Colani op 22 mei 2024 om 10:02

2024-05-22T10:02:03Z

Nieuwe pagina

{{Infobox militair persoon| naam = Stanisław Maczek| afbeelding = Stanislaw Maczek 2.jpg| onderschrift = | bijnaam = ''Baca'' (Herder) <ref>TracesOfWar.nl</ref>| geboorteplaats = [[Szczerzec]], [[Oostenrijk-Hongarije]]| geboortedatum = [[31 maart]] [[1892]]| sterfplaats = [[Edinburgh]], [[Schotland]]| sterfdatum = [[11 december]] [[1994]]| begraven = [[Pools militair ereveld Breda]], [[Noord-Brabant]], [[Nederland]]| religie = [[Rooms-Katholieke Kerk|Katholiek]]<ref>TracesOfWar.nl</ref>| partij = [[Oostenrijk-Hongarije]] {{PL}}| onderdeel = [[Bestand:Austria-Hungary-flag-1869-1914-naval-1786-1869-merchant.svg|rand|23px]] [[Oostenrijks-Hongaars leger]] [[Bestand:POL Wojska Lądowe.svg|rand|23px]] [[Poolse strijdkrachten]]| dienstjaren = [[1914]]–[[1947]]| rang = [[Bestand:PL Epolet gen broni.svg|60px]] [[Luitenant-generaal|''Generał Broni'']]| eenheid = ''81 Pułk Strzelców Grodzieńskich'' ''7 Dywizja Piechoty (II RP)'' ''10 Brygada Kawalerii I Korpus Polski (PSZ)''| leiding = [[1e Pantserdivisie (Polen)|1e Poolse Pantserdivisie]]| veldslagen-naam = | veldslagen = [[Eerste Wereldoorlog]]
* [[Italiaans front (Eerste Wereldoorlog)|Italiaans front]]
----

[[Pools-Oekraïense Oorlog]]
----

[[Pools-Russische Oorlog (1919-1921)]]
* [[Slag om Komarów-Osada]]
----

[[Tweede Wereldoorlog]]
* [[Poolse Veldtocht]]
* [[Slag om Jordanów]]
* [[Slag om Jarosław]]
* [[Slag van Lwów (1939)]]
*Poolse leger in Frankrijk (1939–40)
* [[Slag om Frankrijk]]
* [[Operatie Overlord]]
* [[Zak van Falaise]]
* [[Operatie Tractable]]
* [[Heuvel 262]]
* [[Slag om Chambois]]
*Vrijmaken van de Kanaal kust| onderscheidingen = zie [[#Onderscheidingen|onderscheidingen]]| anderwerk = Barman| portaal = Tweede Wereldoorlog
}}
*[https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Italiaans_front_(Eerste_Wereldoorlog)&action=tinymceedit&redlink=1 Italiaans front]

----
[https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Pools-Oekra%C3%AFense_Oorlog&action=tinymceedit&redlink=1 Pools-Oekraïense Oorlog]
----
[https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Pools-Russische_Oorlog_(1919-1921)&action=tinymceedit&redlink=1 Pools-Russische Oorlog (1919-1921)]
*[https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Slag_om_Komar%C3%B3w-Osada&action=tinymceedit&redlink=1 Slag om Komarów-Osada]

----
[https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Tweede_Wereldoorlog Tweede Wereldoorlog]
*[https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Poolse_Veldtocht&action=tinymceedit&redlink=1 Poolse Veldtocht]
*[https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Slag_om_Jordan%C3%B3w&action=tinymceedit&redlink=1 Slag om Jordanów]
*[https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Slag_om_Jaros%C5%82aw&action=tinymceedit&redlink=1 Slag om Jarosław]
*[https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Slag_van_Lw%C3%B3w_(1939)&action=tinymceedit&redlink=1 Slag van Lwów (1939)]
*Poolse leger in Frankrijk (1939–40)
*[https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Slag_om_Frankrijk&action=tinymceedit&redlink=1 Slag om Frankrijk]
*[https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Operatie_Overlord&action=tinymceedit&redlink=1 Operatie Overlord]
*[https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Zak_van_Falaise&action=tinymceedit&redlink=1 Zak van Falaise]
*[https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Operatie_Tractable&action=tinymceedit&redlink=1 Operatie Tractable]
*[https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Heuvel_262&action=tinymceedit&redlink=1 Heuvel 262]
*[https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Slag_om_Chambois&action=tinymceedit&redlink=1 Slag om Chambois]
*Vrijmaken van de Kanaal kust| onderscheidingen = zie [https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Stanis%C5%82aw_Maczek&action=tinymceedit&redlink=1#Onderscheidingen onderscheidingen]| anderwerk = Barman| portaal = Tweede Wereldoorlog
}}
[[Bestand:Stanislaw Maczek.jpg|thumb|Stanisław Maczek in 1944]]
[[Bestand:Maczek monument Karin Hardonk Stadskanaal.jpg|thumb|Het Maczekmonument op het naar hem genoemde Generaal Maczekplein in Stadskanaal als eerbewijs voor de bevrijding van Stadskanaal op 12 april 1945]]
[[Bestand:Tankmonument Tielt.jpg|thumb|Het [[Bevrijdingsmonument Tielt]] in [[Tielt]] ter ere van de Poolse bevrijders tijdens WOII onder de leiding van Stanisław Maczek]]

'''Stanisław Władysław Maczek''' (spreek uit als: ''STAA-nieswav MAT-sjek'' <ref>[[Klankinventaris van het Nederlands]] ; [[Internationaal Fonetisch Alfabet|IPA]]: {{IPA|staˈɲiswaf ˈmat͡ʂɛk}}) ([[Szczerzec]], [[31 maart]] [[1892]] – [[Edinburgh]], [[11 december]] [[1994]]) was een [[Polen|Poolse]] [[generaal]]. Hij was commandant van de [[1e Pantserdivisie (Polen)|1ste Poolse Pantserdivisie]] tijdens de [[Tweede Wereldoorlog]].

</ref>
== Jeugd en Eerste Wereldoorlog ==
Maczek bracht zijn jeugd door in de omgeving van [[Lviv|Lwów]], waar zijn vader rechter was, toen [[Polen]] nog opgedeeld was en Lwów tot het [[Oostenrijk-Hongarije|Oostenrijks-Hongaarse Rijk]] behoorde. Hij ging Pools en [[Taalkunde|linguïstiek]] studeren aan de [[Universiteit van Lwów]], terwijl hij clandestien lid was van Poolse paramilitaire organisaties.

Tijdens zijn studie brak de [[Eerste Wereldoorlog]] uit en werd hij opgeroepen voor het [[Oostenrijk]]se leger. Hij diende als officier in een alpine-eenheid (op ski's) in de [[Dolomieten]] aan het Italiaanse front.

Na het einde van de Eerste Wereldoorlog, toen Polen voor het eerst sinds 1793 weer een onafhankelijke staat werd, meldde Maczek zich aan bij het zojuist opgerichte Poolse leger. Hij maakte snel carrière, waarbij hij zich een voorstander toonde van moderne (bewegings)oorlogvoering, met sterke pantserstrijdkrachten. Aan de vooravond van de [[Tweede Wereldoorlog]] was Maczek opgeklommen tot [[kolonel]] en voerde hij het bevel over de enige moderne tankbrigade die Polen had; de 10e Pantsercavaleriebrigade.

== Tweede Wereldoorlog ==
Op 1 september 1939 viel [[nazi]]-[[Duitsland]] Polen op drie fronten binnen: vanuit het westen, het noorden en het zuiden. Op 17 september 1939 viel de [[Sovjet-Unie]] ook vanuit het oosten binnen. Maczeks brigade, die gelegerd was bij [[Krakau|Kraków]], in het zuiden van Polen, wist het Duitse XVIII Korps enkele gevoelige nederlagen toe te brengen – bij een veldslag vernietigde de brigade vijftig pantservoertuigen – en haar opmars te vertragen. Vrij snel kreeg Maczek het bevel om met zijn brigade uit te wijken naar [[Hongarije]], de brigade levert succesvolle achterhoedegevechten en liet zich in haar geheel (nadat de tanks onklaar zijn gemaakt) interneren in Hongarije. Maczeks' brigade is de enige Poolse militaire eenheid die geen enkele slag heeft verloren tijdens de [[Poolse Veldtocht]]. Maczek was zelf zeer geliefd onder zijn manschappen: hij werd door hen ''Baca'' genoemd, een term uit het 'Góralski' (Pools bergdialect) hetgeen herder betekent. In Polen is hij nog steeds een bekende persoonlijkheid.

=== Frankrijk 1940 ===
Dankzij welwillendheid van de Hongaren en [[Roemenië|Roemenen]] konden bijna alle geïnterneerde Poolse soldaten vertrekken naar [[Frankrijk]], alwaar de [[Poolse regering in ballingschap]] een [[Poolse Leger in Frankrijk|nieuw Pools leger]] oprichtte, met Frans materieel. Maczek mocht opnieuw een tankbrigade oprichten, met dezelfde naam en grotendeels met dezelfde manschappen als zijn 10e Pantsercavaleriebrigade. Tevens schrijft Maczek een gedetailleerd rapport over [[Blitzkrieg]]-tactieken met aanbevelingen op basis van zijn ervaringen tijdens de Poolse Veldtocht. Het Franse opperbevel negeerde het rapport echter volledig (de Duitsers treffen het rapport ongeopend aan na de val van Frankrijk). Toen de [[nazi]]'s Frankrijk binnenvielen leverde Maczeks brigade hevige strijd op 16 en 17 juni en boekte belangrijke overwinningen in de buurt van [[Montbard (Côte-d'Or)|Montbard]] en het kanaal van [[Bourgondië (regio)|Bourgogne]]. Na de val van Frankrijk lukt het Maczek wederom om een succesvolle terugtrekking te voltooien, het materieel onklaar te maken en een deel van de brigade te verschepen naar [[Engeland]].

=== Noordwest Europa 1944-45 ===
In Groot-Brittannië werd voor de derde maal een Pools leger opgebouwd, dit keer met Engels en Amerikaans materieel. Maczeks brigade werd uitgebreid tot een divisie. Gedurende twee jaar trainde deze [[1e Pantserdivisie (Polen)|1e Pantserdivisie]] intensief voor de strijd op het Europese vasteland. Op 1 augustus 1944 landde Maczek met zijn divisie in [[Normandië]] en was bijna onmiddellijk betrokken bij de belangrijke [[Zak van Falaise]], een bloedige veldslag waar de Polen hun waarde bewezen. Als onderdeel van het [[1e Leger (Canada)|Canadese Eerste Leger]] stootte Maczeks divisie door, via [[België]] en [[Nederland]], tot in [[Duitsland]]. Maczek stond toen al bekend als een uitstekend pantsercommandant, die bovendien op een "humane wijze" oorlog voerde. Zo stelde hij in zijn dagorders dat zijn soldaten zo veel mogelijk materiële en immateriële schade aan dorpen en steden moeten vermijden. Voor de bevrijding van [[Ieper]] op 6 september zette hij geen zwaar geschut in en verloor hij twaalf man in gevechten van man tot man. Op die manier bleef ook [[Breda (stad)|Breda]] beduidende schade bespaard toen de Polen de stad op 29 oktober 1944 bevrijdden. Hij heeft verschillende andere steden in Nederland bevrijd.

De oorlog eindigde voor Maczek op 6 mei 1945 met de inname van [[Wilhelmshaven]] toen hij de capitulatie in ontvangst nam van een groot deel van de [[Kriegsmarine]] en tien Duitse infanteriedivisies.

== Na de oorlog ==
[[Bestand:Maczek-graf-01.jpg|thumb|Graf van Stanisław Maczek in Breda]]

Tot 1947 voerde de 1e Pantserdivisie, samen met de [[1e Onafhankelijke Parachutistenbrigade (Polen)|Poolse 1e Onafhankelijke Parachutistenbrigade]] bezettingstaken uit in het noorden van Duitsland. Maczek werd bevorderd tot [[luitenant-generaal]]. Door de Poolse communisten werd hem zijn Poolse nationaliteit afgenomen waardoor hij gedwongen werd om een nieuw bestaan op te bouwen in [[Verenigd Koninkrijk|Groot-Brittannië]]. Aangezien de Engelsen hem niet (meer) als [[geallieerden (Tweede Wereldoorlog)|geallieerd]] militair beschouwden had hij geen recht op een Brits veteranenpensioen. Tot de jaren zestig werkte hij als barman in een hotel in [[Edinburgh]] (waarvan de eigenaar een van zijn voormalige ondergeschikten was). [[Breda (stad)|Breda]] verleende hem het ereburgerschap en bood hem zelfs een huis aan, hij was zeer geroerd door het aanbod maar zei in [[Schotland]] te willen blijven omdat hij ''net gewend was aan de regen''. In 1979 huldigde Maczek in de Belgische stad [[Tielt]] een [[Sherman Firefly]] tank in, die als [[Bevrijdingsmonument Tielt|Bevrijdingsmonument]] werd geplaatst op een naar hem vernoemd plein. Later kreeg hij er ook een beeld in brons van kunstenaar [[Jef Claerhout]].

Een bronzen standbeeld van een in uniform op een bank zittende generaal Maczek is geplaats op het pleintje voor de Edinburgh City Chamber, 253 High street , Edinburgh. Dit beeld is gemaakt door Bronislaw Krzysztof en werd op 3 november 2018 onthult.

Maczek bemoeide zich weinig met de Poolse regering-in-ballingschap en al helemaal niet met het communistische Polen. Alleen toen de Staat van Beleg werd afgekondigd in Polen in 1981 appelleerde Maczek het Poolse leger om niet te schieten op de stakers van [[Solidarność]]. Hij bleef nog wel veelvuldig in contact met zijn manschappen en met Breda en hij heeft de val van het communisme in Polen nog mee mogen maken.

Op 1 november 1990 werd Maczek door de regering van de nieuwe Poolse Republiek benoemd tot [[luitenant-generaal]] in het Poolse leger. Op zijn honderdste verjaardag werd hij onderscheiden met de hoogste Poolse onderscheiding, de [[Orde van de Witte Adelaar (Polen)|Orde van de Witte Adelaar]].

=== Overlijden ===
Maczek is tot zijn dood in 1994 op 102-jarige leeftijd in Schotland blijven wonen. Hij werd onder grote belangstelling begraven op het [[Pools militair ereveld Breda|Poolse ereveld te Breda]], vlakbij het naar hem vernoemde [[Maczek Memorial Breda]].

== Militaire loopbaan ==
* [[Tweede luitenant|''Podporucznik'']], [[Oostenrijks-Hongaars leger]]: 1916 <ref>[https://www.tracesofwar.nl/articles/2894/Maczek-Stanislaw.htm] - [https://TracesOfWar.nl], Maczek, Stanislaw. Gezien op 27 januari 2017.]</ref>
* [[Eerste luitenant|''Porucznik'']], Oostenrijks-Hongaars leger: <ref> 1918</ref>
*** [[Kapitein (rang)|''Rotmistrz'']], [[Poolse strijdkrachten]]: 1919<ref>TracesOfWar.nl</ref>
*** [[Majoor|''Major'']], Poolse strijdkrachten: 1921<ref>TracesOfWar.nl</ref>, gewijzigd 3 mei 1922 met een anciënniteit van 1 juni 1919
*** [[Luitenant-kolonel|''Podpułkownik'']], Poolse strijdkrachten:<ref>[https://TracesOfWar.nl] 1 december 1924 met een anciënniteit van 15 augustus 1924</ref><ref>[http://www.generals.dk/general/Maczek/Stanisław/Poland.html]</ref>
*** [[Kolonel|''Pułkownik'']], Poolse strijdkrachten: 1931 met anciënniteit vanaf 1 januari 1931<ref>[https://TracesOfWar.nl]</ref><ref>[http://www.generals.dk/general/Maczek/Stanisław/Poland.html]</ref>
*** [[Brigadegeneraal|''Generał Brygady'']], Poolse strijdkrachten: 15 november 1939<ref>[http://www.generals.dk/general/Maczek/Stanisław/Poland.html]</ref>
*** [[Generaal-majoor|''Generał Dywizji'']], Poolse strijdkrachten: 1 juni 1945<ref>[http://www.generals.dk/general/Maczek/Stanisław/Poland.html]</ref>
*** [[Luitenant-generaal|''Generał Broni'']], Poolse strijdkrachten: 11 november 1990<ref>[http://www.generals.dk/general/Maczek/Stanisław/Poland.html]</ref><ref>[http://www.maczekmuseum.nl/geschiedenis/generaal-maczek/]</ref>{{Citeer web |url=http://www.maczekmuseum.nl/geschiedenis/generaal-maczek/ |titel=Gearchiveerde kopie |bezochtdatum=5 december 2014 |archiefdatum=8 januari 2015 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20150108141902/http://www.maczekmuseum.nl/geschiedenis/generaal-maczek/ |dodeurl=ja }}

== Onderscheidingen ==
* [[Orde van de Witte Adelaar (Polen)|Orde van de Witte Adelaar]] op 19 januari 1994 ([[Postuum]]) <ref>{{pl}}[http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WMP19940190141 SEJM - Rzeczypospolitej Polskiej. Gezien op 27 januari 2017.]</ref><ref>Vereniging 1e Poolse pantserdivisie Nederland - [https://web.archive.org/web/20170202030810/http://www.vereniging-1epoolsepantserdivisie-nederland.nl/stanislaw%20maczek.htm] Vereniging 1e Poolse pantserdivisie Nederland, Levensbeschrijving Generaal Stanisław Maczek.. Gezien op 27 januari 2017.</ref>
* [[Virtuti Militari|Ridderkruis in de Virtuti Militari]] <ref>Vereniging 1e Poolse pantserdivisie Nederland</ref>
*** [[Virtuti Militari]], IVe Klasse (gouden kruis) in 1924<ref name="TracesOfWar" /><ref>Vereniging 1e Poolse pantserdivisie Nederland</ref>
*** [[Virtuti Militari]], Ve Klasse (zilveren kruis) op 25 november 1944<ref>Vereniging 1e Poolse pantserdivisie Nederland</ref>
*** [[Orde van Oranje-Nassau|Grootofficier in de Orde van Oranje-Nassau]]<ref>Vereniging 1e Poolse pantserdivisie Nederland</ref> met [[Onderscheiding met zwaarden|Zwaarden]] op 3 april 1946<ref name="TracesOfWar" />
*** [[Orde van het Bad|Commandeur in de Orde van het Bad]]<ref name="TracesOfWar" /><ref>Vereniging 1e Poolse pantserdivisie Nederland</ref>
*** [[Orde van het Bad|Lid in de Orde van het Bad]]<ref name="TracesOfWar" />
*** [[Orde van het Britse Rijk|Commandeur van de Orde van het Britse Rijk]]<ref> name="TracesOfWar" </ref>
*** [[Legioen van Eer|Commandeur in het Legioen van Eer]]<ref>Vereniging 1e Poolse pantserdivisie Nederland</ref> op 26 maart 1945<ref>TracesOfWar</ref>
*** [[Orde van Voorname Dienst (Verenigd Koninkrijk)|Orde van Voorname Dienst]] (DSO)<ref>Vereniging 1e Poolse pantserdivisie Nederland</ref> op 25 november 1944<ref name="TracesOfWar" /><ref name="National Archives.gov.uk">{{en}}[http://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/r/D7400066 National Archives.gov.uk, Recommendation for Award for Maczek, Stanislaw Rank: Major General Regiment:.... Gezien op 27 januari 2017.]
</ref>
* [[Orde Polonia Restituta|Grootkruis in de Orde Polonia Restituta]] op 2 maart 1987 <ref>https://www.tracesofwar.nl/persons/454</ref>
*** [[Orde Polonia Restituta|Commandeur in de Orde Polonia Restituta]]<ref> name="TracesOfWar"</ref>
*** [[Kroonorde (België)|Grootofficier in de Kroonorde]] met Palm<ref name="TracesOfWar" />
*** [[Oorlogskruis 1944 (Polen)|Oorlogskruis 1944]]<ref name="TracesOfWar" />
*** [[Kruis van Verdienste (Polen)|Kruis van Verdienste]] in goud<ref name="TracesOfWar" />
*** [[Herinneringsmedaille aan de Oorlog 1939-1945|War Medal 1939-1945 (Francja)]]
*** [[Croix de guerre (Frankrijk)|Croix de guerre (1939-1945)]] met [[Palm (onderscheiding)|Palm]] in 1945<ref name="TracesOfWar" />
*** [[Oorlogskruis (België)|Oorlogskruis]] met Palm in 1945<ref name="TracesOfWar" />
*** [[Orde van de Ster van Roemenië]], Vierde Klasse in 1929
*** [[Ereburger]] van [[Breda]]
*** [[Defensiemedaille]]<ref name="TracesOfWar" />
*** [[War Medal 1939-1945]]<ref name="TracesOfWar" />
*** [[Herinneringsmedaille voor de 10e Jubileum van de Onafhankelijkheid]]<ref name="TracesOfWar" />
*** [[Herinneringsmedaille van de Oorlog van 1918-1921]]<ref>TracesOfWar - [https://www.tracesofwar.nl/persons/454] TracesOfWar, Maczek, Stanislaw Wladyslaw "Baca". Gezien op 27 januari 2017.</ref>
* [[Oorlogsmedaille voor het Leger 1939-1945]] in 1945<ref name="TracesOfWar" />
* [[1939-1945 Star]]<ref name="TracesOfWar" />
* [[France and Germany Star]]<ref name="TracesOfWar" />

== Externe links ==
* [https://www.maczekmemorialbreda.nl/ Maczek Memorial Breda]
* [https://web.archive.org/web/20120206134839/http://www.maczekmuseum.nl/generaal_maczek.htm Foto op de site van het Maczekmuseum]
{{Appendix|1=alles|2=
* M. BRAET en F. GELAUDE, ''1ste Poolse Pantserdivisie van generaal Maczek - Gesneuvelden bij bevrijding 1944-1945 van Abele tot Zondereigen'', Tielt, 2014, 192 blz.
----

{{References}}
}}
*M. BRAET en F. GELAUDE, ''1ste Poolse Pantserdivisie van generaal Maczek - Gesneuvelden bij bevrijding 1944-1945 van Abele tot Zondereigen'', Tielt, 2014, 192 blz.
----

{{DEFAULTSORT:Maczek, Stanislaw}}
[[Categorie:Oostenrijks-Hongaars militair]][[Categorie:Oostenrijks militair in de Eerste Wereldoorlog]][[Categorie:Pools militair in de Tweede Wereldoorlog]][[Categorie:Pools generaal]][[Categorie:Geschiedenis van Breda]][[Categorie:Pools honderdplusser]]

Stanisław Maczek - Bewerkingsoverzicht

Colani op 22 mei 2024 om 10:02