor 1788
|
 
|
 
|-
| [[Gerbranda State]]
| Mernstera State, Groot Marnstra
| [[Almenum]]
| voor 1345 (eind 15e eeuw verplaatst)
| bestaand
|
 
|
 
|-
| [[Groot Deersum]]
| Great Dearsum
| ten oosten van [[Achlum]]
| ca. 1658
| bestaand (deels)
|
 
|
 
|-
| [[Groot Terhorne]]
| Martena State, Thoe Hoerne
| tussen [[Beetgum]] en [[Beetgumermolen]]
| 1496 of eerder
| 1879
| [[Bestand:Martena state door Nicolaas Ypeij.jpg|Groot Terhorne|90x120px]]
|
 
|-
| [[Hania state]]
| Sytzama state
| aan de Vossleane, [[Tzummarum]]
| 15e eeuw
| begin 19e eeuw
|
 
| pentekening van Sytzema state anno 1723 door Stellingwerf <ref>[http://collections.tresoar.nl/digital/collection/TRLffa/id/3999/rec/1 Sytsema Hofstede te Tzummarum]</ref>
|-
| [[Harinxma State]]
| Mockema State
| [[Jelsum]]
| voor 1708
| onbekend
|
 
|
 
|-
| [[Harinxmastate]]
|
 
| [[Beetsterzwaag]]
| 1843
| bestaand
| [[Bestand:Harinxmastate2_Beetsterzwaag.jpg|Harinxmastate|90x120px]]
|
 
|-
| [[Harsta State]]
| Hersma State
| [[Hogebeintum]]
| 1511 of eerder
| bestaand
| [[Bestand:HarstaState.jpg|Harsta State|90x120px]]
| tuin met stinzenflora
|-
| [[Heemstra State]]
|
 
| [[Oenkerk]]
| begin 16e eeuw of eerder
| 1972
|
 
|
 
|-
| [[Heeremahuis]]
| Heremastate
| [[Bolsward]]
| 15e eeuw
| bestaand
| [[Bestand:Heeremahuis-Bolsward.jpg|Heeremastate|90x120px]]
|
 
|-
| [[Herema State]]
|
 
| [[Joure]]
| onbekend (stins in 1581 gesloopt); 1589
| bestaand
| [[Bestand:Joure Herema State 2008.jpg|Herema State|90x120px]]
|
 
|-
| [[Herjuwsma State]]
| Juwsma State, Burmania State
| [[Ferwerd]]
| voor 1500
| 1816
|
 
|
 
|-
| [[Hinnemastate]]
| Hennemastate
| [[Jelsum]]
| voor 1501
| 1732
| [[Bestand:Hinnema State.png|Hinnemastate|90x120px]]
|-
| [[Groot Hermana]]
|
 
| [[Minnertsga]]
| onbekend (mogelijk 9e eeuw)
| ca. 1700 (vervangen door boerderij)
|
 
|
 
|-
| [[Holdinga State]]
| Auta, Nye Holdinga, Holdingaburg
| [[Anjum]]
| ca. 1580-1595 (mogelijk voorganger)
| 1831
| [[Bestand:Tekening van Holdenga-Burgh Collectie Fries Museum - Anjum - 20022582 - RCE.jpg|Holdinga State|90x120px]]
|
 
|-
| [[Hottinga State]]
|
 
| [[Pietersbierum]]
| voor 1640
| 1844
|
 
|
 
|-
| [[Hoxwier]]
|
 
| [[Mantgum]]
| 15e eeuw of eerder
| ca. 1748
|
 
|
 
|-
| [[Hoytema State]]
|
 
| [[Tjerkwerd|Jonkershuizen]]
| 1503 (herbouw 1779)
| 1906
| [[Bestand:Hoytema State.jpg|Hoytema State|90x120px]]
|
 
|-
| [[Jellema State]]
|
 
| [[Oosterend (Littenseradeel)|Oosterend]]
| ???
| ???
|
 
|
 
|-
| [[Jongema State]]
|
 
| [[Rauwerd]]
| onbekend (1515 stins verwoest); herbouw 15e eeuw
| 1912
| [[Bestand:Poarteraarderbosk.jpg|Jongema State|90x120px]]
| poort aanwezig, publiek toegankelijk park
|-
| [[Kingma State]]
|
 
| [[Zweins]]
| 1500 of eerder
| 1864
| [[Bestand:Voor - Zweins - 20228310 - RCE.jpg|Kingma State|90x120px]]
| portiershuis resteert in de buurtschap [[Kingmatille (buurtschap)|Kingmatille]]
|-
| [[De Klinze]]
| Oppe Clinke, Aysma State
| [[Oudkerk (dorp)|Oudkerk]]
| 1567 of eerder
| bestaand
| [[Bestand:Oudkerk De Klinze.jpg|De Klinze|90x120px]]
| park
|-
| [[Liauckama State]]
|
 
| [[Sexbierum]]
| 14e eeuw of eerder
| 1824
| [[Bestand:Poortgebouw Liauckemastate.jpg|Poortgebouw Liauckemastate|90x120px]]
| poortgebouw resteert
|-
| [[Lycklama state]]
| Lycklamastins
| [[Wolvega]]
| 17e eeuw
| 1736
| [[Bestand:Lycklamastatedoorstellingwerf2.jpg|Lycklama State|90x120px]]
|
 
|-
| [[Lyndenstein]]
|
 
| [[Beetsterzwaag]]
| 2e helft 17e eeuw; 1821 herbouwd
| bestaand
| [[Bestand:Hoofdstraat3_Beetsterzwaag.jpg|Lyndenstein|90x120px]]
|
 
|-
| [[Martenastate]]
|
 
| [[Cornjum]]
| 1579
| bestaand (opvolger in origineel park)
| [[Bestand:Landhuis met schade - Cornjum - 20322849 - RCE.jpg|Martenastate|90x120px]]
| park met stinzenflora
|-
| [[Oostrum (Friesland)#Mellema State|Mellema State]]
|
 
| [[Oostrum (Friesland)|Oostrum]]
| voor 1511
| 1735
| [[Bestand:Huis Fe‹e van Heemstra 17.. Collectie Fries Museum - Oostrum - 20175750 - RCE.jpg|Mellema State|90x120px]]
|
 
|-
| [[Monsmastate]]
|
 
| [[Bolsward]]
| 1709
| bestaand
| [[Bestand:Monsmastate-Bolsward 2.jpg|Monsmastate|90x120px]]
|
 
|-
| [[Ockingastins]]
| Ockingahuis
| [[Franeker]]
| 15e eeuw
| 1887
| [[Bestand:Ockingastins.jpg|Ockingastins|90x120px]]
| traptoren opgenomen in [[fragmentengebouw]]
|-
| [[Oenemastate]]
|
 
| [[Heerenveen (plaats)|Heerenveen]]
| 1640
| bestaand (opvolger)
| [[Bestand:Oenemastate Heerenveen 01.jpg|Oenemastate|90x120px]]
|
 
|-
| [[Offinga State]]
|
 
| [[Hallum]]
| 11e eeuw
| 1738
|
 
|
 
|-
| [[Osinga State (Langweer)|Osinga State]]
|
 
| [[Langweer]]
| 17e eeuw
| in 1939 vervangen door een soort kopie
| [[Bestand:Osinga state Langweer 03.jpg|Osinga state|90x120px]]
|
 
|-
| [[Papinga stins]]
|
 
| [[Leeuwarden (stad)|Leeuwarden]]
|
 
| opgenomen in Princessehof
|
 
|
 
|-
| [[Poptaslot]]
| Heringastate
| [[Marssum]]
| 16e eeuw
| bestaand
| [[Bestand:Poptaslot 4.jpg|Poptaslot|90x120px]]
| toegankelijk op afsprask
|-
| [[Riniastate]]
|
 
| [[Oudemirdum]]
| 1843
| bestaand
| [[Bestand:Riniastate.jpg|Riniastate|90x120px]]
|
 
|-
| [[Roordaburg]]
|
 
| [[Hitzum]]
|
 
|
 
|
 
|
 
|-
| [[Roordastate]]
|
 
| [[Franeker]]
| 16e eeuw
| 1765
|
 
|
 
|-
| [[Ropta State (Metslawier)]]
|
 
| [[Metslawier]]
| voor 1297
| 1731
| [[Bestand:'t Slot Ropta, 1723, tekening Stellingwerf Collectie Fries Museum - Metslawier - 20153680 - RCE.jpg|Ropta State|90x120px]]
|
 
|-
| [[Schierstins]]
|
 
| [[Veenwouden]]
| rond 1300
| bestaand
| [[Bestand:Schierstins Veenwouden.jpg|Schierstins|90x120px]]
| stinsmuseum
|-
| [[Sjaerdemaslot]]
|
 
| [[Franeker]]
| 1446
| 1727
| [[Bestand:SjaerdemaslotFraneker2.jpg|Sjaerdemaslot|90x120px]]
|
 
|-
| [[Stania State]]
|
 
| [[Oenkerk]]
| ca. 1520
| bestaand (opvolger)
| [[Bestand:Stania State hoofdgebouw.jpg|Stania State|90x120px]]
| publiek toegankelijk park
|-
| [[Thetinga State]]
|
 
| [[Wieuwerd]]
| voor 1512
| 1733
|
 
|
 
|-
| [[Tjaarda State]]
|
 
| [[Rinsumageest]]
| 1242
| na 1834
| [[Bestand:Tekening van 1723, J.Stellingwerf, Origineel in Friesch Museum. - Rinsumageest - 20188522 - RCE.jpg|Tjaarda State|90x120px]]
|
 
|-
| [[Uniastate (Beers)|Uniastate]]
|
 
| [[Beers (Friesland)|Beers]]
| onbekend (1e vermelding 17e eeuw)
| poortgebouw resteert
| [[Bestand:Beers Poortgebouw 0177.jpg|Walburgastate|90x120px]]
| contouren state in staal opgetrokken
|-
| [[Unia State (Oenkerk)|Unia State]]
|
 
| [[Oenkerk]]
|
 
|
 
| [[Bestand:Unia State. Oenkerk.jpg|Unia State|90x120px]]
|
 
|-
| [[Walburgastate]]
|
 
| [[Pietersbierum]] / [[Sexbierum]] (1909-1984)
| 1857
|
 
| [[Bestand:Pietersbierum Walburgastate 2007.jpg|Walburgastate|90x120px]]
|
 
|-
| [[Waltastins]]
|
 
| [[Sneek (stad)|Sneek]]
| 1540
|
 
| [[Bestand:Waltahuis-Sneek (stinskelder).jpg|Waltastins|90x120px]]
|
 
|-
| [[Walta State]]
|
 
| [[Tjerkwerd]]
|
 
|
 
|
 
|
 
|-
| [[Ylostins]]
|
 
| [[IJlst (stad)|IJlst]]
|
 
|
 
|
 
|
 
|-
| [[Zyaerda State]]
|
 
| [[Lombersburen]]
|
 
|
 
|
 
|
 
|}

== Zie ook ==
* [[Lijst van kastelen in Friesland]]
* [[Borg (opstal)|Borg]] (de Groningse variant)
* [[Havezate]] (de Drentse, Gelderse en Overijsselse variant)
* [[Ridderhofstad]] (de Utrechtse variant)
* [[Stinzenflora]]

== Externe links ==
* [http://www.stinseninfriesland.nl/ Stinsen in Friesland]
* [http://www.statenstinzen.nl/ Staten en stinzen]
{{Appendix|1=alles|2=
{{References}}}}

[[Categorie:Stins| ]]

Stins - Bewerkingsoverzicht

Colani op 29 mrt 2024 om 17:40