Stelling (stellingmolen) - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd

2026-04-11T10:55:59Z

1 versie geïmporteerd

← Oudere versie	Versie van 11 apr 2026 12:55
(geen verschil)

mw>Brya op 4 mei 2025 om 17:17

2025-05-04T17:17:30Z

← Oudere versie		Versie van 4 mei 2025 19:17
Regel 2:		Regel 2:
	Een '''stelling''', '''balie''', '''galerij''' of '''gaanderij''' is een constructie rondom een hoge molen om de molen te kunnen bedienen. Een [[stellingmolen]] is zo hoog dat de wieken niet, zoals bij een [[grondzeiler]], vanaf de grond kunnen worden [[kruien (windmolen)\|gekruid]]. Daarom is er een stelling nodig. Deze molens moesten bijvoorbeeld in stedelijke gebieden of op plaatsen met bomen zo hoog zijn om nog voldoende wind te kunnen vangen.		Een '''stelling''', '''balie''', '''galerij''' of '''gaanderij''' is een constructie rondom een hoge molen om de molen te kunnen bedienen. Een [[stellingmolen]] is zo hoog dat de wieken niet, zoals bij een [[grondzeiler]], vanaf de grond kunnen worden [[kruien (windmolen)\|gekruid]]. Daarom is er een stelling nodig. Deze molens moesten bijvoorbeeld in stedelijke gebieden of op plaatsen met bomen zo hoog zijn om nog voldoende wind te kunnen vangen.
	[[Bestand:Neede De Oude Molen 1.jpg\|thumb\|left\|Stelling met staanders op de grond en met kraaienpoten]]		[[Bestand:Neede De Oude Molen 1.jpg\|thumb\|left\|Stelling met staanders op de grond en met kraaienpoten]]
	{{Nowrap\|De stelling rust met}} [[Schoor (bouwkunde)\|schoren]] en liggers tegen de molen of met staanders op de grond. Molens in de [[Zaanstreek]] hebben vaak staanders op de grond. De schoren staan bij een molen met een stenen romp in de regel op steunen (de vinken) die in de molenromp zitten, of ze steken rechtstreeks in het metselwerk van de romp en zijn vastgezet met een muuranker. Bij de molen [[De Traanroeier]], die een stenen onderkant heeft, is een ondersluiting aanwezig. Bij een houten romp staan de schoren altijd op de ondersluiting, een ring van balken rondom de molen. Leklatjes aan het eind van de schoor zorgen ervoor dat het regenwater daar van de schoor valt en zo niet doorloopt naar de molenromp. De liggers liggen bij houten molens op de binnen- en buitensluiting (ringen van balken). Bij molens met een stenen romp is er alleen een buitensluiting. Als er geen buitensluiting is, dan zijn er veel liggers en schoren. Soms zitten er twee hulpschoren aan een [[Schoor (bouwkunde)\|schoor]]. Deze schoren worden kraaienpoten genoemd. Ze komen vooral voor bij molens in het noorden van Nederland. Op de liggers liggen enkele centimeters van elkaar de stellingdelen (stellingplanken), die het loopvlak vormen. De stellingdelen verstevigen tevens de constructie, waardoor ze bij het kruien en bij het malen de stelling de nodige sterkte geven. Daartoe moeten ze op de kopse naden precies op elkaar aansluiten. Een probleem hierbij is dat de koppen van de delen kunnen gaan inrotten. Daarom worden ze tegenwoordig ook wel iets van elkaar gelegd en aan de ligger geschroefd, niet gespijkerd. Meestal zijn de stellingdelen van eikenhout, maar tegenwoordig komen ook hardhout, bijvoorbeeld [[bilinga]], en onder druk geïmpregneerd [[grenen (hout)\|grenen]] voor. De stelling wordt omgeven door een hekwerk.		{{Nowrap\|De stelling rust met}} [[Schoor (bouwkunde)\|schoren]] en liggers tegen de molen of met staanders op de grond. Molens in de [[Zaanstreek]] hebben vaak staanders op de grond. De schoren staan bij een molen met een stenen romp in de regel op steunen (de vinken) die in de molenromp zitten, of ze steken rechtstreeks in het metselwerk van de romp en zijn vastgezet met een muuranker. Bij de molen [[De Traanroeier]], die een stenen onderkant heeft, is een ondersluiting aanwezig. Bij een houten romp staan de schoren altijd op de ondersluiting, een ring van balken rondom de molen. Leklatjes aan het eind van de schoor zorgen ervoor dat het regenwater daar van de schoor valt en zo niet doorloopt naar de molenromp. De liggers liggen bij houten molens op de binnen- en buitensluiting (ringen van balken). Bij molens met een stenen romp is er alleen een buitensluiting. Als er geen buitensluiting is, dan zijn er veel liggers en schoren. Soms zitten er twee hulpschoren aan een [[Schoor (bouwkunde)\|schoor]]. Deze schoren worden kraaienpoten genoemd. Ze komen vooral voor bij molens in het noorden van Nederland. Op de liggers liggen enkele centimeters van elkaar de stellingdelen (stellingplanken), die het loopvlak vormen. De stellingdelen verstevigen tevens de constructie, waardoor ze bij het kruien en bij het malen de stelling de nodige sterkte geven. Daartoe moeten ze op de kopse naden precies op elkaar aansluiten. Een probleem hierbij is dat de koppen van de delen kunnen gaan inrotten. Daarom worden ze tegenwoordig ook wel iets van elkaar gelegd en aan de ligger geschroefd, niet gespijkerd. Meestal zijn de stellingdelen van [[eikenhout]], maar tegenwoordig komen ook hardhout, bijvoorbeeld [[bilinga]], en onder druk geïmpregneerd [[grenen (hout)\|grenen]] voor. De stelling wordt omgeven door een hekwerk.

	De stelling is meestal achtkantig, maar is soms twaalf-, veertien- of zestienkantig. Het deel van een stelling tussen twee knikken (hoeken) wordt vak genoemd. Zo heeft [[De Engel (Varsseveld)\|De Engel]] in Varsseveld een veertienkantige stelling met veertien vakken.		De stelling is meestal achtkantig, maar is soms twaalf-, veertien- of zestienkantig. Het deel van een stelling tussen twee knikken (hoeken) wordt vak genoemd. Zo heeft [[De Engel (Varsseveld)\|De Engel]] in Varsseveld een veertienkantige stelling met veertien vakken.
Regel 8:		Regel 8:
	Voor het kruien wordt de [[Kruien (windmolen)\|kruiketting]] tussen de planken vastgehaakt aan een ligger. Ook komt een rondgaande ketting, die aan de stelling vastzit, voor. Hier wordt dan met een [[kruilier]] gekruid. De [[Staart (windmolen)\|staart]] van de molen wordt vastgezet met de kruiketting en de bezetketting, die ook om een ligger gehaakt wordt.		Voor het kruien wordt de [[Kruien (windmolen)\|kruiketting]] tussen de planken vastgehaakt aan een ligger. Ook komt een rondgaande ketting, die aan de stelling vastzit, voor. Hier wordt dan met een [[kruilier]] gekruid. De [[Staart (windmolen)\|staart]] van de molen wordt vastgezet met de kruiketting en de bezetketting, die ook om een ligger gehaakt wordt.

	==Roevak==		== Roevak ==
	Soms zijn de stellingvakken van een molen niet allemaal even groot, maar is een van de vakken smaller, het zogenaamde roevak. Bij het steken van nieuwe borst[[roeden]] werd dit vak opengemaakt en werden de roeden hier omhoog gehesen.		Soms zijn de stellingvakken van een molen niet allemaal even groot, maar is een van de vakken smaller, het zogenaamde roevak. Bij het steken van nieuwe borst[[roeden]] werd dit vak opengemaakt en werden de roeden hier omhoog gehesen.

	==Twee stellingen==		== Twee stellingen ==
	De [[Groenendaalse Molen]] bij [[Heemstede (Noord-Holland)\|Heemstede]] heeft zelfs twee stellingen. Via een trap op de eerste stelling kan men op de tweede stelling komen voor kruien en het opzeilen.		De [[Groenendaalse Molen]] bij [[Heemstede (Noord-Holland)\|Heemstede]] heeft zelfs twee stellingen. Via een trap op de eerste stelling kan men op de tweede stelling komen voor kruien en het opzeilen.
	{{Clearleft}}		{{Clearleft}}

	==Fotogalerij==		== Fotogalerij ==
	<gallery widths="200" heights="200">		<gallery widths="200" heights="200">
	Bestand:Concordia molen onderkantstelling.jpg\|Onderkant stelling van de [[Concordia molen]] met buitensluiting		Bestand:Concordia molen onderkantstelling.jpg\|Onderkant stelling van de [[Concordia molen]] met buitensluiting

Colani: 1 versie geïmporteerd

2023-05-08T07:32:06Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

[[Bestand:Walderveensemolen.jpg|250px|thumb|Stelling met schoren tegen de molenwand [[Walderveense molen|Walderveense stellingmolen]]]]
Een '''stelling''', '''balie''', '''galerij''' of '''gaanderij''' is een constructie rondom een hoge molen om de molen te kunnen bedienen. Een [[stellingmolen]] is zo hoog dat de wieken niet, zoals bij een [[grondzeiler]], vanaf de grond kunnen worden [[kruien (windmolen)|gekruid]]. Daarom is er een stelling nodig. Deze molens moesten bijvoorbeeld in stedelijke gebieden of op plaatsen met bomen zo hoog zijn om nog voldoende wind te kunnen vangen.
[[Bestand:Neede De Oude Molen 1.jpg|thumb|left|Stelling met staanders op de grond en met kraaienpoten]]
{{Nowrap|De stelling rust met}} [[Schoor (bouwkunde)|schoren]] en liggers tegen de molen of met staanders op de grond. Molens in de [[Zaanstreek]] hebben vaak staanders op de grond. De schoren staan bij een molen met een stenen romp in de regel op steunen (de vinken) die in de molenromp zitten, of ze steken rechtstreeks in het metselwerk van de romp en zijn vastgezet met een muuranker. Bij de molen [[De Traanroeier]], die een stenen onderkant heeft, is een ondersluiting aanwezig. Bij een houten romp staan de schoren altijd op de ondersluiting, een ring van balken rondom de molen. Leklatjes aan het eind van de schoor zorgen ervoor dat het regenwater daar van de schoor valt en zo niet doorloopt naar de molenromp. De liggers liggen bij houten molens op de binnen- en buitensluiting (ringen van balken). Bij molens met een stenen romp is er alleen een buitensluiting. Als er geen buitensluiting is, dan zijn er veel liggers en schoren. Soms zitten er twee hulpschoren aan een [[Schoor (bouwkunde)|schoor]]. Deze schoren worden kraaienpoten genoemd. Ze komen vooral voor bij molens in het noorden van Nederland. Op de liggers liggen enkele centimeters van elkaar de stellingdelen (stellingplanken), die het loopvlak vormen. De stellingdelen verstevigen tevens de constructie, waardoor ze bij het kruien en bij het malen de stelling de nodige sterkte geven. Daartoe moeten ze op de kopse naden precies op elkaar aansluiten. Een probleem hierbij is dat de koppen van de delen kunnen gaan inrotten. Daarom worden ze tegenwoordig ook wel iets van elkaar gelegd en aan de ligger geschroefd, niet gespijkerd. Meestal zijn de stellingdelen van eikenhout, maar tegenwoordig komen ook hardhout, bijvoorbeeld [[bilinga]], en onder druk geïmpregneerd [[grenen (hout)|grenen]] voor. De stelling wordt omgeven door een hekwerk.

De stelling is meestal achtkantig, maar is soms twaalf-, veertien- of zestienkantig. Het deel van een stelling tussen twee knikken (hoeken) wordt vak genoemd. Zo heeft [[De Engel (Varsseveld)|De Engel]] in Varsseveld een veertienkantige stelling met veertien vakken.

Voor het kruien wordt de [[Kruien (windmolen)|kruiketting]] tussen de planken vastgehaakt aan een ligger. Ook komt een rondgaande ketting, die aan de stelling vastzit, voor. Hier wordt dan met een [[kruilier]] gekruid. De [[Staart (windmolen)|staart]] van de molen wordt vastgezet met de kruiketting en de bezetketting, die ook om een ligger gehaakt wordt.

==Roevak==
Soms zijn de stellingvakken van een molen niet allemaal even groot, maar is een van de vakken smaller, het zogenaamde roevak. Bij het steken van nieuwe borst[[roeden]] werd dit vak opengemaakt en werden de roeden hier omhoog gehesen.

==Twee stellingen==
De [[Groenendaalse Molen]] bij [[Heemstede (Noord-Holland)|Heemstede]] heeft zelfs twee stellingen. Via een trap op de eerste stelling kan men op de tweede stelling komen voor kruien en het opzeilen.
{{Clearleft}}

==Fotogalerij==
<gallery widths="200" heights="200">
Bestand:Concordia molen onderkantstelling.jpg|Onderkant stelling van de [[Concordia molen]] met buitensluiting
Bestand:De Distilleerketel stelling.jpg|Onderkant stelling van [[De Distilleerketel]] zonder buitensluiting
Bestand:Molen Op Hoop Van Beter stelling.jpg|Stelling met hulpschoren (kraaienpoten)
Bestand:Molen De Hoop Garderen vink schoor.jpg|Schoor met leklatjes en muuranker op de vink
Bestand:Molen De Hoop Garderen stelling constructie.jpg|Stelling en hekwerkconstructie met buitensluiting
Bestand:Molen De Hoop Garderen stellingligger.jpg|Aansluiting van de ligger bij de molenromp
Bestand:Molen d'Admiraal stelling binnensluiting.jpg|Binnensluiting van [[d'Admiraal]]
Bestand:Koog aan de Zaan - molen De Bleeke Dood.jpg|Stelling met ondersluiting van [[De Bleeke Dood]]
Bestand:Walderveense molen kruiketting.jpg|Kruiketting (op de voorgrond) en bezetketting (op de achtergrond) vastgelegd aan een ligger
Bestand:Molen De Hoop Garderen stellingdelen.jpg|Stellingdelen strak tegen elkaar
Bestand:Molen Venemansmolen stelling.jpg|Stellingdelen iets van elkaar
Bestand:Molen De Hoop Appel kruilier.jpg|Rondgaande ketting met kruilier
Bestand:Molen De Hoop afzettingnet gevlucht.jpg|Vanwege het gevaar van de draaiende wieken mag men niet zomaar over de stelling wandelen
Bestand:Molen De Kroon Arnhem stelling afzetting gevlucht.jpg|Idem, bij [[De Kroon (molen)|De Kroon]]
Bestand:Heemstede - Groenendaalse Molen.jpg|Groenendaalse Molen met twee stellingen
Bestand:Molen De Traanroeier, Texel, stelling onderkant.jpg|Stelling met ondersluiting op stenen voet
</gallery>

[[Categorie:Windmolen]]
[[Categorie:Molen]]