https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=SlagenlandschapSlagenlandschap - Bewerkingsoverzicht2026-04-17T05:33:48ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Slagenlandschap&diff=38833&oldid=prevColani op 31 okt 2023 om 11:252023-10-31T11:25:47Z<p></p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>[[Bestand:T.goy.luchtfoto.jpg|300px|alt=Veenverkaveling|left|thumb|Veenverkaveling]][[Bestand:NIMH - 2011 - 0492 - Aerial photograph of Rouveen, Staphorst, The Netherlands - 1920 - 1940.jpg|thumb|[[Rouveen]] tussen de Wereldoorlogen, met [[Nederlandse Hervormde Kerk|Nederlands Hervormde Kerk]]]][[Bestand:Slagenlandschap.jpg|thumb|Het slagenlandschap bij Loosdrecht op een zomeravond in 2012]]Een '''slagenlandschap''', meestal gekenschetst als een landschap met '''strokenverkaveling''', is een landschap waarbij [[verkaveling]] heeft plaatsgevonden in smalle banen die '''slagen''' of '''stroken''' worden genoemd.<br />
== Middeleeuwen ==<br />
In Nederland is een slagen- of strokenverkaveling (Duits: ''[[:de:Hufenflur|Hufenflur]]'') meestal het resultaat van middeleeuwse [[veenontginning|hoogveenontginningen]]. Loodrecht vanuit een ontginningsas - een toegankelijk lijnvormig element zoals een weg of een [[oeverwal]] - werden lange, smalle en evenwijdige percelen aangelegd. De percelen werden doorgaans gescheiden door kilometerslange ontwateringssloten. Waar diepe sloten ontbraken, werden houtwallen aangelegd om het vee van de akkers te weren.<br />
<br />
Dicht bij de hoeve was er akkergrond, en verderop [[hooiland]]. Door de genoemde ontginningsmethode ontstonden langs de ontginningsassen [[lintdorp|lintvormige]] nederzettingen of [[streekdorp]]en. We spreken daarom ook wel van een streekdorpenlandschap. De waterrijke variant wordt ook wel als [[veenweidegebied|veenweidelandschap]] gekarakteriseerd; vroeger noemde men dit een [[laagveen]]landschap. In hoger liggende streken spreekt men van een hoogveen- of woudontginningslandschap. Beide types kenmerken zich door het toponiem ''woud'' of ''[[-wolde|wold]]'', hetgeen voor een (voormalig) hoogveengebied staat.<br />
<br />
In de Noord-Brabantse [[Langstraat (streek)|Langstraat]] dateert het slagenlandschap uit de [[late middeleeuwen]]. Het hoogveen werd hier ter [[vervening|ontginning]] door de [[Graafschap Holland|Graaf van Holland]] uitgegeven. In [[1313]] begon dat met een initiatief van graaf [[Willem III van Holland|Willem III]].<br />
<br />
=== Opstrekkende heerden versus copen ===<br />
De bijbehorende verkavelingsvorm noemde men in de voormalige Friese gewesten ''[[recht van opstrek|opstrekkende heerden]]''. [[Heerd]] staat voor de haardstede; men sprak ook wel over een ''behuisde heerd''. Het Duitse woord voor nederzettingen van dit type luidt ''[[:de:Aufstreckrecht|Aufstrecksiedlung]]''. In [[Zuid-Holland]], [[Utrecht (provincie)|Utrecht]], Noordwest-[[Overijssel]] en in de [[Stellingwerven]] kende men daarentegen de [[cope (perceel)|cope]], waarin het recht van opstrek beperkt werd door een achtergrens die in de oorspronkelijke concessie was vastgelegd. Overeenstemmend daarmee zijn de Duitse typen van het ''[[:de:Marschhufendorf|Marsch-]]'' en het ''[[:de:Moorhufendorf|Moorhufendorf]]''.<br />
<br />
=== Weren ===<br />
In Noord-Holland, Groningen en Oost-Friesland komt verder het toponiem ''weer'' (meervoud: ''weren'') voor, waarmee doorgaans een (fijnmazige) strokenverkaveling zonder bewoning wordt aangeduid. Voorbeelden zijn de [[De Weere (Opmeer)]], Blokker (van oorsprong Blocweere), De Noorder Weren bij [[Zunderdorp]], Oosterweren bij [[Warder (Nederland)|Warder]], Oosterweeren bij [[Siddeburen]] en het Weerland bij [[Wagenborgen (dorp)|Wagenborgen]]. In natuurgebied [[De Weerribben]] is deze naam overgegaan op de uitgeveende stroken water (de [[petgat]]en), die tussen de [[legakker]]s of ''ribben'' waarop de turf te drogen werd gelegd, kwamen te liggen.<br />
<br />
=== Meden ===<br />
Een afwijkend type, met name in Friesland en Groningen, is de [[made (hooiland)|meden-]], meeden- of [[miedenverkaveling]], eigenlijk een soort [[blok-strookverkaveling]], waarbij de ontginningsstroken oorspronkelijk aan verschillende eigenaren in naburige dorpen toebehoorden. Daarbij ontstond vaak een laddervormige structuur, die werd ontsloten door lange lanen of hooiwegen. Dit landschapstype ontstond in de Middeleeuwen door de verdeling en verkaveling van laag gelegen hooiland, dat eerder gemeenschappelijk gebruikt werd.<br />
<br />
== Nieuwe tijd ==<br />
Vanaf de zestiende eeuw werden ook [[Vervening#Natte_vervening|verdronken hoogveengebieden]] in Zuid-Holland, Utrecht, Overijssel en Friesland op deze manier ontgonnen. In deze gebieden werd [[klot|moer]] of baggerturf gewonnen, waarna het land opnieuw in cultuur werd gebracht. De uitgegeven percelen hadden de afmetingen van een ''slag'', in Zuid-Holland gewoonlijk 1600 meter lang en 96 meter breed. Een kwart van de oppervlakte werd gebruikt voor [[ontwatering]], door een stelsel van evenwijdige sloten aan de lange zijden van de perceelsgrenzen. De aarde die uit de sloot vrijkwam werd gebruikt om het akkerland op te hogen. De eigenaar van de grond kon in de lengterichting verder ontginnen. Daarnaast bestond de plicht om [[els (boom)|elzen]] langs de slootkant te planten. Deze verstevigden niet alleen het talud, maar ze leverden tevens brandhout en [[geriefhout]]. Waar men ook de legakkers tussen de sloten weg groef, ontstonden uitgestrekte meren, die dikwijls in de vorm van een [[veenpolder (poldertype)|veenpolder]] weer werden drooggelegd. Daarbij ging de oorspronkelijke strokenverkaveling soms verloren.<br />
<br />
Ook bij het systematisch afgraven van hoogveengebieden sinds de vijftiende en zestiende eeuw, bijvoorbeeld in de Groningse, Friese en Drentse [[Veenkolonie|Veenkoloniën]], ontstond vaak een slagenlandschap.<br />
<br />
Bij het terugwinnen van veenontginningsgebieden die in zee verdronken waren, met name in de [[Dollardpolders]], hield men dikwijls vast aan de oorspronkelijke strokenverkaveling, door gebruik te maken van het [[recht van opstrek]]. Ook bij het ontginnen van nieuw bedijkte kwelders, met name in Noord-Groningen, werd het recht van opstrek dikwijls toegepast. In Nederland is dit laatste landschapstype door [[ruilverkaveling]]en en grootschalige herinrichting van het polderland verdwenen.<br />
<br />
== Externe bron ==<br />
*[[Langstraat historie]]<br />
<br />
== Literatuur ==<br />
<br />
* J.A.J. Vervloet, ''[https://edepot.wur.nl/467052 Inleiding tot de historische geografie van de Nederlandse cultuurlandschappen]'', Wageningen 1986<br />
[[Categorie:Geschiedenis]]</div>Colani