Colani op 14 dec 2024 om 11:53

2024-12-14T11:53:27Z

Nieuwe pagina

[[Bestand:Salle des moines de l'abbaye de Fontenay DSC 0177.jpg|right|300px|thumb|Monnikenzaal in de [[Abdij van Fontenay]] in [[Frankrijk]], onder meer gebruikt als scriptorium]]
Een '''scriptorium''' was de ruimte in een [[klooster (gebouw)|klooster]], waar [[monnik]]en teksten en boeken overschreven en vertaalden. [[metonymie|Bij uitbreiding]] wordt de term ook gebruikt om de gezamenlijke kopiisten van een klooster, hun werk, en hun stijl aan te duiden, bijvoorbeeld 'het scriptorium van Winchester abbey'. Een scriptorium is dan zowel de kloosterruimte waar handschriften werden vervaardigd en gekopieerd, als de typerende karakteristieken van de producenten en de vervaardigde kopieën.<ref>Thijs Ameye, [http://www.ethesis.net/monnikenwerk/monnikenwerk_deel_1.htm#_ftn6 Een monnikenwerk. Reconstructie van het middeleeuwse kloosterscriptorium]. Case study: de laatmiddeleeuwse scriptoria van Ter Doest en Herne. Hfdstk I.1</ref>

== Ontstaan ==
Met de verspreiding van het christendom en de abdijen groeide de vraag naar boeken met de Heilige Schriften. Het was een van de belangrijke taken van de monastieke huizen (kloosters) om in deze behoefte te voorzien. Met het ontstaan en de verspreiding van de abdijen in het westen vanaf de vierde eeuw, kwam ook de boekproductie op gang. [[Benedictus van Nursia]] stichtte in de zesde eeuw de [[Abdij van Montecassino]] en schreef in de [[Benedictijnen|Benedictijnse]] [[kloosterregel]] die hij opstelde, de regelmatige lectuur van de Heilige Schriften voor. Een bibliotheek samenstellen was daarom noodzakelijk. Tijdens de [[Karolingische renaissance]], toen de interesse voor kennis en wetenschap die men kon vinden in de antieke teksten opkwam, kende de schrijfactiviteit een grote bloei. In die periode werden een aantal 'scriptoria' zoals die van [[Scriptorium van Bobbio|Bobbio]], Saint-Martin de Tours, [[Abdij van Corbie|Corbie]], [[Abdij van Sankt Gallen|St. Gallen]] en [[Kathedraal en Abdijkerk van Sint-Albanus|St. Albans]] befaamd om hun activiteit.<ref>Thijs Ameye, Hfdstk I.2</ref>

== De ruimte ==
Een scriptorium was niet per definitie een grote zaal met een menigte monniken die bezig zijn met het kopiëren van handschriften. Op diverse middeleeuwse kloosterplannen is er geen scriptorium te vinden, in deze kloosters werden de kopiisten ondergebracht waar het zo uitkwam, bijvoorbeeld in kloosternissen, in de bibliotheek of bij het [[calefactorium]]. Sommige kloosters hadden wel een aparte ruimte. Zo had het klooster Vivarium, gesticht door [[Cassiodorus]] tussen 532 en 552, volgens de getuigenis van de stichter zelf, een als schrijfruimte of scriptorium ingericht vertrek, naar het voorbeeld van wat hij in [[Constantinopel|Byzantium]] had gezien.<ref>Colin Wels, Sailing from Byzantium, How a Lost Empire Shaped the World, Delacorte Press, New York, 2006, p.23.</ref>

[[Bestand:Gloucester Cathedral Cloister.jpg|miniatuur|300px|Carrels in de kloostergang van Gloucester Abbey]]
Elk klooster zocht zijn eigen oplossing. Bij de [[benedictijnen]] komt men regelmatig een afgesloten, als scriptorium ingerichte ruimte tegen, maar de [[cisterciënzers]] en [[kartuizers]] pakten het anders aan.<ref>Fr. Landelin Robling OSB, Monastic Sriptoria, "Location" - noot 13.</ref> De cisterciënzers maakten gebruik van de monnikenzaal, meestal gelegen in het verlengde van de [[kapittelzaal]] en onder het [[dormitorium]], voor binnenactiviteiten, waaronder het kopiëren van handschriften, bijvoorbeeld in [[Abdij van Fontenay|Fontenay]]. Ook het calefactorium werd bij de cisterciënzers hiervoor gebruikt, zoals nog is te zien in de abdijen van [[Abdij van Sénanque|Senanque]] en [[Abdij van Sylvacane|Sylvacane]] in de [[Provence (Frankrijk)|Provence]]. De kartuizers, die de verplichting kenden van een algehele [[kloosterstilte]], opteerden voor individuele cellen met meubilair en materiaal om het kopieerwerk mogelijk te maken. Het inrichten van een schrijfplaats in kloosternissen was typisch voor het Engeland van de [[late middeleeuwen]]. In de noordelijke kloostergang van de abdij van [[Durham (Engeland)|Durham]], bevonden zich 33 van deze zogenoemde ''carrels''. In de zuidelijke kloostergang van [[Kathedraal van Gloucester|Gloucester Abbey]] waren stenen carrels gebouwd.

== Zie ook ==
* [[Boekverluchting#Boekproductie|Boekproductie]] over het maken van handschriften
* [[Scriptorium van Bobbio]] over het scriptorium van de [[abdij van Bobbio|abdij van San Colombano]] in [[Bobbio]], Italië

{{Appendix||2=
;Bronnen
*Thijs Ameye, [http://www.ethesis.net/monnikenwerk/monnikenwerk_deel_1.htm#_ftn6 Een monnikenwerk. Reconstructie van het middeleeuwse kloosterscriptorium]. Case study: de laatmiddeleeuwse scriptoria van Ter Doest en Herne.
*Fr. Landelin Robling OSB, [http://www.osb.org/gen/robling/02script.html Monastic Sriptoria]
;Referenties
{{References}}
}}

{{Navigatie onderdelen klooster}}

[[Categorie:Klooster]]

Scriptorium - Bewerkingsoverzicht

Colani op 14 dec 2024 om 11:53