Colani: 1 versie geïmporteerd

2026-04-11T10:56:02Z

1 versie geïmporteerd

← Oudere versie	Versie van 11 apr 2026 12:56
(geen verschil)

Colani: 1 versie geïmporteerd

2023-05-08T07:32:18Z

1 versie geïmporteerd

← Oudere versie	Versie van 8 mei 2023 09:32
(geen verschil)

mw>Jan Arkesteijn: /* Peilmolen */

2021-08-31T09:19:05Z

Peilmolen

Nieuwe pagina

[[Bestand:Burgerbrug Zijpe Molen Zuider-G.jpg|thumb|[[Molen Zuider-G]] was seinmolen voor de [[Schermerboezem]].]]
Een '''seinmolen''' is een [[poldermolen]] die van een [[waterschap]] de taak toebedeeld had gekregen, windmolens in de omgeving die op dezelfde boezem uitwaterden, het sein te geven de [[bemalen|bemaling]] van de [[polder]] te starten of te staken. Deze windmolens waren gebouwd om water te verplaatsen.

Als de waterstand in de polder naar afgesproken maatstaven te hoog was, zette de seinmolen een sein dat de molens moesten gaan malen. Ook gaf deze molen het moment aan dat er met malen gestopt moest worden. Als het waterpeil in de [[boezem (water)|boezem]] te hoog dreigde te worden moest de bemaling van de polder worden gestopt. Polders werden bemalen, maar de boezem kon indertijd alleen op natuurlijke wijze water lozen, bij laagwater in de [[Zuiderzee]] en [[Noordzee]].

Niet altijd werd het sein gegeven door een windmolen. Zo werd het sein om te stoppen met malen in de omgeving van [[Woerden]] gegeven vanaf de grote kerk, omdat deze door de meeste molens te zien was en dat gold niet voor een van de molens. In het archief van Woerden is een stuk bewaard gebleven waarin vermeld wordt welke molens het sein vanaf de kerk konden zien en welke molens welke andere molen konden zien.

== Het seinen ==
Overdag werd op de seinmolen een zwart wit geblokte vlag of een zwarte vlag met middenin een groot wit vlak gehesen; 's nachts of bij [[mist]] werd een heldere lantaarn gebruikt als sein voor de molenaars. Zolang er werd geseind moest de molen(s) die onder het sein stond(en) van de seinmolen hun roede aan de ketting houden. Als beide seinen niet meer aanwezig zijn (verwijderd) mag er weer met de molen gemalen worden.

Dit seinen kwam onder meer voor in het stroomgebied van de [[Oude Rijn (Harmelen-Noordzee)|Oude Rijn]] en gold zowel voor de [[molengang]]en als de vrij staande [[poldermolen]]s. Het sein werd gegeven als het Rijnwater ging stijgen, omdat dan de sluisdeuren van de boezems gesloten werden om te zorgen dat het rivierwater niet in de boezems ging stromen. Hierdoor konden de molenaars met hun poldermolens niet gaan malen, al stond het water in de polder ver boven het peil. Als ze dit wel zouden gaan doen dan stroomden de boezems vol en stroomde het water over de kades (dijken) weer terug de polder in.

Van de [[Molendriegang (Leidschendam)|driegang van Leidschendam]] was de bovenmolen de hoofdseinmolen voor het benedenrijnse gedeelte van het [[Hoogheemraadschap van Rijnland]]. Het stopsein werd bij daglicht gegeven met een zwarte vlag met middenin een groot wit vlak. 's Nachts werd een lamp gebruikt. Die lamp wordt nog los in de molen bewaard.

In het [[Hoogheemraadschap van Rijnland|Rijnland]] werd vanaf begin negentiende eeuw door middel van stoommachines het teveel aan water in de Oude Rijn gemalen, dat naar de Noordzee stroomde via een in de negentiende eeuw aangelegde uitwatering bij [[Katwijk aan Zee]]. In 1957 was watermolen de [[Rooie Wip]] nog seinmolen voor de molens en gemalen in en rond [[Hazerswoude (gemeente)|Hazerswoude]].

== Peilmolen ==
Op de peilmolen werd het polder- of boezempeil in de gaten gehouden. Een peilmolen kan ook seinmolen zijn. Zowel de boven- als ondermolen kunnen peilmolen zijn:
* de bovenmolen is peilmolen om aan te geven met malen te stoppen om te voorkomen dat de boezem boven peil kwam. Van de [[Molendriegang (Leidschendam)|driegang van Leidschendam]] was de bovenmolen de hoofdseinmolen voor het benedenrijnse gedeelte van het [[Hoogheemraadschap van Rijnland]].
* de ondermolen is peilmolen om aan te geven met malen te beginnen omdat de polder boven peil stond of met malen te stoppen als de polder op peil was. Van de [[Molenviergang (Aarlanderveen)|molenviergang in Aarlanderveen]] is de ondermolen, [[Aarlanderveen Molen No.1]], de peilmolen en is tevens seinmolen.<ref>Water, Wind en Wieken, Arjan van 't Riet, Stichting Molenviergang Aarlanderveen, mei 2013, 60 blz.</ref>

Bij alle molens was ook een [[peil]] geplaatst. Als bij slecht zicht de seinmolen niet waargenomen kon worden moesten molenaars zelf het peil in de gaten houden.

== Molennamen ==
Sommige molens staan in de omgeving nog steeds bekend onder de naam ''seinmolen'' of ''peilmolen'', zoals [[De Peilmolen]] in Oud-Alblas. Deze namen slaan op een functie van de molens en zijn hoogstwaarschijnlijk nooit de echte namen van de molens geweest.

{{Appendix}}

[[Categorie:Windmolen]]
[[Categorie:Poldermolen]]

Seinmolen - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd

Colani: 1 versie geïmporteerd

mw>Jan Arkesteijn: /* Peilmolen */