Colani: Nieuwe pagina aangemaakt met 'Stichtse Landbrief (bron: [[Het Utrechts Archief).]] De '''Stichtse Landbrief''' was een schriftelijke vastlegging in de late middeleeuwen van diverse rechten en plichten binnen het Nedersticht tussen de bisschop van Utrecht als vorst/landsheer, en een raad die gevormd werd vanuit Utrechtse Geestelijke|geeste...'

2024-03-29T18:09:25Z

Nieuwe pagina aangemaakt met 'thumb|Stichtse Landbrief (bron: [[Het Utrechts Archief).]] De '''Stichtse Landbrief''' was een schriftelijke vastlegging in de late middeleeuwen van diverse rechten en plichten binnen het Nedersticht tussen de bisschop van Utrecht als vorst/landsheer, en een raad die gevormd werd vanuit Utrechtse Geestelijke|geeste...'

Nieuwe pagina

[[Bestand:Stichtse Landbrief.jpg|thumb|Stichtse Landbrief (bron: [[Het Utrechts Archief]]).]]
De '''Stichtse Landbrief''' was een schriftelijke vastlegging in de [[late middeleeuwen]] van diverse rechten en plichten binnen het [[Nedersticht (Utrecht)|Nedersticht]] tussen de [[Lijst van bisschoppen en aartsbisschoppen van Utrecht|bisschop van Utrecht]] als vorst/[[landsheer]], en een raad die gevormd werd vanuit [[Utrecht (stad)|Utrechtse]] [[Geestelijke|geestelijken]], [[adel|edelen]] op het platteland en diverse steden. De in geldnood gekomen bisschop [[Arnold van Horne (bisschop)|Arnold van Horne]] werd via deze [[oorkonde]] in 1375 gedwongen een deel van zijn macht over te dragen aan de raad door ze onder meer medezeggenschap te geven. <ref>De geldnood was onder meer ontstaan door de zware losgeldbetaling voor de [[Jan van Virneburg|vorige bisschop]], de [[Eerste Gelderse Successieoorlog]] en de oorlog tegen [[Graafschap Holland|Holland]].</ref>

Via de Landbrief werden beslissingen over onder meer financiële zaken als belastingen, oorlog, bestuur, benoemingen en rechtspraak sterker gebonden over meerdere partijen. De partijen in de oorkonde hadden tevens overlappende belangen en vanouds waren er familiale banden tussen.

De geestelijkheid als lid in de raad werd gevormd vanuit de vijf [[kapittel]]s in de [[Utrecht (stad)|stad Utrecht]]: [[Dom van Utrecht|Dom]], [[Sint-Salvatorkerk (Utrecht)|Oud-Munster]], [[Mariakerk (Utrecht)|Sint-Marie]], [[Janskerk (Utrecht)|Sint-Jan]] en [[Pieterskerk (Utrecht)|Sint-Pieter]]. De edelen, de nieuwe ridderadel, een versmelting van de oude adel met de nieuwe adel ontstaan uit machtig geworden [[ministeriaal|ministerialen]], vormden een plattelandsvertegenwoordiging en zouden ook wel bekend komen te staan als de [[Ridderschap (instituut)|ridderschap]]. Stad en steden vormden de derde partij. Hierin zaten naast de stad Utrecht diverse kleine steden in het Nedersticht. In eerste instantie waren dat [[Amersfoort]] en [[Rhenen]], later ook [[Wijk bij Duurstede]] (1459) en [[Montfoort]] (1536). De voornaamste speler in de raad was de stad Utrecht die hierin was oververtegenwoordigd.

De Stichtse Landbrief is een markering in het [[staatsrecht]]elijke veranderingsproces met [[Standensamenleving in de middeleeuwen|standen]] die een steeds krachtigere rol kregen als opponent van de bisschop. De Landbrief werd opgemaakt in een tijd dat standenvertegenwoordigingen algemeen ontsproten in Europa. In het Utrechtse was al voorafgaand aan de Stichtse Landbrief een kentering gaande waarin onderdanen een sterkere positie afdwongen. De oorkonde werd beschouwd als een vorm van gewestelijke grondwet, waar nieuwe bisschoppen aan gebonden werden. In Utrecht zouden de drie eisende partijen nog eeuwenlang gaan doorwerken in de politiek. De ''[[Staten van Utrecht]]'' waren rechtstreeks een uitvloeisel van de drie standen die zich hadden verenigd.

== Bronnen ==
*D.Th. Enkelaar (1950), [http://www.knaw200.nl/Content/Internet_KNAW/publicaties/pdf/369.pdf ''De Stichtse Landbrief van 1375]{{dode link|datum=januari 2018 |bot=InternetArchiveBot }}.
*C.A. Rutgers (1972), ''[http://igitur-archive.library.uu.nl/sabine/2011-1111-200636/UUindex.html Stad en Staten. De bijdrage van de stad Utrecht tot de definitieve vorming van de Staten van Utrecht]'', in: Jaarboek Oud-Utrecht 1972, blz. 55-77, ISSN 0923-7046.
*[[Het Utrechts Archief]]

== Noten ==
{{references}}

[[Categorie:Sticht Utrecht]]

Stichtse Landbrief - Bewerkingsoverzicht