Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

2024-11-21T01:58:45Z

Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

Nieuwe pagina

[[File:Bergen op zoom 008.jpg|
thumb|250px|right|[[Gevangenpoort (Bergen op Zoom)|Gevangenpoort]] in [[Bergen op Zoom (stad)|Bergen op Zoom]], Noord-Brabant]]
[[File:De Hampoort stadspoort 1688 Grave Noord-Brabant.jpg|thumb|250px|[[Hampoort]] in [[Grave (plaats)|Grave]], Noord-Brabant]]

[[File:Koppelpoort Amersfoort.jpg|thumb|250px|[[ Koppelpoort ]] in [[Amersfoort]], Utrecht]]

Een '''stadspoort''' is een doorgang in de omwalling ([[Vesting (verdedigingswerk)|vesting]]) van een stad, waar vroeger de toegang werd geregeld.

==Toelichting==
Een stadspoort met zijn [[poortgebouw]] vormde een onderdeel van een [[stadsmuur]] of [[stadswal]] en was vooral een [[verdedigingswerk]]. Ze werd dan vaak met een toren gecombineerd als [[poorttoren]]. Oorspronkelijk zal een stadspoort ook 's nachts vaak gesloten zijn geweest, om ongewenste bezoekers aan de stad te weren.

Het woord 'poort' is afgeleid van het Latijnse 'porta' wat 'doorgang' of 'opening' betekent .

==Voorkomen==
[[Bestand:Berkelpoort in Zutphen gefotografeerd door Rembrandt Kalkhoven.jpg|miniatuur|Berkelpoort in [[Zutphen (stad)|Zutphen]], Gelderland]]
In [[Nederland]] zijn er diverse stadspoorten in bijvoorbeeld [['s-Hertogenbosch]], [[Amersfoort]], [[Amsterdam]], [[Arnhem]], [[Bergen op Zoom]], [[Breda]] [[Grave (plaats)|Grave]], [[Haarlem]], [[Harderwijk]], [[Heusden (vestingstad)|Heusden]], [[Leiden]], [[Naarden]], [[Woudrichem (plaats)|Woudrichem]], [[Zutphen (stad)|Zutphen]] en [[Zwolle]]. De oudste poort van Nederland staat in [[Maastricht]], de [[Helpoort (Maastricht)|Helpoort]].

In [[België]] zijn de meeste stadpoorten afgebroken. Er zijn er wel nog bewaard in bijvoorbeeld [[Brugge]] ([[Kruispoort (Brugge)|Kruispoort]], [[Gentpoort]], [[Smedenpoort]] en [[Ezelpoort]]), [[Brussel (stad)|Brussel]] ([[Hallepoort]]), [[Dendermonde]] ([[Brusselse Poort (Dendermonde)|Brusselse Poort]] en [[Mechelse Poort]]), [[Diest]] ([[Schaffense Poort]]), [[Herentals]] ([[Bovenpoort]] en [[Zandpoort (Herentals)|Zandpoort]]), [[Ieper]] ([[Rijselpoort]] en [[Menenpoort]]), [[Lier (België)|Lier]] ([[Gevangenenpoort (Lier)|Gevangenenpoort]]), [[Lo (Lo-Reninge)|Lo]] ([[Westpoort (Lo)|Westpoort]]), [[Mechelen (stad)|Mechelen]] ([[Brusselpoort (Mechelen)|Brusselpoort]]), [[Ninove]] ([[Koepoort (Ninove)|Koepoort]]), [[Oud-Rekem]] ([[Uikhoverpoort]]) en [[Tongeren (stad)|Tongeren]] ([[Moerenpoort]]). Behalve het [[Rabot (monument)|Rabot]] zijn de [[Gentse stadspoorten]] allemaal verdwenen. De [[Waterpoort (Antwerpen)| Waterpoort]] in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] is bewaard maar verplaatst.

[[Duitsland]]: o.a. [[Porta Nigra]] in [[Trier]], de [[Ponttor]] en de [[Marschiertor]] in [[Aken (stad)|Aken]] en [[Hexenturm (Jülich)|Hexenturm]] in [[Jülich]]

[[Frankrijk]]: [[Porte des Allemands]] in [[Metz]]

[[Polen]]: [[Kraanpoort (Gdańsk)|Kraanpoort]] in [[Gdańsk]]

In [[Rome (stad)|Rome]] zijn diverse muren met vele stadspoorten, zoals onder andere de [[Porta San Sebastiano]].

In [[Londen]] herinneren alleen straatnamen aan de oude stadspoorten, zoals [[Aldersgate]]. Temple Gate is verplaatst naar Paternoster Square.

==Evolutie==
In de loop van de eeuwen zijn veel oude stadspoorten verloren gegaan. Na de opheffing van de vestingstatus van veel steden werden de wallen geslecht en veel poorten gesloopt. Dit was bijvoorbeeld nodig voor stadsuitbreidingen. Ook werden de stadspoorten en -muren wel als [[steengroeve]] gebruikt als ze in onbruik waren geraakt. De stenen werden dan gebruikt voor nieuwe gebouwen.

Ook in de [[20e eeuw|20<sup>e</sup> eeuw]] zijn nog stadspoorten verloren gegaan omdat het [[verkeer]] drukker werd en men de stadspoorten sloopte om meer ruimte hiervoor te maken. Nog bestaande stadspoorten staan nu echter veelal op de [[monumentenlijst]]. Vaak ziet men tegenwoordig dat het verkeer links en rechts buiten de poort om wordt geleid, omdat de poort te smal is voor het moderne verkeer.

Er worden nog steeds restanten van stadspoorten gevonden, zoals de middeleeuwse Hertogpoort in [[Nijmegen]] die werd gevonden onder het [[Hertogplein]]. Ook in [[Harderwijk (Gelderland)|Harderwijk]] werden tijdens opgravingen in 2009, fundamenten blootgelegd van de voormalige [[Luttekepoort (Harderwijk)|Luttekepoort]]. In 2011 is een gerestaureerd muurdeel geplaatst, in de nieuwe parkeergarage van Harderwijk, "Houtwal".

<gallery>
Afbeelding:Amsterdam_Waag_februari_2003.jpg|De [[Waag]] in [[Amsterdam]], oorspronkelijk de [[Sint Anthoniespoort]]
Afbeelding:Zwolle_Sassenpoort.jpg|De [[Sassenpoort]] te [[Zwolle (Overijssel)|Zwolle]]
Afbeelding:Grave maaspoort.jpg|De [[Maaspoort (Grave)|Maaspoort]] in vestingstad [[Grave (plaats)|Grave]]
Afbeelding:Buren stadspoort.jpg|De [[Huizerpoort]] in [[Buren (stad)|Buren]]
Afbeelding:Brugge - Kruispoort 2.jpg|De [[Kruispoort (Brugge)|Kruispoort]] in [[Brugge]]
Afbeelding:Brusselpoort Mechelen.jpg| De [[Brusselpoort (Mechelen)|Brusselpoort]] in [[Mechelen (stad)|Mechelen]]
Afbeelding:Porte de Hal 01.jpg|De [[Hallepoort]] in [[Brussel (stad)|Brussel]]
Afbeelding:Roma-Porta San Paolo.jpg|De [[Porta San Paolo]] in [[Rome (stad)|Rome]]
</gallery>

==Zie ook==
* [[Lijst van stadspoorten in Nederland]]
* [[Lijst van vaktermen in de vestingbouwkunde]]

== Externe link ==
* [http://www.stadspoorten.nl/ Alle stadspoorten van Nederland]

{{Navigatie vaktermen vestingbouwkunde}}

[[Categorie:Poort| ]]
[[Categorie:Vestingbouw]]

Stadspoort - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"